បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការកត់ត្រា និងវាយតម្លៃភាពចម្រុះនៃប្រភេទថនិកសត្វទំហំធំ និងមធ្យម នៅក្នុងតំបន់ព្រៃអាត្លង់ទិក (Atlantic forest) ដែលជម្រកកំពុងរងការបែកបាក់យ៉ាងខ្លាំង ស្ថិតនៅស្ថានីយ៍អេកូឡូស៊ី Estação Ecológica Mata do Cedro ក្នុងប្រទេសប្រេស៊ីល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអនុវត្តវិធីសាស្ត្រចម្រុះចំនួនបី ដើម្បីធ្វើជំរឿនប្រភេទសត្វចាប់ពីខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៨ ដល់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៩។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sand plots (Footprint traps) ការដាក់អន្ទាក់ដានជើងលើផ្ទៃខ្សាច់ |
មានតម្លៃថោក និងងាយស្រួលអនុវត្តដោយប្រើនុយ (ចេក ឬសាច់) ដើម្បីទាក់ទាញសត្វ។ មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកត់ត្រាថនិកសត្វដែលដើរលើដី។ | ទាមទារការចុះទៅពិនិត្យមើលជារៀងរាល់ថ្ងៃ ហើយមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រភេទសត្វរស់នៅលើដើមឈើ។ ងាយរងឥទ្ធិពលពីអាកាសធាតុ (ភ្លៀង)។ | អាចកត់ត្រាប្រភេទថនិកសត្វបានចំនួន ១៤ ប្រភេទ ក្នុងចំណោមប្រភេទសត្វសរុប។ |
| Active search (Direct and indirect evidence) ការស្វែងរកសកម្ម (ភស្តុតាងផ្ទាល់ និងប្រយោល) |
អាចរកឃើញប្រភេទសត្វចម្រុះ រួមទាំងសត្វរស់នៅលើដើមឈើ តាមរយៈការសង្កេតផ្ទាល់ និងការតាមដានស្លាកស្នាម (លាមក រន្ធ ដានជើង)។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើជំនាញ និងបទពិសោធន៍របស់អ្នកស្រាវជ្រាវ ហើយអាចមានភាពលំអៀងដោយសារកត្តាអាកាសធាតុ ឬពេលវេលាចុះអង្កេត។ | អាចកត់ត្រាប្រភេទសត្វបានចំនួន ១៤ ប្រភេទ ដោយក្នុងនោះមាន ៥ ប្រភេទជាការរកឃើញផ្តាច់មុខដោយវិធីសាស្ត្រនេះ (មិនជាប់អន្ទាក់ផ្សេង)។ |
| Camera traps ការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ |
អាចដំណើរការបាន ២៤ម៉ោង/៧ថ្ងៃ ដោយផ្តល់ជារូបភាព ឬវីដេអូច្បាស់លាស់ដែលអាចបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណសត្វបានយ៉ាងជាក់លាក់ ជាពិសេសសត្វកម្រ។ | ឧបករណ៍មានតម្លៃថ្លៃ ហើយតំបន់គ្របដណ្តប់មានកម្រិត (ក្នុងការសិក្សានេះប្រើតែ២គ្រឿងប៉ុណ្ណោះ) ដែលអាចរំលងសត្វខ្លះ។ | អាចកត់ត្រាប្រភេទសត្វបានចំនួន ៤ ប្រភេទ ដោយរកឃើញ ១ ប្រភេទ (សត្វស៊ីស្រមោចយក្ស - Giant Anteater) ដែលមិនត្រូវបានរកឃើញដោយវិធីសាស្ត្រផ្សេង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារកម្លាំងពលកម្មផ្ទាល់សម្រាប់ការចុះអង្កេត