បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីសក្តានុពលនៃការស្តុកទុកកាបូនសរីរាង្គក្នុងដី (Soil Organic Carbon Sequestration) តាមរយៈការធ្វើប្រពលវប្បកម្មកសិកម្មនៅក្នុងប្រទេសសេណេហ្គាល់ ដើម្បីជាយន្តការឆ្លើយតបទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានបង្កើត និងផ្គួបបញ្ចូលគំរូពីរផ្សេងគ្នា ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្រ្តដើម្បីធ្វើការវិភាគ និងវាយតម្លៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| LOWINT (Dry season stalling + mineral fertilizers) LOWINT (ការទុកសត្វក្នុងក្រោលរដូវប្រាំង និងការប្រើប្រាស់ជីគីមី) |
អាចអនុវត្តបានក្នុងកម្រិតជាតិ ដោយមានភាពប្រាកដប្រជាខ្ពស់ក្នុងការប្រមូលលាមកសត្វនៅរដូវប្រាំង។ | សក្តានុពលនៃការស្តុកទុកកាបូនមានកម្រិតទាប ធៀបនឹងជម្រើសផ្សេងទៀត។ | សក្តានុពលកាបូនថ្នាក់ជាតិមានត្រឹមតែ ០,៦៤៨ មេហ្គាតោនកាបូន (MtC)។ |
| HIGHINT (All-year stalling + mineral fertilizers) HIGHINT (ការទុកសត្វក្នុងក្រោលពេញមួយឆ្នាំ និងការប្រើប្រាស់ជីគីមី) |
ផ្តល់សក្តានុពលស្តុកទុកកាបូនខ្ពស់ជាងគំរូ LOWINT នៅទូទាំងប្រទេស។ | ពិបាកអនុវត្តជាក់ស្តែងដោយសារកង្វះកម្លាំងពលកម្មក្នុងការផ្តល់ចំណីសត្វ និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីជីគីមីច្រើនជាងមុននៅតំបន់ខ្លះ។ | សក្តានុពលកាបូនថ្នាក់ជាតិកើនដល់ ០,៨៣១ MtC ប៉ុន្តែតុល្យភាពឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់អាចអវិជ្ជមាននៅតំបន់មួយចំនួន។ |
| MAXINT (Project-based optimal intensification) MAXINT (ការធ្វើប្រពលវប្បកម្មកម្រិតអតិបរមាផ្អែកលើគម្រោង) |
ផ្តល់ការស្តុកទុកកាបូន និងប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុត ជាពិសេសនៅពេលបូកបញ្ចូលការវាយតម្លៃអត្ថប្រយោជន៍ពីការទប់ស្កាត់ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ។ | ទាមទារធនធានច្រើន (លាមកសត្វ ជីគីមី) ដែលអាចអនុវត្តបានតែលើកសិដ្ឋានដែលមានធនធានស្រាប់ មិនអាចពង្រីកធ្វើទូទាំងប្រទេសបានទេ។ | ការស្តុកទុកកាបូនកើនឡើងពី -៣,២ ដល់ ១៥,៦ tC/ha អាស្រ័យលើតំបន់ ដោយផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ពេលបញ្ចូលតម្លៃ Avoided Deforestation។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារទិន្នន័យចម្រុះ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេសសម្រាប់ការវិភាគលំហ និងស្ថិតិ ដែលទាមទារធនធានកម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យក្សេត្រសាស្ត្រនៅប្រទេសសេណេហ្គាល់ និងតំបន់អាហ្វ្រិកខាងលិច ដែលមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួត និងប្រភេទដីខ្សាច់ច្រើន។ ទោះបីជាកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចមូសុង និងប្រភេទដីខុសគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រនៃការផ្គួបបញ្ចូលទិន្នន័យជីវរូបវន្ត សេដ្ឋកិច្ចសង្គម និង GIS គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការរចនាគម្រោងកាបូននៅកម្ពុជាឲ្យមានភាពសុក្រឹត។
វិធីសាស្ត្រ និងក្របខណ្ឌស្រាវជ្រាវនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយកសិកម្ម និងទីផ្សារឥណទានកាបូន។
