បញ្ហា (The Problem)៖ ទីតាំងដីប្រៃធម្មជាតិ (Natural salt licks) គឺជាធនធានដ៏មានតម្លៃសម្រាប់របបអាហារនិងសុខភាពសត្វព្រៃ ប៉ុន្តែមានចំនួនកំណត់នៅក្នុងទីជម្រក ខណៈដែលទិន្នន័យស្តីអំពីប្រភេទសត្វដែលប្រើប្រាស់ធនធានទាំងនេះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅមានកម្រិតនៅឡើយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានដាក់ម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិនៅទីតាំងដីប្រៃចំនួន ៥ កន្លែង ក្នុងឧទ្យានជាតិវើនសៃ-សៀមប៉ាង ដើម្បីតាមដានសកម្មភាព និងចងក្រងទិន្នន័យប្រភេទសត្វសរុប។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Camera Trap Monitoring ការតាមដានដោយម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិនៅតាមទីតាំងដីប្រៃ |
មិនរំខានដល់សត្វព្រៃ អាចដំណើរការបាន ២៤ ម៉ោង និងអាចថតបានប្រភេទសត្វដែលពិបាកជួបប្រទះ ឬសត្វដែលចេញរកស៊ីនៅពេលយប់។ | មានទិដ្ឋភាពថត (field of view) តូចចង្អៀត ទាមទារការផ្លាស់ប្តូរថ្មញឹកញាប់ និងអាចបាត់បង់ទិន្នន័យប្រសិនបើសត្វចូលទៅស៊ីដីរ៉ែនៅក្រៅគែមថត។ | បានកត់ត្រាសត្វព្រៃចំនួន ១៩៩ ករណីដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដែលរួមមានថនិកសត្វ ៩ ប្រភេទ និងសត្វស្លាប ៣ ប្រភេទ ក្នុងរយៈពេល ៥៣០ ថ្ងៃ (camera-trap days)។ |
| Circular Statistics & Activity Pattern Analysis ការវិភាគស្ថិតិជារង្វង់ និងលំនាំសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ |
ផ្តល់រូបភាពច្បាស់លាស់អំពីការបែងចែកពេលវេលាប្រើប្រាស់ធនធាន និងអាចបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយារបស់សត្វដោយសារការគំរាមកំហែងពីមនុស្ស។ | ត្រូវការទិន្នន័យរូបភាពឯករាជ្យក្នុងចំនួនច្រើនទើបអាចធ្វើតេស្តស្ថិតិ (ដូចជា Rayleigh’s Uniformity Test) បានសុក្រឹត និងអាចជឿទុកចិត្តបាន។ | បានរកឃើញថាសត្វខ្ទីង (Bos gaurus) ៨៥.៤% និងឈ្លូស (Muntiacus muntjak) ៧១.៦% មានសកម្មភាពនៅពេលយប់ខុសពីធម្មតា ដែលសង្ស័យថាបណ្តាលមកពីការរំខានដោយមនុស្ស។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍ថតរូបស្វ័យប្រវត្តិ កម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការចុះពិនិត្យទីតាំងប្រចាំខែ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីតាំងដីប្រៃចំនួន ៥ ក្នុងឧទ្យានជាតិវើនសៃ-សៀមប៉ាង ខេត្តរតនគិរី ដោយផ្តោតតែលើប្រភេទសត្វដែលមករកស៊ីដីរ៉ែប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យបង្ហាញពីវត្តមានរបស់មនុស្ស (៧៧ ករណី) និងសត្វឆ្កែស្រុកនៅតាមទីតាំងទាំងនោះ ដែលបញ្ជាក់ថាអាកប្បកិរិយារបស់សត្វ (ដូចជាការចេញរកស៊ីពាក់កណ្តាលអាធ្រាត្រ) អាចត្រូវបានបង្ខូចទ្រង់ទ្រាយដោយសារសម្ពាធនៃការបរបាញ់ រួចទៅហើយ។ កត្តានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះវាបង្ហាញថាទិន្នន័យមូលដ្ឋាននៃសត្វព្រៃនៅក្នុងតំបន់ការពារភាគច្រើន អាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីសត្វដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែង ជាជាងសត្វដែលមានអាកប្បកិរិយាតាមធម្មជាតិពិតៗ។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ និងការកំណត់ទីតាំងដីប្រៃ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការអភិរក្សនៅក្នុងតំបន់ការពារនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងការការពារទីតាំងដីប្រៃ (Mineral Licks) ដែលជាធនធានមានកំណត់ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពចំណាយខ្ពស់ ក្នុងការធានានិរន្តរភាពសត្វព្រៃនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Geophagy | អាកប្បកិរិយានៃការស៊ីដី ឬដីឥដ្ឋដោយចេតនារបស់សត្វព្រៃ ដែលអនុវត្តដើម្បីបំពេញបន្ថែមនូវសារធាតុរ៉ែក្នុងរាងកាយ បន្សាបជាតិពុលពីចំណីអាហារ (ដូចជារុក្ខជាតិពុល) ឬជួយសម្រួលដល់ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ។ | ដូចជាការដែលមនុស្សលេបថ្នាំបន្សាបជាតិអាស៊ីតក្រពះ ឬញ៉ាំវីតាមីនបំប៉នរាងកាយបន្ថែមនៅពេលដែលរបបអាហារប្រចាំថ្ងៃមិនគ្រប់គ្រាន់។ |
| Mineral licks | ទីតាំងដីប្រៃធម្មជាតិដែលមានផ្ទុកនូវសារធាតុរ៉ែខនិជសំខាន់ៗ (ដូចជាសូដ្យូម កាល់ស្យូម និងម៉ាញេស្យូម) ដែលទាក់ទាញសត្វព្រៃឱ្យមកប្រមូលផ្តុំគ្នាស៊ីដី ឬផឹកទឹកនៅទីនោះដើម្បីរក្សាតុល្យភាពរ៉ែក្នុងរាងកាយ។ | ប្រៀបបាននឹងភោជនីយដ្ឋាន ឬទីតាំងលក់ភេសជ្ជៈប៉ូវកម្លាំងក្នុងព្រៃ ដែលសត្វតែងតែមកជួបជុំគ្នាដើម្បីបំពេញថាមពល។ |
| Camera-trap days | ឯកតារង្វាស់នៃការខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការស្រាវជ្រាវ (Survey effort) ដោយរាប់ចំនួនថ្ងៃសរុប (២៤ម៉ោង) ដែលម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិត្រូវបានដាក់ឱ្យដំណើរការ។ ឧទាហរណ៍ ដាក់ម៉ាស៊ីន ៥ គ្រឿង រយៈពេល ១០ ថ្ងៃ នោះស្មើនឹង ៥០ camera-trap days។ | ដូចជាការគិតថ្លៃឈ្នួលយាមកាម ដោយរាប់ចំនួនអ្នកយាមគុណនឹងចំនួនថ្ងៃដែលពួកគេឈរយាមកាមសរុប។ |
| Encounter frequencies | អត្រានៃការជួបប្រទះសត្វព្រៃ ដែលគណនាដោយយកចំនួនដងដែលសត្វត្រូវបានថតជាប់ (ដោយរាប់តែការជួបប្រទះដាច់ដោយឡែកពីគ្នា) ចែកនឹងចំនួនម៉ោងឬថ្ងៃដែលម៉ាស៊ីនបានដំណើរការសរុប ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ទីតាំងរបស់សត្វ។ | ដូចជាការកត់ត្រាថា តើក្នុងមួយខែមានភ្ញៀវប៉ុន្មាននាក់មកលេងផ្ទះរបស់យើង ដើម្បីដឹងពីកម្រិតនៃភាពពេញនិយមរបស់ទីតាំងនោះ។ |
| Passive InfraRed (PIR) motion detectors | សេនស័រចាប់ចលនាដែលបំពាក់នៅលើម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ វាដំណើរការដោយការចាប់យកបម្រែបម្រួលកម្ដៅរាងកាយ (Infrared) របស់សត្វដែលដើរកាត់ ដើម្បីបញ្ជាឱ្យម៉ាស៊ីនថតរូបភ្លាមៗដោយមិនបាច់មានមនុស្សបញ្ជា។ | ដូចជាទ្វារកញ្ចក់នៅតាមផ្សារទំនើប ដែលបើកដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលវាចាប់សេនស័រដឹងថាមានមនុស្សដើរចូលមកជិត។ |
| Cathemerality | លំនាំសកម្មភាពរបស់សត្វដែលចេញរកស៊ី ឬធ្វើសកម្មភាពរាយប៉ាយពេញមួយថ្ងៃ (ទាំងពេលថ្ងៃនិងពេលយប់) ដោយមិនមានការបែងចែកច្បាស់លាស់ថាវាសកម្មតែនៅពេលព្រឹក ឬយប់នោះទេ។ | ដូចជាហាងទំនិញដែលបើកដំណើរការ ២៤ ម៉ោង ដោយមានអតិថិជនចេញចូលគ្រប់ពេលវេលាដោយមិនរើសពេល។ |
| Crepuscular activity | លំនាំសកម្មភាពរបស់សត្វដែលសកម្មបំផុតនៅចន្លោះពេលព្រលឹមស្រាងៗ (មុនថ្ងៃរះពន្លឺមិនសូវច្បាស់) និងពេលព្រលប់ (ក្រោយថ្ងៃលិច) ដែលជាពេលវេលាសីតុណ្ហភាពមិនសូវក្ដៅខ្លាំង។ | ដូចជាអ្នកហាត់ប្រាណដែលចូលចិត្តរត់តែនៅពេលព្រឹកព្រលឹម និងពេលល្ងាចទន់ទាប ដើម្បីចៀសវាងកម្ដៅថ្ងៃ។ |
| Polyspecific association | ការប្រមូលផ្តុំ ឬការរកស៊ីរួមគ្នានៃសត្វព្រៃពីរ ឬច្រើនប្រភេទផ្សេងគ្នានៅទីតាំងតែមួយ ក្នុងពេលវេលាតែមួយ ដែលសត្វទាំងនោះអាចប្រើប្រាស់វាជាយុទ្ធសាស្ត្ររួមគ្នាដើម្បីជួយតាមដាន និងការពារគ្នាពីសត្វរំពា។ | ដូចជាសិស្សមកពីសាលាខុសគ្នា មកជួបជុំគ្នានៅបណ្ណាល័យតែមួយដើម្បីអានសៀវភៅ និងជួយរំលឹកគ្នាពេលមានគ្រូដើរមកជិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
