បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយពីបញ្ហានៃការថយចុះចំនួនអ្នករៀនផ្លុំគែន (Khaen) ឱ្យទទួលបានជោគជ័យ ដោយសារតែវិធីសាស្ត្របង្រៀនបែបប្រពៃណី (ការទន្ទេញចាំ និងធ្វើតាម) ខ្វះរចនាសម្ព័ន្ធច្បាស់លាស់ និងចំណាយពេលយូរសម្រាប់ប្រជាជនដែលប្រកបរបរកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យវប្បធម៌ ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីឯកសារ និងការចុះវាល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Rote Learning (Kru Phak Lak Jam) ការរៀនទន្ទេញចាំបែបប្រពៃណី (ការស្តាប់ និងធ្វើតាមគ្រូ) |
រក្សាបាននូវអារម្មណ៍និងទម្រង់ដើមនៃសិល្បៈប្រពៃណី ព្រមទាំងបង្កើតភាពស្និទ្ធស្នាលរវាងគ្រូនិងសិស្សតាមរយៈការរស់នៅជាមួយគ្នា។ | ចំណាយពេលយូរខ្លាំង គ្មានរចនាសម្ព័ន្ធបង្រៀនច្បាស់លាស់ និងធ្វើឱ្យសិស្សងាយបោះបង់ការសិក្សាដោយសារខ្វះពេលវេលា។ | សិស្សភាគច្រើនមិនទទួលបានជោគជ័យ ហើយចំនួនអ្នកស្នងតំណែងបន្តមានការថយចុះយ៉ាងខ្លាំង។ |
| Systematic Notation-based Method វិធីសាស្ត្ររៀនតាមប្រព័ន្ធកំណត់ចំណាំតន្ត្រី |
សិស្សឆាប់យល់ដឹងពីទីតាំងសំឡេង មានឯកសារសម្រាប់រៀនដោយខ្លួនឯង និងចំណាយពេលខ្លីជាងមុនក្នុងការចេះលេងជាមូលដ្ឋាន។ | អាចកាត់បន្ថយភាពបត់បែន ឬការច្នៃប្រឌិតភ្លាមៗ (Improvisation) នៅក្នុងដំណាក់កាលដំបូងនៃការរៀន។ | សិស្សអាចផ្លុំចង្វាក់មូលដ្ឋានបានលឿនជាងមុន និងមានស្តង់ដាររួមមួយក្នុងការបង្រៀនជាប្រព័ន្ធ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការបង្រៀនប្រព័ន្ធថ្មីនេះ ទាមទារឧបករណ៍តន្ត្រី សៀវភៅណែនាំ និងឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់ជំនួយការស្តាប់និងមើល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន ៤ នៃតំបន់ឥសាន (Isan) ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើគ្រូគែនជំនាញចំនួន ៨ រូប និងប្រជាជនដែលភាគច្រើនជាកសិករ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទសង្គមកសិកម្មដែលមានពេលទំនេរតិចតួច ដែលស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងបរិបទសង្គម និងការអភិរក្សតន្ត្រីប្រពៃណីនៅតាមបណ្តាខេត្តនៃប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការចងក្រងប្រព័ន្ធបង្រៀននេះ គឺពិតជាមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិរក្ស និងលើកស្ទួយតន្ត្រីប្រពៃណីនៅកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរពីការបង្រៀនបែបចងចាំតៗគ្នា មកជាការមានឯកសារ និងប្រព័ន្ធច្បាស់លាស់ នឹងធានាបាននូវអាយុកាល ការកើនឡើងអ្នករៀន និងនិរន្តរភាពនៃសិល្បៈប្រពៃណី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ethnomusicology | ការសិក្សាអំពីតន្ត្រីដោយភ្ជាប់ទៅនឹងបរិបទសង្គម និងវប្បធម៌របស់មនុស្ស ជាជាងការសិក្សាត្រឹមតែទ្រឹស្តីតន្ត្រីសុទ្ធសាធ។ វាផ្តោតលើរបៀបដែលតន្ត្រីដើរតួនាទីក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ជំនឿ និងប្រពៃណីរបស់សហគមន៍។ | ដូចជាការសិក្សាពីមុខម្ហូបប្រចាំតំបន់មួយ ដែលមិនមែនគ្រាន់តែភ្លក់រសជាតិ ប៉ុន្តែស្វែងយល់ពីប្រវត្តិ និងរបៀបរស់នៅរបស់អ្នកដែលបង្កើតមុខម្ហូបនោះ។ |
