បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយអំពីទ្រឹស្តី គំរូរង្វាស់ និងផលប៉ះពាល់ផ្លូវចិត្តនៃការបន្សាំវប្បធម៌ (Acculturation) ទៅនឹងវប្បធម៌ថ្មី និងការបណ្តុះវប្បធម៌ (Enculturation) ក្នុងការរក្សាវប្បធម៌ដើម ក្នុងចំណោមជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធបានធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញយ៉ាងទូលំទូលាយលើអក្សរសិល្ប៍ទាក់ទងនឹងទ្រឹស្តីចិត្តសាស្ត្រ ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ និងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវជាក់ស្តែងថ្មីៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Unilinear Model គំរូឯកខ្សែ (Unilinear Model) |
ងាយស្រួលក្នុងការវាស់ស្ទង់ ដោយកំណត់ការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌នៅលើបន្ទាត់តែមួយ (ពីវប្បធម៌ដើមទៅវប្បធម៌ថ្មី)។ | មិនអាចវាស់ស្ទង់ភាពជាអ្នកមានវប្បធម៌ពីរ (Biculturalism) បានទេ ព្រោះវាសន្មតថាការទទួលយកវប្បធម៌ថ្មីមានន័យថាលះបង់វប្បធម៌ដើម។ | មានភាពស័ក្តិសមខ្សោយបំផុត (Weaker fit indices) ក្នុងការឆ្លុះបញ្ចាំងពីបទពិសោធន៍នៃការបន្សាំវប្បធម៌ពិតប្រាកដ។ |
| Bilinear Model គំរូទ្វេខ្សែ (Bilinear Model) |
វាស់ស្ទង់កម្រិតនៃការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវវប្បធម៌ដើម (Enculturation) និងវប្បធម៌ថ្មី (Acculturation) ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកំណត់អត្តសញ្ញាណ Biculturalism។ | នៅតែមានកម្រិត ប្រសិនបើមិនបានបែងចែកវិមាត្រជាក់លាក់នៃវប្បធម៌ (ដូចជា អាកប្បកិរិយា ឬតម្លៃ) ឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | ផ្តល់លទ្ធផលល្អប្រសើរជាងគំរូឯកខ្សែ និងអាចរកឃើញស្ថានភាពវប្បធម៌ចំនួនបួន (Integration, Assimilation, Separation, Marginalization)។ |
| Multidimensional Bilinear Model គំរូទ្វេខ្សែពហុវិមាត្រ (Multidimensional Bilinear Model) |
ផ្តល់រូបភាពលម្អិត និងស៊ីជម្រៅបំផុត ដោយបែងចែកការវាស់ស្ទង់ទៅតាមវិមាត្រ អាកប្បកិរិយា តម្លៃ ចំណេះដឹង និងអត្តសញ្ញាណ។ | មានភាពស្មុគស្មាញខ្ពស់ក្នុងការស្រាវជ្រាវ និងទាមទារឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ (Instruments) ដែលត្រូវបានរចនាឡើងយ៉ាងពិសេស និងស៊ីជម្រៅ។ | ជាគំរូដ៏ល្អបំផុត (Superior fit) សម្រាប់តំណាងឱ្យបទពិសោធន៍នៃការបន្សាំវប្បធម៌របស់ជនជាតិភាគតិច (ឧ. ជនជាតិអាមេរិកដើមកំណើតអាស៊ី)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់អំពីថ្លៃដើមផ្នែករឹង (Hardware) ក៏ដោយ ក៏ការស្រាវជ្រាវតាមគំរូទាំងនេះទាមទារធនធានចាំបាច់មួយចំនួនដូចជា ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ផ្លូវចិត្ត និងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សាភាគច្រើនដែលត្រូវបានលើកឡើងក្នុងឯកសារនេះ ធ្វើឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងកាណាដា ដោយផ្តោតលើជនអន្តោប្រវេសន៍ និងជនជាតិភាគតិច (អាស៊ី ឡាទីន អាហ្វ្រិក) ជាពិសេសគឺនិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យ។ ទិន្នន័យនេះមានភាពលម្អៀងទៅរកបរិបទប្រទេសលោកខាងលិច (WEIRD context) ដែលមានន័យថា លទ្ធផលមួយចំនួនអាចនឹងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីទម្រង់សង្គម គ្រួសារ និងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជានោះទេ។