និងឧបករណ៍បច្ចេកទេសមួយចំនួនសម្រាប់ការប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យក្នុងព្រៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃអាត្លង់ទិកដែលរងការបែកបាក់យ៉ាងខ្លាំង (ទំហំ 1,563 ហិកតា) និងរងការរំខានពីសកម្មភាពមនុស្ស ក្នុងរដ្ឋ Minas Gerais ប្រទេសប្រេស៊ីល។ ទិន្នន័យដែលទទួលបានភាគច្រើនជាប្រភេទសត្វទូទៅ (Generalists) ដែលធន់នឹងការរំខាន ខណៈសត្វប្រភេទធំៗបាត់បង់វត្តមាន ដែលនេះជារូបភាពឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីបញ្ហាដែលតំបន់ព្រៃឈើនៅកម្ពុជាកំពុងជួបប្រទះដូចជាការកាប់ឈើខុសច្បាប់ និងការបរបាញ់។
ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ (Complementary methods) ក្នុងការជំរឿនសត្វព្រៃនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការអភិរក្សនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រគួបផ្សំគ្នានេះ នឹងផ្តល់ទិន្នន័យគ្រប់ជ្រុងជ្រោយជាងមុន ជួយឱ្យស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការអភិរក្សអាចរៀបចំផែនការការពារជីវចម្រុះនៅកម្ពុជាបានចំគោលដៅ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Species accumulation curve | ជាក្រាហ្វិកស្ថិតិដែលបង្ហាញពីចំនួនប្រភេទសត្វថ្មីៗដែលត្រូវបានរកឃើញ ធៀបនឹងទំហំនៃការខិតខំប្រឹងប្រែង (ដូចជាចំនួនថ្ងៃចុះអង្កេត ឬចំនួនអន្ទាក់)។ វាជួយអ្នកស្រាវជ្រាវវាយតម្លៃថាតើពួកគេបានកត់ត្រាប្រភេទសត្វក្នុងតំបន់នោះអស់ឬនៅ បើខ្សែក្រាហ្វិករាបស្មើ មានន័យថារកឃើញសឹងតែអស់ហើយ។ | ដូចជាការប្រមូលតែមសំបុត្រ ពេលចាប់ផ្តើមយើងងាយនឹងបានតែមថ្មីៗ ប៉ុន្តែយូរៗទៅយើងនឹងប្រមូលបានតែតែមដដែលៗ ហើយអត្រាបានតែមថ្មីនឹងថយចុះរហូតដល់លែងមាន។ |
| Rarefaction curve | ជាបច្ចេកទេសគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ស្មាន និងប្រៀបធៀបភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទសត្វរវាងទីតាំងផ្សេងៗគ្នា ដែលមានទំហំសំណាក ឬការខិតខំប្រឹងប្រែងស្រាវជ្រាវមិនស្មើគ្នា ដោយធ្វើការតម្រូវស្តង់ដារទិន្នន័យទាំងនោះឱ្យនៅកម្រិតដូចគ្នាទើបអាចប្រៀបធៀបបាន។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបថាតើថ្នាក់រៀនទី១ ឬទី២ ដែលមានសិស្សពូកែច្រើនជាង ដោយយើងចាប់ឆ្នោតរើសសិស្ស១០នាក់ពីថ្នាក់នីមួយៗមកប្រៀបធៀបគ្នា ដើម្បីកុំឱ្យលម្អៀងដោយសារថ្នាក់មួយមានសិស្សច្រើនជាងថ្នាក់មួយទៀត។ |
