បញ្ហា (The Problem)៖ សៀវភៅនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃកង្វះការធ្វើសមាហរណកម្មរវាងចិត្តវិទ្យាគ្លីនិក និងចិត្តវិទ្យាឆ្លងវប្បធម៌ ដែលបណ្តាលឱ្យការវាយតម្លៃ និងការព្យាបាលសុខភាពផ្លូវចិត្តខ្វះភាពត្រឹមត្រូវ និងខ្វះការយកចិត្តទុកដាក់លើកត្តាវប្បធម៌សម្រាប់ប្រជាជនចម្រុះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ សៀវភៅនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ និងការវិភាគយ៉ាងទូលំទូលាយលើទ្រឹស្តី ការស្រាវជ្រាវជាក់ស្តែង និងការអនុវត្តគ្លីនិកទាក់ទងនឹងវប្បធម៌។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Mainstream Western Clinical Psychology (Etic Approach) ចិត្តវិទ្យាគ្លីនិកលោកខាងលិចបែបប្រពៃណី (វិធីសាស្ត្រ Etic) |
មានស្តង់ដារច្បាស់លាស់ និងផ្តល់ភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើចំណាត់ថ្នាក់រោគវិនិច្ឆ័យតាមរយៈប្រព័ន្ធដូចជា DSM-IV។ | មើលរំលងបរិបទវប្បធម៌ ផ្តោតខ្លាំងលើភាពជាបុគ្គល (Individualism) និងអាចបណ្តាលឱ្យមានការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យខុស ឬការព្យាបាលមិនមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ជនជាតិផ្សេង។ | បង្កើតបានឧបករណ៍វាយតម្លៃស្តង់ដារ ប៉ុន្តែជារឿយៗវាខ្វះសុពលភាពនៅពេលយកទៅអនុវត្តលើប្រជាជនដែលមិនមែនជាជនជាតិលោកខាងលិច។ |
| Cultural Clinical Psychology (Emic/Integrative Approach) ចិត្តវិទ្យាគ្លីនិកវប្បធម៌ (វិធីសាស្ត្រ Emic ឬ សមាហរណកម្ម) |
ពិចារណាលើជំនឿវប្បធម៌ កម្រិតនៃការបន្សាំខ្លួន (Acculturation) និងការបង្ហាញរោគសញ្ញាតាមបែបផែននៃវប្បធម៌នីមួយៗ ធ្វើឱ្យការព្យាបាលចំគោលដៅ។ | ទាមទារឱ្យមានការបណ្តុះបណ្តាលកម្រិតខ្ពស់លើភាពរសើបផ្នែកវប្បធម៌ ការបកប្រែឧបករណ៍វាយតម្លៃ និងតម្រូវឱ្យមានអ្នកបកប្រែវប្បធម៌ (Cultural brokers)។ | បង្កើនភាពត្រឹមត្រូវក្នុងការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ (កាត់បន្ថយការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យខុស) និងធ្វើឱ្យអត្រានៃការបន្តការព្យាបាលមានកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់អ្នកជំងឺចម្រុះវប្បធម៌។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តចិត្តវិទ្យាគ្លីនិកវប្បធម៌ទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគយ៉ាងសំខាន់ទៅលើធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញ និងការកែសម្រួលឧបករណ៍វាយតម្លៃផ្លូវចិត្ត។
ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើង និងប្រមូលទិន្នន័យពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងកាណាដា ដោយផ្តោតលើជនអន្តោប្រវេសន៍ ជនភៀសខ្លួន (រួមទាំងជនភៀសខ្លួនកម្ពុជា) និងជនជាតិភាគតិចផ្សេងៗ។ នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះវាបញ្ជាក់ថាការវាយតម្លៃរោគសញ្ញាផ្លូវចិត្ត (ឧទាហរណ៍៖ ជំងឺបាក់ទឹកចិត្ត បង្ហាញតាមរយៈការត្អូញត្អែរពីរាងកាយ ឬ Somatization) អាចខុសពីស្តង់ដារលោកខាងលិច ហើយទាមទារការបកស្រាយតាមបែបផែនខ្មែរទើបត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ និងទ្រឹស្តីនៅក្នុងសៀវភៅនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងការថែទាំសុខភាពផ្លូវចិត្តនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលបរិបទវប្បធម៌ខ្មែរទៅក្នុងការវាយតម្លៃគ្លីនិកស្តង់ដារ គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ដើម្បីពង្រឹងគុណភាព និងភាពជោគជ័យនៃការព្យាបាលផ្លូវចិត្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Acculturation | គឺជាដំណើរការផ្លូវចិត្ត និងអាកប្បកិរិយាដែលបុគ្គលម្នាក់រៀនសូត្រ និងសម្របខ្លួនទៅនឹងវប្បធម៌ថ្មីមួយ បន្ទាប់ពីការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ ដែលដំណើរការនេះអាចមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងអាចបង្កឱ្យមានភាពតានតឹង (Acculturative stress)។ | ដូចជាការយកដើមឈើពីតំបន់ត្រជាក់មកដាំនៅតំបន់ក្តៅ ដែលវាត្រូវការពេលវេលាដើម្បីកែប្រែប្រព័ន្ធឫសនិងស្លឹកដើម្បីសម្របខ្លួនទៅនឹងអាកាសធាតុថ្មី បើមិនដូច្នោះទេវានឹងស្រពោន។ |