| Oral Tradition | វិធីសាស្ត្រផ្ទេរចំណេះដឹង ឬរៀនតន្ត្រីបែបប្រពៃណីតាមរយៈការស្តាប់ ការសង្កេត និងការធ្វើត្រាប់តាមគ្រូដោយផ្ទាល់ ដោយមិនប្រើប្រាស់សៀវភៅ ឬកំណត់ចំណាំតន្ត្រី (Notes) ឡើយ។ | ដូចជាកូនក្មេងរៀននិយាយភាសាជាតិរបស់ខ្លួន ដោយការស្តាប់ និងចម្លងតាមឪពុកម្តាយ មុនពេលពួកគេចូលសាលារៀនអានអក្សរ។ |
| Lai | ទម្រង់ ឬចង្វាក់ភ្លេងប្រពៃណីចម្បងៗរបស់ឧបករណ៍គែន (Khaen) ដែលមានទម្រង់ខុសៗគ្នាសម្រាប់លេងកំដរការច្រៀង ឬរាំ ដូចជា ឡាយយ៉ៃ (Lai Yai) ឡាយណយ (Lai Noi) ឬ ឡាយតឺយ (Lai Tei) ជាដើម។ | ដូចជាទម្រង់ចង្វាក់ភ្លេងផ្សេងៗគ្នា (រាំវង់ រាំក្បាច់ សារ៉ាវ៉ាន់) ដែលគេរៀបចំឡើងសម្រាប់លេងក្នុងកាលៈទេសៈ ឬអារម្មណ៍ខុសៗគ្នា។ |
| Free Reed Aerophones | ប្រភេទឧបករណ៍តន្ត្រីដែលបញ្ចេញសំឡេងតាមរយៈខ្យល់ផ្លុំកាត់អណ្តាត (Reed) ដែលធ្វើពីលោหៈ ហើយអាចញ័រដោយសេរីនៅក្នុងប្រហោងរបស់វា ដូចជាឧបករណ៍គែន ឬ អាគ័រដេអុង (Accordion)។ | ដូចជាការយកស្លឹកឈើមកផ្លុំនៅចន្លោះបបូរមាត់ ហើយសាច់ស្លឹកឈើនោះញ័របង្កើតបានជាសំឡេងពេលមានខ្យល់ផ្លុំកាត់វា។ |
| Diatonic Scale | ប្រព័ន្ធកម្រិតសំឡេងតន្ត្រីដែលមាន ៧ សំឡេងខុសគ្នា (Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Ti) ក្នុងមួយជួរ (Octave) ដែលជាស្តង់ដារតន្ត្រីសកល ហើយឧបករណ៍គែនប្រភេទខ្លះ (ដូចជាគែន៧ ឬ គែន៨) ក៏ត្រូវបានរៀបចំតាមប្រព័ន្ធនេះដែរ។ | ដូចជាកាំជណ្តើរ ៧ កាំដែលមានកម្ពស់ខុសៗគ្នាជាលំដាប់ សម្រាប់ឱ្យអ្នកតន្ត្រីបោះជំហានបង្កើតជាបទភ្លេង។ |
| Socialization | ដំណើរការនៃការផ្ទេរចំណេះដឹង តម្លៃ វិន័យ និងវប្បធម៌ពីមនុស្សជំនាន់មុនទៅកាន់យុវជនជំនាន់ក្រោយ ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចរស់នៅចុះសម្រុង និងរក្សាអត្តសញ្ញាណសហគមន៍។ នៅក្នុងការរៀនតន្ត្រីប្រពៃណី គឺវាបង្កប់នូវការបង្រៀនអាកប្បកិរិយា និងការគោរពចាស់ទុំ (ដូចជាការសែនព្រេនគ្រូ)។ | ដូចជាការបង្រៀនកូនឱ្យចេះសំពះចាស់ទុំពេលជួបមុខ ដែលជាការបណ្តុះទម្លាប់ល្អនិងវប្បធម៌រស់នៅប្រចាំថ្ងៃចូលទៅក្នុងសន្តានចិត្ត។ |
| Pentatonic Scale | ប្រព័ន្ធកម្រិតសំឡេងតន្ត្រីដែលមានត្រឹមតែ ៥ សំឡេងប៉ុណ្ណោះក្នុងមួយជួរ (Octave)។ ឧបករណ៍គែនប្រភេទតូច (គែន៦) តែងតែប្រើប្រព័ន្ធនេះ ដែលជាទូទៅផ្តល់នូវសូរសំឡេងបែបប្រពៃណីអាស៊ីច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការមានពណ៌ថ្នាំលាបតែ ៥ ពណ៌ជាមូលដ្ឋាន ដើម្បីគូរចេញជាផ្ទាំងគំនូរមួយ ដោយមិនប្រើប្រាស់ពណ៌ច្រើនរញ៉េរញ៉ៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