| Biotic homogenization | ជាដំណើរការអវិជ្ជមានផ្នែកបរិស្ថាន ដែលសហគមន៍ជីវសាស្រ្តនៅតាមតំបន់ផ្សេងៗគ្នាក្លាយទៅជាមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំង ដោយសារការបាត់បង់ប្រភេទសត្វកម្រ (Rare species) និងការកើនឡើងនូវប្រភេទសត្វទូទៅ (Generalist species) ដែលធន់នឹងសកម្មភាពរំខានរបស់មនុស្ស។ | ដូចជាទីក្រុងទាំងអស់នៅលើពិភពលោកចាប់ផ្តើមមានហាងកាហ្វេ និងភោជនីយដ្ឋានម៉ាកដូចៗគ្នា ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់លក្ខណៈពិសេសរៀងៗខ្លួនរបស់ទីក្រុងនីមួយៗ។ |
| Habitat fragmentation | ជាការបំបែកទីជម្រកធម្មជាតិធំៗ និងតភ្ជាប់គ្នា ឱ្យទៅជាដុំព្រៃតូចៗដាច់ពីគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ដោយសារការធ្វើផ្លូវ កសិកម្ម ឬការកាប់ព្រៃឈើ) ដែលធ្វើឱ្យសត្វព្រៃបាត់បង់កន្លែងរស់នៅ ងាយរងគ្រោះថ្នាក់ និងពិបាកផ្លាស់ទីដើម្បីរកចំណី ឬបន្តពូជ។ | ដូចជាការយកកន្ត្រៃកាត់រូបថតមួយផ្ទាំងធំជាបំណែកតូចៗរាយប៉ាយ ដែលធ្វើឱ្យរូបភាពនោះលែងពេញលេញ និងបាត់បង់អត្ថន័យដើមរបស់វា។ |
| Endemic | ពាក្យបច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រ សំដៅលើប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលមានវត្តមានរស់នៅតែក្នុងតំបន់ភូមិសាស្រ្ត ឬទីជម្រកណាមួយជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនអាចរកឃើញដាច់ខាតនៅកន្លែងណាយ៉ាងផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោកឡើយ។ វាមានតម្លៃខ្ពស់ណាស់ក្នុងការអភិរក្ស។ | ដូចជាមុខម្ហូបប្រចាំគ្រួសារមួយ ដែលអ្នកអាចរកញ៉ាំបានតែនៅក្នុងផ្ទះនោះប៉ុណ្ណោះ គ្មានអ្នកចេះធ្វើ ឬមានលក់នៅតាមហាង និងកន្លែងផ្សេងឡើយ។ |
| Generalist species | ជាប្រភេទសត្វដែលអាចសម្របខ្លួនរស់នៅបានក្នុងបរិស្ថានច្រើនប្រភេទ និងអាចស៊ីចំណីបានច្រើនមុខខុសៗគ្នា។ លក្ខណៈនេះធ្វើឱ្យពួកវាអាចរស់រានមានជីវិត និងបង្កើនចំនួនបានយ៉ាងងាយ ទោះបីជាបរិស្ថាននោះរងការរំខានពីមនុស្ស ឬបាត់បង់ព្រៃឈើក៏ដោយ។ | ដូចជាមនុស្សដែលងាយស្រួលរស់នៅ ឱ្យដេកកន្លែងណាក៏បាន ធ្វើការអ្វីក៏បាន និងអាចញ៉ាំម្ហូបអ្វីក៏បាន ដោយមិនរើសច្រើន ឬទាមទារលក្ខខណ្ឌពិសេស។ |
| Species turnover | ជាអត្រានៃការផ្លាស់ប្តូរ ឬភាពខុសគ្នានៃសមាសភាពប្រភេទសត្វរវាងទីតាំងពីរផ្សេងគ្នា ឬពេលវេលាពីរខុសគ្នា ក្នុងតំបន់អេកូឡូស៊ីណាមួយ។ អត្រា turnover ទាបមានន័យថាតំបន់ទាំងនោះមានវត្តមានសត្វដូចៗគ្នាច្រើន។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបទំនិញក្នុងផ្សារពីរ បើផ្សារទាំងពីរលក់របស់ដូចៗគ្នាស្ទើរទាំងអស់ នោះមានន័យថាវាមានការផ្លាស់ប្តូរទំនិញទាប (Low turnover) តែបើលក់របស់ខុសគ្នាស្រឡះ គឺមានការផ្លាស់ប្តូរខ្ពស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
