បញ្ហា (The Problem)៖ ភាពចម្រុះ និងរបាយនៃរុក្ខជាតិស៊ីសាច់ជាអាហារនៅប្រទេសកម្ពុជានៅពុំទាន់មានឯកសារកត់ត្រាគ្រប់គ្រាន់នៅឡើយ ហើយកំពុងរងការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារការបាត់បង់ទីជម្រក ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងអភិរក្សជាបន្ទាន់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការអង្កេតផ្ទាល់នៅទីវាល និងប្រមូលវត្ថុសំណាកនៅក្នុងតំបន់វាលស្មៅស្ងួតតាមរដូវ នៃឧទ្យានជាតិវើនសៃ-សៀមប៉ាង ភាគឦសានប្រទេសកម្ពុជា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Observation and Specimen Collection ការអង្កេតផ្ទាល់នៅទីវាល និងការប្រមូលវត្ថុសំណាក |
ផ្តល់នូវភស្តុតាងជាក់ស្តែងនៃវត្តមានរុក្ខជាតិ និងអនុញ្ញាតឱ្យមានការវាយតម្លៃលើស្ថានភាពទីជម្រកផ្ទាល់។ វាជាវិធីសាស្ត្រដែលមានតម្លៃថោកសម្រាប់ការសិក្សានៅទីវាល។ | រុក្ខជាតិមួយចំនួនដូចជា Utricularia ពិបាកនឹងរកឃើញប្រសិនបើមិនស្ថិតក្នុងរដូវចេញផ្កា។ វាទាមទារការធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់ដាច់ស្រយាលដែលពិបាកចូលទៅដល់។ | បានរកឃើញប្រជាសាស្ត្ររុក្ខជាតិចំនួន ៣ ប្រភេទដុះលើផ្ទៃដីប្រមាណ ៧០ ម៉ែត្រការ៉េ និងបានរក្សាទុកសំណាកនៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ។ |
| Morphological Identification ការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមរូបសាស្ត្រ |
មិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ស្មុគស្មាញ ដោយគ្រាន់តែផ្អែកលើលក្ខណៈរូបរាង (ឧទាហរណ៍៖ ទម្រង់កន្ត្រក និងរោមលើស្លឹក)។ | អាចមានការភាន់ច្រឡំរវាងប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធ (ឧទាហរណ៍៖ Nepenthes smilesii និង Nepenthes kampotiana) ប្រសិនបើខ្វះបទពិសោធន៍។ | បានបែងចែក និងកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទរុក្ខជាតិ Nepenthes smilesii បានយ៉ាងច្បាស់លាស់ពីប្រភេទផ្សេងៗទៀតដែលដុះនៅឥណ្ឌូចិន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីទំហំថវិកាចំណាយនោះទេ ប៉ុន្តែការចុះស្រាវជ្រាវរុក្ខសាស្ត្រនៅទីវាលបែបនេះទាមទារធនធាន និងការរៀបចំជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់តូចមួយ និងជាក់លាក់បំផុត (ផ្ទៃដីត្រឹមតែ ៧០ ម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងកម្ពស់ ១១០ ម៉ែត្រ) នៃវាលស្មៅស្ងួតក្នុងឧទ្យានជាតិវើនសៃ-សៀមប៉ាង។ ទិន្នន័យនេះមិនតំណាងឱ្យរបាយរុក្ខជាតិស៊ីសាច់ជាអាហារទូទាំងប្រទេសកម្ពុជានោះទេ ដោយសារទីជម្រកផ្សេងៗទៀតអាចមិនទាន់ត្រូវបានរុករក។ នេះបញ្ជាក់ថា កម្ពុជានៅសល់សក្តានុពលជីវចម្រុះជាច្រើនទៀតដែលមិនទាន់បានកត់ត្រា ហើយងាយរងគ្រោះដោយសារការបាត់បង់ទីជម្រក។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់វិស័យអភិរក្ស និងការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការលាក់បាំងទីតាំងពិតប្រាកដ និងការផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យមានការតាមដានបន្ត