សរុបមក ការសិក្សានេះផ្តល់នូវគំរូដ៏ល្អមួយសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការធ្វើផែនទីសក្តានុពលកាបូន និងវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច-បរិស្ថាន ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់ការទាក់ទាញហិរញ្ញប្បទានអាកាសធាតុអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Soil Organic Carbon Sequestration | ការទាញយកកាបូនឌីអុកស៊ីតពីបរិយាកាស និងរក្សាទុកវាក្នុងទម្រង់ជាសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងដី តាមរយៈរុក្ខជាតិ និងការរលួយនៃសំណល់កសិកម្ម។ វាជួយកាត់បន្ថយការឡើងកម្តៅផែនដី និងធ្វើឱ្យដីមានជីជាតិបន្ថែម។ | ដូចជាការយកលុយ (កាបូន) ដែលចរាចរលើសលប់នៅលើទីផ្សារ (បរិយាកាស) មកសន្សំទុកក្នុងធនាគារ (ដី) ដើម្បីឱ្យសេដ្ឋកិច្ច (ផែនដី) មានលំនឹង និងធនាគារមានទុន (ជីជាតិដី)។ |
| Spatialization | ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្រ្ត (GIS) ដើម្បីធ្វើផែនទី និងគណនាទិន្នន័យ (ដូចជាកម្រិតកាបូនក្នុងដី ឬផលចំណេញ) ទៅតាមទីតាំងភូមិសាស្ត្រនីមួយៗលើផ្ទៃប្រទេស។ | ដូចជាការចាក់ពណ៌លើផែនទីគំនូសព្រាង ដើម្បីបង្ហាញថាតំបន់ណាមានសក្តានុពលខ្លាំង (ពណ៌ដិត) និងតំបន់ណាមានសក្តានុពលខ្សោយ (ពណ៌ស្រាល)។ |
| Avoided Deforestation | ការទប់ស្កាត់ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើតាមរយៈការបង្កើនទិន្នផលលើផ្ទៃដីកសិកម្មដែលមានស្រាប់ ដែលធ្វើឲ្យកសិករលែងចាំបាច់ទៅកាប់ឆ្ការព្រៃថ្មីដើម្បីពង្រីកផ្ទៃដីដាំដុះ។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះជាន់ឡើងលើដើម្បីសន្សំដី ជៀសវាងការទិញដីថ្មីយកមកសង់ផ្ទះតូចៗរាយប៉ាយពេញវាលដែលនាំឲ្យខាតបង់ផ្ទៃដី។ |
| Bio-physical model | គំរូគណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីទស្សន៍ទាយពីអន្តរកម្មរវាងកត្តាជីវសាស្ត្រ (ដូចជាសំណល់សរីរាង្គ) និងកត្តារូបវន្ត (ដូចជាកម្រិតទឹកភ្លៀង ប្រភេទដី) ក្នុងការបង្កើតជាបរិមាណកាបូនក្នុងដី។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខដែលប្រាប់យើងថា បើយើងចាក់ទឹកប៉ុណ្ណេះ និងដាក់ជីប៉ុណ្ណេះ នោះរុក្ខជាតិនឹងលូតលាស់បានកម្រិតណា។ |
| Clean Development Mechanism (CDM) | យន្តការហិរញ្ញវត្ថុក្រោមអនុសញ្ញាអាកាសធាតុ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍អាចលក់ឥណទានកាបូន (Carbon Credits) ទៅឱ្យប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ តាមរយៈការអនុវត្តគម្រោងកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | ដូចជាការចេញវិញ្ញាបនបត្រសរសើរដល់សិស្សដែលជួយសន្សំសំចៃបរិស្ថាន ហើយសិស្សនោះអាចយកវិញ្ញាបនបត្រនោះទៅដូរយកលុយគាំទ្រពីអ្នកមាន។ |
| Multiple Linear Regression | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិសម្រាប់ស្វែងរកទំនាក់ទំនងរវាងអថេរគោលដៅមួយ (ឧ. ការប្រែប្រួលកាបូន) ជាមួយអថេរពន្យល់ច្រើនផ្សេងទៀត (ឧ. ទឹកភ្លៀង ប្រភេទដី និងបរិមាណជី) ដើម្បីបង្កើតជារូបមន្តទស្សន៍ទាយ។ | ដូចជាការព្យាយាមទាយពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្សម្នាក់ ដោយផ្អែកលើការសង្កេតមើលកត្តាច្រើនរួមគ្នាដូចជា ម៉ោងរៀនគួរ ម៉ោងគេង និងម៉ោងលេងទូរស័ព្ទជាដើម។ |
| Net Present Value (NPV) | ការគណនាតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនៃគម្រោងមួយ ដោយបូកសរុបប្រាក់ចំណូល និងដកប្រាក់ចំណាយទាំងអស់ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំខាងមុខ រួចសម្រួលមកជាតម្លៃទឹកប្រាក់នាពេលបច្ចុប្បន្ន ដោយគិតបញ្ជូលអត្រាអតិផរណា និងការប្រាក់។ | ដូចជាការថ្លឹងថ្លែងថា តើលុយចំណេញដែលយើងសង្ឃឹមថានឹងទទួលបានក្នុងរយៈពេល៥ឆ្នាំខាងមុខ សមនឹងការបោះទុនខ្ទង់លានរៀលនៅថ្ងៃនេះដែរឬទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
