បញ្ហា (The Problem)៖ ការបោះចោលសំណល់ជីវសាស្ត្រដែលប្រើសម្រាប់ស្រូបយកលោហៈធ្ងន់ពីទឹកស្អុយ អាចបង្កហានិភ័យនៃការរលាយចេញនូវលោហៈទាំងនោះមកបំពុលបរិស្ថានសារជាថ្មី។ ដូច្នេះ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីបរិមាណសំណដែលរលាយចេញពីសំបកក្រូចថ្លុងក្រោយពេលប្រើប្រាស់រួច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រពីរផ្សេងគ្នាដើម្បីវាយតម្លៃការរលាយចេញនៃសំណពីសំបកក្រូចថ្លុងដែលស្រូបសំណរួច ដោយប្រើប្រាស់សារធាតុរំលាយពីរប្រភេទគឺ Ca(NO3)2 និង EDTA។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Batch Chemical Extraction ការទាញយកតាមបែបបាច់ (ការទាញយកក្នុងកែវពិសោធន៍) |
ចំណាយពេលលឿន ងាយស្រួលអនុវត្ត ស័ក្តិសមសម្រាប់ការវិភាគជាប្រចាំ (Routine analysis) នៅពេលមានគំរូសំណល់ច្រើន។ | ទិន្នន័យអាស្រ័យខ្លាំងលើសមាមាត្រនៃសំណល់និងសារធាតុរំលាយ ហើយមិនអាចក្លែងធ្វើលំហូរទឹកក្នុងស្ថានភាពធម្មជាតិបានល្អនោះទេ។ | ប្រើ EDTA ទាញសំណចេញបានរហូតដល់ ១១៥% ក្នុងរយៈពេលត្រឹម ៥នាទី ចំណែក Ca(NO3)2 ទាញបានត្រឹម ១,៨០% ក្នុងរយៈពេល ៣ថ្ងៃ។ |
| Column Leaching ការច្រោះតាមជួរឈរ |
អាចក្លែងធ្វើស្ថានភាពភ្លៀងធ្លាក់ ឬលំហូរទឹកក្នុងធម្មជាតិបានយ៉ាងល្អ ដែលផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីការរលាយជាបន្តបន្ទាប់។ | ចំណាយពេលយូរក្នុងការអនុវត្ត និងត្រូវការបំពាក់ឧបករណ៍បន្ថែមដូចជាម៉ាស៊ីនបូម (Peristaltic pump)។ | សំណរលាយចេញ ៧៥,០% ដោយប្រើ Ca(NO3)2 និង ១០៧,១% ដោយប្រើ EDTA បង្ហាញពីហានិភ័យខ្ពស់នៃការបំពុលទឹកក្រោមដី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍គីមីកម្រិតស្តង់ដារ និងសារធាតុគីមីសម្រាប់វិភាគកំហាប់លោហៈធ្ងន់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់សូលុយស្យុងសំណដែលបង្កើតឡើង (Synthetic water) មិនមែនជាទឹកស្អុយពិតប្រាកដ។ សម្រាប់កម្ពុជា ចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះទឹកស្អុយចេញពីរោងចក្រមានផ្ទុកលោហៈច្រើនប្រភេទផ្សេងទៀត ដែលអាចប្រកួតប្រជែងគ្នាក្នុងការស្រូបនិងរលាយ ធ្វើឱ្យលទ្ធផលជាក់ស្តែងនៅក្រៅមន្ទីរពិសោធន៍អាចមានភាពខុសគ្នា។
ការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការស្វែងយល់ពីហានិភ័យនៃការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ក្រោយការព្យាបាលទឹកស្អុយ។
ការយកចិត្តទុកដាក់លើការរលាយចេញវិញ (Desorption) នៃលោហៈធ្ងន់គឺជាកត្តាចាំបាច់បំផុត ដើម្បីធានាថាបច្ចេកវិទ្យាចម្រោះទឹកស្អុយមិនបង្កើតជាប្រភពបំពុលបរិស្ថានថ្មីនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biosorption (ការស្រូបយកជីវសាស្ត្រ) | ដំណើរការដែលសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាសំបកផ្លែឈើ ឬបាក់តេរី) ស្រូបយកលោហៈធ្ងន់ ឬសារធាតុពុលពីក្នុងទឹកតាមរយៈកោសិការបស់វាដើម្បីបន្សុទ្ធទឹក។ | ដូចជាការប្រើអេប៉ុងដើម្បីជូតស្រូបយកទឹកដែលកំពប់នៅលើតុអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះគឺស្រូបយកជាតិពុលពីក្នុងទឹក។ |