ទ្រឹស្តី និងគំរូវាស់ស្ទង់ទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តដើម្បីយល់ដឹងពីការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ និងឥទ្ធិពលលើសុខភាពផ្លូវចិត្តនៅក្នុងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា។
ការបន្សាំគំរូទាំងនេះទៅនឹងបរិបទសង្គមខ្មែរ នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធរៀបចំគោលនយោបាយគាំពារសង្គម និងសេវាកម្មសុខភាពផ្លូវចិត្តដែលឆ្លើយតបទៅនឹងភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌បានកាន់តែប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Acculturation | គឺជាដំណើរការផ្លូវចិត្តនិងសង្គមដែលបុគ្គលម្នាក់រៀនសូត្រ ទទួលយក និងអនុវត្តតាមទម្លាប់ អាកប្បកិរិយា និងតម្លៃនៃវប្បធម៌ថ្មី ឬវប្បធម៌ទូទៅដែលមានឥទ្ធិពលនៅក្នុងសង្គមដែលពួកគេកំពុងរស់នៅ។ វាធ្វើសកម្មភាពជួយឱ្យពួកគេអាចធ្វើសមាហរណកម្ម និងចុះសម្រុងជាមួយសង្គមថ្មីបាន។ | ដូចជាសិស្សមកពីខេត្តមករៀននៅភ្នំពេញ ហើយចាប់ផ្តើមប្រើពាក្យសម្តី និងរបៀបរស់នៅដូចអ្នកភ្នំពេញ ដើម្បីងាយស្រួលចុះចំណោមគេ។ |
| Enculturation | គឺជាដំណើរការនៃការថែរក្សា ការរៀនសូត្របន្ត និងការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវវប្បធម៌ដើម តម្លៃប្រពៃណី និងអត្តសញ្ញាណជាតិសាសន៍របស់ខ្លួនឯង ទោះបីជាកំពុងរស់នៅក្នុងសង្គមដែលមានវប្បធម៌ផ្សេងក៏ដោយ។ វាជួយឱ្យបុគ្គលម្នាក់រក្សាបាននូវឫសគល់អត្តសញ្ញាណ និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់ខ្លួនឯង។ | ដូចជាគ្រួសារខ្មែរនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលនៅតែបង្រៀនកូនឱ្យចេះសំពះ និយាយភាសាខ្មែរ និងហូបប្រហុកនៅផ្ទះដដែល។ |
| Unilinear model | គឺជាគំរូវាស់ស្ទង់ទិន្នន័យដែលសន្មតថាការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌កើតឡើងនៅលើបន្ទាត់តែមួយ ដោយយល់ថាបើបុគ្គលម្នាក់កាន់តែទទួលយកវប្បធម៌ថ្មី នោះពួកគេត្រូវតែបោះបង់ចោលវប្បធម៌ដើមរបស់ខ្លួនក្នុងកម្រិតស្មើគ្នា។ វាស់វែងតែពីចំណុច "រក្សាវប្បធម៌ដើមទាំងស្រុង" ទៅ "ទទួលយកវប្បធម៌ថ្មីទាំងស្រុង" ដោយមិនអាចមានទាំងពីរ។ | ដូចជាការចាក់ទឹកចូលក្នុងកែវដែលមានទឹកស៊ីរ៉ូស្រាប់ បើយើងចាក់ទឹកសកាន់តែច្រើន រសជាតិស៊ីរ៉ូដើមនឹងកាន់តែបាត់បង់ និងរលាយបាត់ទៅ។ |
| Bilinear model | គឺជាគំរូវាស់ស្ទង់ដែលបំបែកការទទួលយកវប្បធម៌ថ្មី និងការរក្សាវប្បធម៌ដើម ជាបន្ទាត់ពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នា និងឯករាជ្យពីគ្នា។ វាអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវធ្វើការវាស់ស្ទង់ឃើញថា បុគ្គលម្នាក់អាចទទួលយកវប្បធម៌ថ្មីបានយ៉ាងល្អផង និងនៅតែរក្សាវប្បធម៌ដើមរបស់ខ្លួនបានយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនផងក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលមានទូរស័ព្ទប្រើស៊ីមកាតពីរ ដែលស៊ីមមួយសម្រាប់ខលទៅស្រុកកំណើត និងស៊ីមមួយទៀតសម្រាប់ទាក់ទងការងារនៅកន្លែងថ្មី ដោយមិនចាំបាច់បោះបង់ស៊ីមណាមួយឡើយ។ |
