បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីតម្រូវការនៃពិធីការប្រមូលគំរូដែលមានលក្ខណៈស្តង់ដារ ចំណេញថវិកា និងរហ័ស សម្រាប់ការវាយតម្លៃភាពចម្រុះនិងរបាយនៃសហគមន៍កណ្តៀរ នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃទឹកភ្លៀងត្រូពិច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអនុវត្តវិធីសាស្ត្រប្រមូលគំរូតាមខ្សែបន្ទាត់កាត់តាមតំបន់ ប្រវែង ១០០ ម៉ែត្រ ចែកជា ២០ ផ្នែក ដើម្បីតាមដានសហគមន៍កណ្តៀរនៅក្នុងប្រភេទព្រៃចំនួនបីផ្សេងគ្នាក្នុងខេត្តចាន់ថាបុរី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Belt-Transect Sampling Method វិធីសាស្ត្រប្រមូលគំរូតាមខ្សែបន្ទាត់កាត់តាមតំបន់ |
មានលក្ខណៈស្តង់ដារ ចំណេញពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្ម។ អាចវាស់វែងទាំងភាពចម្រុះនៃប្រភេទសត្វ និងរបាយចែកចាយ (Spatial distribution) នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ទាមទារកម្លាំងមនុស្សច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (មនុស្ស ៤ នាក់ក្នុងមួយផ្នែករង) និងតម្រូវឱ្យមានការកំណត់ព្រំប្រទល់ទីតាំងឱ្យបានជាក់លាក់ (ប្រវែង ១០០ ម៉ែត្រ)។ | ខ្សែកោងនៃការប្រមូលផ្តុំប្រភេទសត្វ (Species accumulation curves) ឈានដល់ចំណុចថេរ (Asymptote) នៅចន្លោះការចុះគំរូទី១៤ ដល់ទី១៩ ដែលបង្ហាញពីភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ក្នុងការប្រើប្រាស់។ |
| Simple Count of Species វិធីសាស្ត្ររាប់ចំនួនប្រភេទសត្វជាមូលដ្ឋាន |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងមិនទាមទារឧបករណ៍ ឬការរៀបចំពិធីការវាស់វែងស្មុគស្មាញច្រើន។ | មិនមានស្តង់ដារច្បាស់លាស់សម្រាប់ប្រៀបធៀបទំហំតំបន់ ហើយមិនអាចបង្ហាញពីរបៀបដែលសត្វនីមួយៗចែកចាយក្នុងតំបន់នោះទេ (Lack of standardized sampling protocol)។ | ត្រូវបានលើកឡើងក្នុងឯកសារថាជាវិធីសាស្ត្រចាស់ដែលខ្វះភាពសុក្រឹតក្នុងការសិក្សាសហគមន៍កណ្តៀរ បើប្រៀបធៀបទៅនឹង Belt-Transect។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានកម្លាំងពលកម្មសហការគ្នាជាក្រុម សារធាតុគីមីសម្រាប់អភិរក្សគំរូ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យអេកូឡូស៊ី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឧទ្យានជាតិចំនួនពីរ ក្នុងខេត្តចាន់ថាបុរី ប្រទេសថៃ (ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៩-២០០១) ដោយផ្តោតលើប្រភេទព្រៃចំនួន៣។ ដោយសារបរិបទអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទព្រៃមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការយកមកអនុវត្តផ្ទាល់ ប៉ុន្តែអាចមានគម្លាតខ្លះចំពោះប្រភេទកណ្តៀរជាក់លាក់ដែលមានតែនៅតំបន់ភូមិសាស្ត្រកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រខ្សែបន្ទាត់កាត់តាមតំបន់ (Belt-Transect) នេះមានសក្តានុពល និងភាពជាក់ស្តែងខ្ពស់ សម្រាប់ការយកមកអនុវត្តក្នុងការវាយតម្លៃជីវចម្រុះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក នេះគឺជាពិធីការប្រមូលគំរូដ៏មានប្រសិទ្ធភាព ចំណាយពេលវេលា និងថវិកាតិច ដែលស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងសាកលវិទ្យាល័យនៅកម្ពុជាអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងងាយស្រួល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Belt-Transect (ខ្សែបន្ទាត់កាត់តាមតំបន់) | ជាវិធីសាស្ត្រប្រមូលគំរូអេកូឡូស៊ី ដោយវាស់កំណត់តំបន់ជារាងចតុកោណកែងវែង និងតូចចង្អៀត (ឧទាហរណ៍ ប្រវែង១០០ម៉ែត្រ ទទឹង២ម៉ែត្រ) រួចចែកជាផ្នែកតូចៗ (Quadrat) ដើម្បីស្វែងរក រាប់ចំនួន ឬកត់ត្រាវត្តមានប្រភេទសត្វនិងរុក្ខជាតិ។ វាជួយឲ្យអ្នកស្រាវជ្រាវចំណេញពេល និងវាស់វែងបានយ៉ាងមានស្តង់ដារ។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់ផ្លូវដើរមួយខ្សែក្នុងព្រៃ រួចដើរតាមផ្លូវនោះ និងកត់ត្រាអ្វីៗទាំងអស់ដែលយើងមើលឃើញតាមដងផ្លូវនោះ ដើម្បីតំណាងឱ្យព្រៃទាំងមូលដោយមិនបាច់ដើររកគ្រប់កន្លែង។ |