| Desorption (ការរលាយចេញ ឬ ការរបូតចេញ) | ដំណើរការច្រាសនៃកាស្រូបយក ដែលក្នុងនោះសារធាតុដែលបានជាប់នៅលើផ្ទៃសំបកក្រូចថ្លុង (ឧទាហរណ៍ សំណ) របូតចេញមកក្នុងទឹកវិញនៅពេលមានសកម្មភាពគីមីណាមួយ។ | ដូចជាការច្របាច់អេប៉ុងដែលពោរពេញដោយទឹក ធ្វើឱ្យទឹកដែលបានស្រូបហើយនោះហូរចេញមកក្រៅវិញ។ |
| Chelating agent (ភ្នាក់ងារចាប់ចងលោហៈ) | សារធាតុគីមី (ដូចជា EDTA) ដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការចូលទៅចាប់ និងចងភ្ជាប់ជាមួយអ៊ីយ៉ុងលោហៈធ្ងន់យ៉ាងរឹងមាំ ហើយទាញពួកវាចេញពីផ្ទៃវត្ថុផ្សេងៗបានយ៉ាងងាយស្រួល។ | ដូចជាមេដែកដ៏ខ្លាំងមួយដែលឆក់ទាញយកកម្ទេចដែកចេញពីគំនរខ្សាច់បានយ៉ាងស្អាត។ |
| Batch extraction (ការទាញយកតាមបែបបាច់) | វិធីសាស្រ្តពិសោធន៍ដោយយកសំណល់ទៅត្រាំក្នុងសារធាតុរំលាយក្នុងកែវពិសោធន៍តែមួយ ហើយក្រឡុកវាដើម្បីវាយតម្លៃថាតើលោហៈអាចរលាយចេញបានប៉ុន្មានក្នុងបរិមាណទឹក និងរយៈពេលកំណត់មួយ។ | ដូចជាការឆុងតែដោយយកកញ្ចប់តែទៅត្រាំក្នុងកែវទឹកក្តៅមួយ រួចកូរដើម្បីឱ្យជាតិទឹករលាយចេញមក។ |
| Column leaching (ការច្រោះតាមជួរឈរ) | វិធីសាស្រ្តពិសោធន៍ដោយដាក់សំណល់ទៅក្នុងបំពង់ឈរ រួចបង្ហូរទឹកឬសារធាតុរំលាយកាត់ពីលើចុះក្រោមបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីត្រាប់តាមសកម្មភាពទឹកភ្លៀងធ្លាក់លាងជម្រះសំណល់ក្នុងធម្មជាតិ។ | ដូចជាការឆុងកាហ្វេតាមម៉ាស៊ីន (Drip coffee) ដែលយើងចាក់ទឹកពីលើឱ្យហូរកាត់ម្សៅកាហ្វេធ្លាក់ចុះមកក្រោមតំណក់ៗ។ |
| Flame atomic absorption spectrometer (ម៉ាស៊ីនវាស់កម្រិតស្រូបពន្លឺអាតូមិកដោយប្រើអណ្តាតភ្លើង) | ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើសម្រាប់វាស់កំហាប់លោហៈធ្ងន់ (ដូចជាសំណ) នៅក្នុងទឹក ដោយដុតគំរូទឹកនោះឱ្យក្លាយជាអាតូម រួចបញ្ចាំងពន្លឺឆ្លងកាត់ដើម្បីវាស់កម្រិតនៃការស្រូបពន្លឺ។ | ដូចជាការយកកញ្ចក់ពណ៌ទៅឆ្លុះនឹងពន្លឺថ្ងៃ បើពណ៌កាន់តែចាស់ វានឹងបាំងពន្លឺកាន់តែច្រើន ដែលប្រាប់យើងពីកម្រិតភាពក្រាស់នៃពណ៌នោះ។ |
| Bioavailability (លទ្ធភាពស្រូបយកដោយជីវសាស្ត្រ) | បរិមាណនៃសារធាតុគីមី ឬលោហៈធ្ងន់នៅក្នុងបរិស្ថានដែលស្ថិតក្នុងទម្រង់ងាយស្រួលក្នុងការជ្រាបចូល ឬស្រូបយកដោយរុក្ខជាតិនិងសត្វ ដែលបង្កហានិភ័យនៃការពុល។ | ដូចជាអាហារដែលបានចម្អិនរួចរាល់និងដួសដាក់ចាន ដែលងាយស្រួលក្នុងការញ៉ាំភ្លាមៗ ធៀបនឹងអាហារដែលនៅឆៅនិងកកក្នុងទូទឹកកក។ |
| Chemi-sorption (ការស្រូបយកដោយប្រតិកម្មគីមី) | ប្រភេទនៃការស្រូបយកដែលសារធាតុពុលនិងផ្ទៃរបស់វត្ថុស្រូបបានបង្កើតជាចំណងគីមីជាប់គ្នាយ៉ាងរឹងមាំ ដែលពិបាកនឹងផ្តាច់ចេញវិញបើធៀបនឹងការជាប់ដោយកម្លាំងរូបវិទ្យាធម្មតា។ | ដូចជាការប្រើកាវស្អិត (Super glue) ដើម្បីបិទវត្ថុពីរជាប់គ្នា ដែលពិបាកបកចេញ ខុសពីការគ្រាន់តែយកវត្ថុពីរទៅដាក់ទាក់គ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
