បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតទិន្នន័យមូលដ្ឋានស្តីពីការចែកចាយពពួកសត្វល្អិតបាតសមុទ្រ (Benthic Macrofauna) និងការប្រើប្រាស់វាជាសូចនាករជីវសាស្រ្តដើម្បីវាយតម្លៃគុណភាពបរិស្ថានឆ្នេរនៅព្រែកសិង្កោ និងឆ្នេររាជមង្គល ខេត្តត្រាំង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការប្រមូលសំណាកនៅស្ថានីយចំនួន 4 តាមបណ្តោយឆ្នេរប្រវែង 2 គីឡូម៉ែត្រ ដោយបែងចែកជា 4 កម្រិតចម្ងាយពីខ្សែទឹកជោរខ្ពស់បំផុត និងប្រើប្រាស់សន្ទស្សន៍ជីវសាស្រ្តសម្រាប់ការវាយតម្លៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| AMBI Index (AZTI Marine Biotic Index) សន្ទស្សន៍ជីវសាស្ត្រសមុទ្រ AMBI (វាយតម្លៃគុណភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី) |
មានកម្មវិធីស្រាប់សម្រាប់ការវិភាគ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការវាយតម្លៃកម្រិតនៃការរំខាន ឬការបំពុលដោយផ្អែកលើចំណាត់ថ្នាក់ភាពធន់របស់សត្វចំពោះសារធាតុសរីរាង្គ។ | ទាមទារទិន្នន័យកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វបានច្បាស់លាស់ ហើយប្រភេទសត្វខ្លះនៅអាស៊ី (ដូចជាក្តាមមួយចំនួន) មិនទាន់មាននៅក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យដើមរបស់កម្មវិធីនៅឡើយ ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវធ្វើការចាត់ថ្នាក់ដោយខ្លួនឯង។ | ស្ថានីយស្ទើរតែទាំងអស់ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាតំបន់មិនមានការរំខាន (Undisturbed) ដោយមានស្ថានីយតិចតួចប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ថាមានការរំខានកម្រិតស្រាល (Slightly disturbed)។ |
| Shannon-Wiener Diversity Index & Evenness Index សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ Shannon-Wiener និងសន្ទស្សន៍ភាពស្មើគ្នា |
ផ្តល់រូបភាពច្បាស់លាស់អំពីភាពសំបូរបែបនៃប្រភេទសត្វ និងការចែកចាយដោយស្មើគ្នានៃចំនួនសត្វនៅក្នុងតំបន់សិក្សានីមួយៗ។ ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងប្រៀបធៀប។ | មិនបានបង្ហាញដោយផ្ទាល់ពីមូលហេតុនៃការប្រែប្រួលបរិស្ថាន ឬការបំពុល ដូចទៅនឹងសន្ទស្សន៍កម្រិតខ្ពស់ (AMBI) នោះទេ។ | សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះសម្រាប់ពពួកដង្កូវទឹក (Polychaetes) មានចន្លោះពី 0.32-1.93 ឯពពួកខ្យងនិងងាវ (Molluscs) មានពី 0.37-1.62 ដែលបង្ហាញពីភាពសំបូរបែបខុសគ្នាតាមស្ថានីយ។ |
| Quadrate & Grab Sampling Methods វិធីសាស្ត្រប្រមូលសំណាកតាមក្រឡាចត្រង្គ និងការខួងយកដីបាត |
ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារ និងមានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ក្នុងការប៉ាន់ស្មានដង់ស៊ីតេ និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាសាស្រ្តនៃសត្វបាតសមុទ្រតាមខ្សែបន្ទាត់ (Line transect)។ | ចំណាយកម្លាំងពលកម្មច្រើន ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការប្រមូល រែងយកដីចេញ (កញ្ច្រែង 1mm) និងរើសសត្វល្អិត។ | ប្រមូលបានសត្វចំនួន 5,207 ក្បាល ចែកចេញជា 65 ប្រភេទ រួមមានខ្យង/ងាវ ២៣ប្រភេទ ដង្កូវទឹក ២៣ប្រភេទ និងក្តាម ១៩ប្រភេទ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានច្រើនគួរសម រួមមានសម្ភារៈចុះប្រមូលសំណាកនៅទីវាល ឧបករណ៍វិភាគគុណភាពទឹក និងដី ក៏ដូចជាពេលវេលានិងជំនាញក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅឆ្នេររាជមង្គល និងព្រែកសិង្កោ ខេត្តត្រាំង ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់ឆ្នេរខ្សាច់ និងតំបន់ព្រែកមានព្រៃកោងកាង។ ទិន្នន័យប្រភេទសត្វត្រូវបានកំណត់ដោយលក្ខខណ្ឌភូមិសាស្រ្ត និងអាកាសធាតុនៅទីនោះ ប៉ុន្តែដោយសារវាស្ថិតក្នុងតំបន់សមុទ្រអង់ដាម៉ង់ និងឈូងសមុទ្រថៃ វាមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រនៅកម្ពុជា។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការយកវិធីសាស្ត្រនេះមកសិក្សាធៀប (Benchmark) សម្រាប់ឆ្នេរខ្លួនឯង។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់សត្វបាតសមុទ្រជាសូចនាករជីវសាស្រ្តរួមជាមួយនឹងសន្ទស្សន៍ AMBI គឺមានប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងតំបន់ឆ្នេរនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការចាត់តាំងការសិក្សាដោយប្រើសន្ទស្សន៍ AMBI នឹងជួយស្ថាប័នរដ្ឋ និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាមានមូលដ្ឋានទិន្នន័យជាក់ស្តែង ដើម្បីរៀបចំគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងបរិស្ថានតំបន់ឆ្នេរប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Benthic macrofauna | គឺជាពពួកសត្វឥតឆ្អឹងកងដែលមានទំហំធំជាង ១មីលីម៉ែត្រ (ដូចជាក្តាម ខ្យង ដង្កូវទឹក) ដែលរស់នៅលើ ឬក្នុងដីបាតសមុទ្រ។ នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវ ពួកវាត្រូវបានប្រមូលមកដើម្បីធ្វើជាសូចនាករតាមដានកម្រិតនៃការបំពុល ព្រោះពួកវាមិនសូវផ្លាស់ទី និងងាយរងឥទ្ធិពលពីការប្រែប្រួលបរិស្ថាន។ | ប្រៀបដូចជាអ្នកយាមកាមប្រចាំការនៅបាតសមុទ្រ ដែលអត្រារស់រាន និងសុខភាពរបស់ពួកវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពស្អាតឬកខ្វក់នៃទឹកសមុទ្រនៅទីនោះ។ |
| AMBI index | គឺជារូបមន្តនិងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃគុណភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឆ្នេរ ដោយធ្វើការចាត់ថ្នាក់ប្រភេទសត្វបាតសមុទ្រទៅតាមកម្រិតភាពធន់ទ្រាំរបស់ពួកវាចំពោះសារធាតុពុល ឬសារធាតុសរីរាង្គ ដើម្បីទាញជាសេចក្តីសន្និដ្ឋានថាតំបន់នោះមានការរំខានកម្រិតណា។ | ប្រៀបដូចជាប្រព័ន្ធដាក់ពិន្ទុសុខភាពប្រចាំឆ្នាំ ដោយពឹងផ្អែកលើចំនួនបាក់តេរីល្អ និងបាក់តេរីអាក្រក់នៅក្នុងខ្លួន។ |
| Bioturbation | គឺជាដំណើរការដែលសត្វបាតសមុទ្រធ្វើចលនា ជីករន្ធ និងកកាយដីភក់ ដែលសកម្មភាពនេះជួយបញ្ជ្រាបអុកស៊ីហ្សែន និងសារធាតុចិញ្ចឹមចូលទៅក្នុងស្រទាប់ដីបាតសមុទ្រ ព្រមទាំងជួយកែច្នៃសារធាតុសរីរាង្គឡើងវិញឱ្យទៅជាជីវជាតិ។ | ដូចជាសកម្មភាពភ្ជួររាស់ដីរបស់កសិករ ដើម្បីធ្វើឱ្យដីធូរ មានខ្យល់ចេញចូល និងមានជីជាតិល្អសម្រាប់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ |
| Indicator species | គឺជាប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិជាក់លាក់ណាមួយ ដែលវត្តមាន អវត្តមាន ឬភាពសម្បូរបែបរបស់វា ត្រូវបានអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើដើម្បីវាស់ស្ទង់ និងបញ្ជាក់ពីស្ថានភាពសុខភាព ឬកម្រិតជាតិពុលនៃបរិស្ថាននៅកន្លែងនោះដោយផ្ទាល់។ | ប្រៀបដូចជាសត្វចាបប្រាប់ហេតុក្នុងអណ្តូងរ៉ែ ដែលនៅពេលវាដួលសន្លប់ បញ្ជាក់ថាមានឧស្ម័នពុលកំពុងលេចធ្លាយនៅទីនោះហើយ។ |
| Intertidal zone | គឺជាតំបន់ឆ្នេរដែលស្ថិតនៅចន្លោះខ្សែទឹកជោរខ្ពស់បំផុត និងខ្សែទឹកនាចទាបបំផុត ដែលតម្រូវឱ្យសត្វរស់នៅទីនេះមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ទល់នឹងការប្រែប្រួលសីតុណ្ហភាព កម្រិតអំបិល និងកម្លាំងបោកបក់នៃរលក។ | ដូចជាសួនច្បារមុខផ្ទះ ដែលជួនកាលត្រូវលិចទឹកទាំងស្រុងពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ហើយជួនកាលគោកស្ងួតហួតហែងពេលថ្ងៃក្តៅ។ |
| Shannon-Wiener index | គឺជារង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីគណនាភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទសត្វនៅក្នុងតំបន់មួយ ដោយពិចារណាទាំងទៅលើចំនួនប្រភេទសត្វសរុប (Species richness) និងសមាមាត្រភាពស្មើគ្នានៃចំនួនសត្វក្នុងប្រភេទនីមួយៗ (Evenness)។ | ប្រៀបដូចជាការវាយតម្លៃថ្នាក់រៀនមួយ ដែលមិនត្រឹមតែមើលថាមានសិស្សមកពីប៉ុន្មានខេត្តទេ តែថែមទាំងមើលថាតើខេត្តនីមួយៗមានចំនួនតំណាងសិស្សប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដែរឬទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