| Emic approach | គឺជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការសិក្សា ឬវាយតម្លៃចិត្តសាស្ត្រ ដោយការព្យាយាមយល់ពីវប្បធម៌មួយតាមរយៈទស្សនៈរបស់អ្នកនៅក្នុងវប្បធម៌នោះផ្ទាល់ ដោយប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ និងអត្ថន័យដែលសហគមន៍នោះផ្តល់ឱ្យ ជាជាងការយកស្តង់ដារបរទេសមកវាស់ស្ទង់។ | ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាពណ៌ក្រហមរបស់អ្នកភូមិដើម្បីមើលពិភពលោកតាមអ្វីដែលពួកគេមើលឃើញផ្ទាល់ ជាជាងការឈរពីចម្ងាយហើយវិនិច្ឆ័យពួកគេតាមគំនិតរបស់យើង។ |
| Etic approach | គឺជាវិធីសាស្ត្រសិក្សាផ្នែកចិត្តសាស្ត្រដោយប្រើប្រាស់ទ្រឹស្តី ឬឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ជាសកល (ដូចជាការធ្វើតេស្ត IQ ស្តង់ដាររបស់លោកខាងលិច) ដើម្បីយកមកប្រៀបធៀបស្វែងរកចំណុចដូចគ្នា និងខុសគ្នារវាងវប្បធម៌ជាច្រើន ទោះបីជាពេលខ្លះវាអាចរំលងបរិបទវប្បធម៌ក៏ដោយ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ែត្រ ឬជញ្ជីងតែមួយប្រភេទគត់ ដើម្បីវាស់កម្ពស់ និងទម្ងន់មនុស្សគ្រប់ជាតិសាសន៍ទូទាំងពិភពលោកដោយមិនខ្វល់ពីរបបអាហាររបស់ពួកគេ។ |
| Somatization | គឺជាស្ថានភាពដែលអ្នកជំងឺបង្ហាញពីបញ្ហាផ្លូវចិត្ត (ដូចជាការបាក់ទឹកចិត្ត ឬការថប់បារម្ភ) តាមរយៈការត្អូញត្អែរពីការឈឺចាប់លើរាងកាយ (ដូចជាឈឺក្បាល ចុកពោះ ឬថប់ដង្ហើម) ដោយសារវប្បធម៌របស់ពួកគេមិនផ្តល់តម្លៃលើការនិយាយបើកចំហរពីអារម្មណ៍កម្សត់ ឬទន់ខ្សោយ។ | ដូចជារថយន្តដែលមានបញ្ហាម៉ាស៊ីនខាងក្នុងកំដៅឡើងខ្លាំង ប៉ុន្តែវាបង្ហាញសញ្ញាប្រាប់យើងតាមរយៈការបញ្ចេញផ្សែងខ្មៅតាមបំពង់ស៊ីម៉ាំងខាងក្រៅ។ |
| Culture-bound syndrome | គឺជាបណ្តុំរោគសញ្ញានៃជំងឺផ្លូវចិត្ត ដែលកើតមានឡើង ឬត្រូវបានទទួលស្គាល់តែនៅក្នុងតំបន់ វប្បធម៌ ឬសង្គមជាក់លាក់ណាមួយប៉ុណ្ណោះ (ឧទាហរណ៍ ជំងឺតមអាហារជ្រុល (Anorexia) នៅលោកខាងលិច ឬជំងឺខ្លាចខ្មោចចូលសណ្ឋិតនៅអាហ្វ្រិក)។ | ដូចជាប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬសត្វល្អិតម្យ៉ាង ដែលមានលក្ខណៈពិសេសអាចរស់រានមានជីវិតដុះលូតលាស់បានតែនៅលើដីនៃប្រទេស ឬតំបន់មួយប៉ុណ្ណោះ។ |
| Cultural broker | គឺជាបុគ្គល (ច្រើនតែមិនមែនជាអ្នកជំងឺ ឬគ្រូពេទ្យ) ដែលយល់ដឹងស៊ីជម្រៅទាំងផ្នែកភាសា និងវប្បធម៌របស់ភាគីទាំងសងខាង ហើយដើរតួជាស្ពានចម្លងដើម្បីជួយពន្យល់អត្ថន័យ និងបរិបទសង្គម ដើម្បីទប់ស្កាត់ការយល់ច្រឡំកំឡុងពេលវាយតម្លៃ និងព្យាបាល។ | ដូចជាមគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍ដែលមិនត្រឹមតែបកប្រែភាសាឱ្យភ្ញៀវស្តាប់ប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងប្រាប់ភ្ញៀវពីរបៀបសំពះ និងបម្រាមប្រពៃណីផ្សេងៗនៅក្នុងតំបន់នោះទៀតផង។ |
| Idioms of distress | គឺជាពាក្យពេចន៍ ឃ្លា ឬរបៀបនៃការបង្ហាញក្តីកង្វល់ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយវប្បធម៌នីមួយៗ ដើម្បីប្រាស្រ័យទាក់ទងប្រាប់អ្នកដទៃពីការឈឺចាប់ផ្លូវចិត្ត (ឧទាហរណ៍ ជនជាតិខ្មែរច្រើននិយាយថា "ខ្យល់គរ" ឬ "តឹងទ្រូង" នៅពេលពួកគេមានភាពតានតឹងផ្លូវចិត្តខ្លាំង)។ | ដូចជាលេខកូដសម្ងាត់ ឬសញ្ញាអាសន្ន (SOS) ប្រចាំត្រកូល ដែលមានតែមនុស្សនៅក្នុងក្រុមគ្រួសារ ឬសហគមន៍ជាមួយគ្នាទើបយល់ពីទំហំនៃការគំរាមកំហែងនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