| Biculturalism | គឺជាស្ថានភាពដែលបុគ្គលម្នាក់មានសមត្ថភាពខ្ពស់ និងចំណង់ចំណូលចិត្តក្នុងការរស់នៅដោយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវតម្លៃសង្គម អាកប្បកិរិយា និងអត្តសញ្ញាណនៃវប្បធម៌ទាំងពីរ (ទាំងវប្បធម៌ដើម និងវប្បធម៌ថ្មី) យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ។ វាជួយឱ្យពួកគេអាចបត់បែនខ្លួនឆ្លើយតបទៅតាមកាលៈទេសៈសង្គមបានយ៉ាងរលូន។ | ដូចជាមនុស្សដែលអាចប្រើប្រាស់ភាសាពីរយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ និងអាចប្តូរការនិយាយទៅតាមជនជាតិអ្នកដែលពួកគេកំពុងសន្ទនាជាមួយដោយគ្មានការលំបាក។ |
| Acculturative family distancing | គឺជាការកើតមានគម្លាត ឬការឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្នារវាងឪពុកម្តាយ និងកូនៗ ដែលបណ្តាលមកពីកូនៗដែលធំដឹងក្តីក្នុងស្រុកថ្មីទទួលយកវប្បធម៌ថ្មីបានលឿនជាងឪពុកម្តាយដែលជាជនអន្តោប្រវេសន៍។ ការណ៍នេះបង្កើតឱ្យមានការមិនយល់ស្របគ្នាលើតម្លៃវប្បធម៌ និងធ្វើឱ្យមានការលំបាកក្នុងការទំនាក់ទំនងគ្នាប្រចាំថ្ងៃ។ | ដូចជាកូនក្មេងជំនាន់ថ្មីដែលគិតបែបសេរីតាមលោកខាងលិច ហើយនិយាយមិនចុះសម្រុងជាមួយតាកុងម៉ាកុងដែលប្រកាន់គំនិតចាស់បុរាណតឹងតែង។ |
| Latent class analysis | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីរកមើល និងចាត់ថ្នាក់ក្រុមមនុស្សដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាលាក់កំបាំងនៅក្នុងទិន្នន័យចម្រុះដ៏ធំមួយ។ វាជួយអ្នកស្រាវជ្រាវកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទនៃក្រុមបន្សាំវប្បធម៌ផ្សេងៗគ្នា ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យផ្ទាល់ជាជាងការកំណត់ជាមុន។ | ដូចជាការយកកន្ត្រកដែលមានផ្លែឈើចម្រុះមុខមករៀបជាគំនរថ្មីៗ ដោយសង្កេតមើលរូបរាង ទំហំ និងពណ៌របស់វា ដើម្បីដឹងថាមានប៉ុន្មានក្រុមពិតប្រាកដ។ |
| Confirmatory factor analysis | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលអនុវត្តដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើសំណុំនៃសំណួរ ឬអថេរដែលត្រូវបានវាស់ស្ទង់ ពិតជាឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងត្រឹមត្រូវពីគំនិតទ្រឹស្តី (Factors) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបានសន្មតទុកជាមុនមែន ឬក៏អត់ (ឧ. ទិន្នន័យបញ្ជាក់ថាការញ៉ាំម្ហូប និងការស្តាប់ចម្រៀងពិតជារង្វាស់នៃអាកប្បកិរិយាវប្បធម៌ពិតប្រាកដ)។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តសាកល្បងរថយន្តថ្មី ដើម្បីបញ្ជាក់ប្រាប់អ្នកទិញថារថយន្តនេះពិតជាមានល្បឿន និងសុវត្ថិភាពខ្ពស់ដូចដែលក្រុមហ៊ុនបានអះអាងមែន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