គឺជាគំរូដ៏ល្អមួយសម្រាប់ការអភិរក្សធនធានហ្សែនកម្រមិនឱ្យធ្លាក់ចូលក្នុងការជួញដូរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Pyrophytes (រុក្ខជាតិធន់នឹងភ្លើង) | ជារុក្ខជាតិដែលមានលក្ខណៈពិសេសអាចរស់រានមានជីវិត ឬលូតលាស់បានល្អបន្ទាប់ពីមានភ្លើងឆេះព្រៃ ដោយសារពួកវាមានមើម ឬឫសស្តុកអាហារនៅក្រោមដីដែលអាចការពារកម្តៅបានយ៉ាងល្អនៅរដូវប្រាំង។ | ប្រៀបដូចជាមនុស្សពាក់អាវក្រោះការពារភ្លើង ដែលអាចរស់រានមានជីវិតបានទោះបីជាមានភ្លើងឆេះឆ្លងកាត់ក៏ដោយ។ |
| Acaulescent (រុក្ខជាតិគ្មានដងដើម) | ជាទម្រង់រុក្ខជាតិដែលមើលទៅហាក់ដូចជាគ្មានដងដើម ឬមានដងដើមខ្លីបំផុតនៅលើដី ដោយស្លឹករបស់វាដុះចេញពីគល់ផ្ទាល់លាតសន្ធឹងរាបស្មើលើផ្ទៃដី។ | ស្រដៀងនឹងស្ពៃក្តោប ដែលស្លឹកទាំងអស់ដុះផ្ទាល់ពីគល់ប្រមូលផ្តុំគ្នា ដោយគ្មានដើមវែងឱ្យយើងមើលឃើញច្បាស់នោះទេ។ |
| Caulescent (រុក្ខជាតិមានដងដើម) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ ដែលវាចាប់ផ្តើមបញ្ចេញដងដើមយ៉ាងច្បាស់លាស់ឡើងលើផុតពីដី ខុសពីដំណាក់កាលដំបូងដែលស្លឹកដុះផ្តុំគ្នានៅផ្ទាល់ដី។ | ដូចជាទំពាំងដែលលូតលាស់ក្លាយជាដើមឬស្សីខ្ពស់ឡើងលើ ដែលបង្ហាញពីដងដើមយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
| Inflorescence (កញ្ចុំផ្កា) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំ ឬការប្រមូលផ្តុំនៃផ្កាជាច្រើននៅលើទងតែមួយ ឬចង្កោមតែមួយ ជំនួសឱ្យការដុះជាផ្កាទោលៗដាច់ពីគ្នា។ វាជួយសម្រួលដល់ការទាក់ទាញសត្វល្អិតឱ្យមកជួយបង្កាត់ពូជ។ | ដូចជាចង្កោមផ្លែទំពាំងបាយជូរ ដែលមានផ្លែតូចៗជាច្រើនដុះប្រជុំគ្នានៅលើទងធំតែមួយ។ |
| Sympatry (ការរស់នៅរួមគ្នាក្នុងតំបន់តែមួយ) | ជាបាតុភូតដែលប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬសត្វពីរ ឬច្រើនប្រភេទផ្សេងគ្នារស់នៅក្នុងទីជម្រក ឬតំបន់ភូមិសាស្ត្រតែមួយជាមួយគ្នា ដោយមិនមានការរារាំងពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ហើយអាចប្រកួតប្រជែង ឬជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ | ដូចជាអ្នករស់នៅក្នុងសង្កាត់តែមួយជាមួយអ្នកជិតខាង ដែលអាចជួបប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នា និងប្រើប្រាស់ផ្លូវរួមគ្នារាល់ថ្ងៃ។ |
| Nepenthebionts (សត្វស្នាក់នៅក្នុងកន្ត្រករុក្ខជាតិ) | ជាប្រភេទសត្វ (ច្រើនតែជាដង្កូវទឹកមូស ឬសត្វល្អិតខ្នាតតូច) ដែលវិវត្តខ្លួនឱ្យមានសមត្ថភាពអាចរស់រានមានជីវិត និងលូតលាស់នៅខាងក្នុងទឹកកន្ត្រករបស់រុក្ខជាតិស៊ីសាច់ជាអាហារ ដោយមិនត្រូវបានរំលាយដោយទឹកអាស៊ីតរបស់រុក្ខជាតិនោះឡើយ។ | ប្រៀបដូចជាត្រីពិសេសដែលអាចរស់នៅក្នុងទឹកអាស៊ីត ឬបឹងភ្នំភ្លើង ដោយមានប្រព័ន្ធការពារខ្លួនយ៉ាងពិសេសមិនឱ្យរលាយ។ |
| Suborbicular (រាងស្ទើររង្វង់) | ជាពាក្យបច្ចេកទេសផ្នែករុក្ខសាស្ត្រប្រើសម្រាប់ពណ៌នាពីរូបរាងរបស់ស្លឹក ឬផ្នែកណាមួយនៃរុក្ខជាតិ ដែលមានរាងមូល ឬមានសណ្ឋានជិតដូចជារង្វង់។ | ដូចជានំដូណាត់ ឬកាក់ ដែលមានរាងមូលៗ ប៉ុន្តែអាចមិនមូលឥតខ្ចោះ១០០ភាគរយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