| Shannon-Wiener index (សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ Shannon-Wiener) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាក្នុងអេកូឡូស៊ីដែលប្រើសម្រាប់វាស់វែងភាពចម្រុះនៃប្រភេទសត្វ (Species Diversity) ដោយពិចារណាទាំងចំនួនប្រភេទសត្វសរុប (Richness) និងសមាមាត្រនៃចំនួនសត្វក្នុងប្រភេទនីមួយៗធៀបនឹងចំនួនសរុប (Evenness)។ | ដូចជាការដាក់ពិន្ទុថ្នាក់រៀនមួយថាតើមានសិស្សមកពីខេត្តផ្សេងៗគ្នាច្រើនប៉ុណ្ណា ហើយតើចំនួនសិស្សមកពីខេត្តនីមួយៗមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នាឬទេ (បើមានខេត្តច្រើនហើយចំនួនសិស្សប្រហាក់ប្រហែលគ្នា នោះពិន្ទុនឹងខ្ពស់)។ |
| Spatial distribution pattern (លំនាំនៃរបាយលំហ) | ជារបៀបដែលបុគ្គលនៃប្រភេទសត្វណាមួយរស់នៅរប៉ាត់រប៉ាយ ឬប្រមូលផ្តុំគ្នានៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយ។ វាអាចមានលក្ខណៈប្រមូលផ្តុំ (Clumped), ស្មើគ្នា (Uniform/Regular), ឬចៃដន្យ (Random) អាស្រ័យលើឥរិយាបថ រកចំណី ឬការប្រកួតប្រជែង។ | ដូចជាការសង្កេតមើលរបៀបដែលមនុស្សអង្គុយក្នុងហាងកាហ្វេ ជួនកាលអង្គុយផ្តុំគ្នាជាក្រុម ជួនកាលអង្គុយដាច់ៗពីគ្នាស្មើៗចន្លោះ ឬជួនកាលអង្គុយគ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់។ |
| Species accumulation curve (ខ្សែកោងនៃការប្រមូលផ្តុំប្រភេទសត្វ) | ជាក្រាហ្វិកដែលបង្ហាញពីចំនួនប្រភេទសត្វថ្មីៗដែលបានរកឃើញបន្តបន្ទាប់គ្នា ធៀបនឹងទំហំនៃការប្រមូលគំរូ (ចំនួនដង ឬទំហំដី)។ វាកោងរាបស្មើនៅពេលដែលការស្វែងរកលែងសូវឃើញប្រភេទសត្វថ្មី ដែលបញ្ជាក់ថាការប្រមូលគំរូបានគ្របដណ្តប់ប្រភេទសត្វស្ទើរតែទាំងអស់ក្នុងតំបន់នោះហើយ។ | ដូចជាការបើកកាដូបន្តបន្ទាប់គ្នា ដំបូងអ្នកនឹងបានរបស់ប្លែកៗច្រើន ប៉ុន្តែនៅពេលបើកកាន់តែច្រើន អ្នកនឹងចាប់ផ្តើមបានរបស់ដែលជាន់គ្នានឹងរបស់មុនៗ រហូតដល់លែងមានអ្វីថ្មីប្លែកទៀត។ |
| Variance-to-Mean Ratio (សមាមាត្ររវាងវ៉ារ្យ៉ង់និងមធ្យមភាគ) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើក្នុងអេកូឡូស៊ីដើម្បីកំណត់ពីប្រភេទរបាយលំហរបស់សត្វដោយយកកម្រិតវ៉ារ្យ៉ង់ (Sample Variance) ចែកនឹងមធ្យមភាគ (Sample Mean)។ បើលទ្ធផល (σ2/μ) ស្មើ ១ មានន័យថារបាយមានលក្ខណៈចៃដន្យ, បើតូចជាង ១ មានន័យថារបាយស្មើគ្នាជារបៀបរៀបរយ, ហើយបើធំជាង ១ មានន័យថារបាយប្រមូលផ្តុំ។ | ដូចជាការយកលេខមកគណនាដើម្បីទាយមើលថាតើគ្រាប់ពូជដែលព្រួសនៅលើដី ធ្លាក់ដាច់ៗពីគ្នាយ៉ាងស្អាត ធ្លាក់ផ្តុំគ្នាជាដុំៗ ឬធ្លាក់រាយប៉ាយគ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់។ |
| Moist evergreen forest (ព្រៃស្រោងសើម) | ជាប្រភេទព្រៃទឹកភ្លៀងត្រូពិចដែលមានសំណើមខ្ពស់ កម្រិតទឹកភ្លៀងច្រើន និងមានរុក្ខជាតិដុះក្រាស់ឃ្មឹកខៀវស្រងាត់ជានិច្ចគ្រប់រដូវកាល ដែលផ្តល់ជម្រកនិងប្រភពអាហារដ៏សម្បូរបែបបំផុតសម្រាប់សត្វល្អិត និងអតិសុខុមប្រាណ។ | ដូចជាផ្ទះកញ្ចក់បណ្តុះរុក្ខជាតិ (Greenhouse) ដ៏ធំមួយ ដែលមានបរិយាកាសត្រជាក់សើមជានិច្ច និងពោរពេញទៅដោយរុក្ខជាតិបៃតងរហូតមិនសូវជ្រុះស្លឹក។ |
| Subterranean nests (សំបុកក្រោមដី) | ជាជម្រកសំបុកដែលសត្វកណ្តៀរ (ឬសត្វល្អិតដទៃទៀត) សាងសង់នៅលាក់កំបាំងក្រោមផ្ទៃដី ដោយប្រើដីនិងទឹកមាត់ ដែលជួយរក្សាសំណើម គ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងការពារអាណាចក្ររបស់ពួកវាពីសត្រូវធម្មជាតិនិងភ្លើងព្រៃ។ | ដូចជារូងក្រោមដីសម្ងាត់ (Bunker) ដែលកងទ័ពជីកដើម្បីលាក់ខ្លួន និងការពារគ្រាប់បែកពីខាងលើអញ្ចឹងដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
