បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅលើធនធានទឹកនៅក្នុងតំបន់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀង Werii នៃទន្លេ Tekeze ប្រទេសអេត្យូពី ដែលកំពុងប្រឈមនឹងភាពមិនប្រាកដប្រជានៃអាកាសធាតុ និងគ្រោះរាំងស្ងួត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់ម៉ូដែលអាកាសធាតុ និងជលសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នា ដើម្បីក្លែងធ្វើអនាគតនៃធនធានទឹក (២០១៥-២០៥០) បើប្រៀបធៀបទៅនឹងដំណាក់កាលមូលដ្ឋាន (២០០៤-២០១០) ក្រោមសេណារីយ៉ូនៃការបញ្ចេញឧស្ម័ន A1B និង B1។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| WetSpa (Water and Energy Transfer between Soil, Plants and Atmosphere) Model ម៉ូដែលជលសាស្ត្រ WetSpa |
អាចក្លែងធ្វើ និងគណនាសមាសភាគជលសាស្ត្របានលម្អិតពេញលេញ (រំហូរទឹកលើផ្ទៃដី, ការជ្រាបចូលដី, លំហូរទឹកក្រោមដី) ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈរូបវន្ត និងភូមិសាស្ត្រជាក់ស្តែងនៃតំបន់។ | ទាមទារទិន្នន័យច្រើនប្រភេទ និងមានទំហំធំ ដូចជាទិន្នន័យឧតុនិយមប្រចាំថ្ងៃ ផែនទីនីវ៉ូដី (DEM) ប្រភេទដី និងការប្រើប្រាស់ដី ដែលពិបាករកក្នុងតំបន់ខ្វះខាតទិន្នន័យ។ | ទទួលបានលទ្ធផលនៃការធ្វើតេស្តម៉ូដែលល្អប្រសើរដោយមានមេគុណ Nash-Sutcliffe (NSE) = ០,៧៧ សម្រាប់ការកែតម្រូវ (Calibration) និង ០,៧៩ សម្រាប់សុពលភាព (Validation)។ |
| SDSM (Statistical Downscaling Model) ម៉ូដែលទម្លាក់កម្រិតអាកាសធាតុតាមបែបស្ថិតិ (SDSM) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបំប្លែងទិន្នន័យអាកាសធាតុកម្រិតតំបន់ធំៗ (Regional Climate Models) ទៅជាទិន្នន័យអាកាសធាតុកម្រិតមូលដ្ឋានបានយ៉ាងជាក់លាក់។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងទៅលើទិន្នន័យប្រវត្តិអាកាសធាតុក្នុងតំបន់ ដើម្បីធ្វើការកែតម្រូវម៉ូដែល ហើយសន្មតថាលំនាំទំនាក់ទំនងអាកាសធាតុប្រវត្តិសាស្ត្រនឹងមិនផ្លាស់ប្តូរនាពេលអនាគត។ | ទស្សន៍ទាយកំណើនទឹកភ្លៀងជាមធ្យម ២៤,៦៥% និងសីតុណ្ហភាពអប្បបរមាកើនឡើង ០,១៦៨ អង្សាសេ សម្រាប់រយៈពេលអនាគត (២០១៥-២០៥០)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការក្លែងធ្វើម៉ូដែល ទិន្នន័យផ្កាយរណប និងទិន្នន័យឧតុនិយមប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងស្រុករយៈពេលវែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀង Werii នៃទន្លេ Tekeze ប្រទេសអេត្យូពី ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រតំបន់ខ្ពង់រាប និងអាកាសធាតុស្ងួត-សើមច្បាស់លាស់។ ទិន្នន័យនេះមិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីលក្ខណៈអាកាសធាតុត្រូពិចមូសុង និងសណ្ឋានដីទំនាបរបស់ប្រទេសកម្ពុជានោះទេ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រនៃការបូកបញ្ចូលម៉ូដែលអាកាសធាតុនិងជលសាស្ត្រគឺអាចយកមកកែច្នៃ និងអនុវត្តបាន។
វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នានៃការប្រើប្រាស់ម៉ូដែលអាកាសធាតុ និងជលសាស្ត្រនេះ គឺមានសក្តានុពលខ្លាំង និងអាចយកមកអនុវត្តក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានទឹកនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះ នឹងជួយឱ្យក្រសួងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាអាចរៀបចំផែនការយុទ្ធសាស្ត្ររយៈពេលវែង សម្រាប់ការបែងចែកធនធានទឹក និងការបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Statistical Downscaling Model (ម៉ូដែលទម្លាក់កម្រិតអាកាសធាតុតាមបែបស្ថិតិ) | វិធីសាស្ត្រគណនាដែលបំប្លែងទិន្នន័យអាកាសធាតុពីកម្រិតតំបន់ធំៗ (Regional Climate Models ដែលមានភាពទូទៅនិងកម្រិតរូបភាពទាប) ទៅជាទិន្នន័យអាកាសធាតុសម្រាប់តំបន់តូចៗជាក់លាក់ ដោយផ្អែកលើការវិភាគទំនាក់ទំនងស្ថិតិប្រវត្តិសាស្ត្ររវាងកត្តាអាកាសធាតុធំនិងតូច។ | ដូចជាការយកផែនទីពិភពលោកដ៏ធំមួយ មកពង្រីកមើលឱ្យច្បាស់តែត្រង់ភូមិមួយ ដើម្បីដឹងពីស្ថានភាពផ្លូវលំនៅទីនោះ។ |
| Fully distributed hydrological model (ម៉ូដែលជលសាស្ត្រចែកចាយពេញលេញ) | ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលក្លែងធ្វើដំណើរការទឹកក្នុងធម្មជាតិ (ភ្លៀង, រំហូរ, ការជ្រាបចូលដី) ដោយបែងចែកផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងទាំងមូលជាក្រឡាចត្រង្គតូចៗ (Grid cells) ហើយគណនាបម្រែបម្រួលទឹកនៅគ្រប់ក្រឡានីមួយៗយ៉ាងលម្អិត ដោយផ្អែកលើប្រភេទដី កម្ពស់ដី និងការប្រើប្រាស់ដីរៀងៗខ្លួន។ | ដូចជាការគណនាចំណាយទឹកប្រាក់ក្នុងក្រុមហ៊ុនមួយ ដោយពិនិត្យមើលប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុរបស់បុគ្គលិកម្នាក់ៗយ៉ាងលម្អិត ជាជាងការមើលតែតួលេខចំណាយសរុបរបស់ក្រុមហ៊ុនទាំងមូល។ |
| Baseflow (លំហូរទឹកតភ្ជាប់ពីក្រោមដី / លំហូរមូលដ្ឋាន) | បរិមាណទឹកហូរនៅក្នុងទន្លេ ឬអូរ ដែលមិនមែនកើតឡើងដោយសារទឹកភ្លៀងហូរលើផ្ទៃដីផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែជាទឹកដែលបានជ្រាបចូលទៅក្នុងដី ហើយសន្សឹមៗហូរចេញពីស្រទាប់ទឹកក្រោមដីមកផ្គត់ផ្គង់ប្រភពទឹកខាងលើ ដែលជួយធ្វើឱ្យទន្លេនៅតែមានទឹកហូរទោះជានៅរដូវប្រាំងគ្មានភ្លៀងក៏ដោយ។ | ដូចជាប្រាក់សន្សំក្នុងធនាគារដែលយើងដកមកចាយបន្តិចម្តងៗនៅពេលយើងគ្មានប្រាក់ខែ (គ្មានភ្លៀងធ្លាក់) ដើម្បីឱ្យរស់រានមានជីវិតបានរាល់ថ្ងៃ។ |
| Evapotranspiration (រំហួតត្រង់ស្ពីរ៉ាស៊ីយ៉ុង / ការរំហួតកម្ដៅនិងរស្មីសំយោគ) | ដំណើរការនៃវដ្តទឹករួមបញ្ចូលគ្នាចំនួនពីរ ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកពីផែនដីទៅក្នុងបរិយាកាសវិញ៖ គឺការហួតទឹកពីផ្ទៃដីឬប្រភពទឹកដោយផ្ទាល់ (Evaporation) និងការភាយចំហាយទឹកចេញពីស្លឹករុក្ខជាតិ (Transpiration)។ | ដូចជាការបែកញើសរបស់មនុស្សនៅពេលក្តៅ បូករួមនឹងការហួតនៃទឹកនៅលើដងផ្លូវកៅស៊ូក្រោយពេលភ្លៀងរាំង។ |
| Groundwater recharge (ការជ្រាបចូលទឹកក្រោមដី / ការបំពេញបន្ថែមទឹកក្រោមដី) | ដំណើរការដែលទឹកលើផ្ទៃដី (ដូចជាទឹកភ្លៀង ទឹកទន្លេ ឬទឹកព្រិលរលាយ) ជ្រាបចុះទៅក្រោមដីឆ្លងកាត់ស្រទាប់រន្ធប្រហោងនៃដីនិងថ្ម រហូតទៅដល់ និងបំពេញបន្ថែមបរិមាណទឹកនៅក្នុងស្រទាប់ជលវេសនដ្ឋាន (Aquifer) ដែលជាប្រភពទឹកក្រោមដី។ | ដូចជាការចាក់ទឹកបំពេញដបទឹកដែលជិតអស់ ដើម្បីទុកបម្រុងប្រើប្រាស់នៅពេលក្រោយ។ |
| Nash-Sutcliffe efficiency / NSE (មេគុណប្រសិទ្ធភាព Nash-Sutcliffe) | រូបមន្តស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីវាយតម្លៃ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើទិន្នន័យ (ដូចជាបរិមាណទឹករំហូរ) ដែលគណនាបានពីម៉ូដែល មានភាពត្រឹមត្រូវ និងស៊ីគ្នាជាមួយទិន្នន័យទឹកហូរជាក់ស្តែងដែលវាស់បានពីស្ថានីយប៉ុណ្ណា (តម្លៃកាន់តែកៀក ១ គឺម៉ូដែលកាន់តែមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់)។ | ដូចជាពិន្ទុប្រឡងដែលបង្ហាញថាសិស្សម្នាក់ទាយចម្លើយបានត្រូវកម្រិតណាធៀបនឹងកម្រងចម្លើយពិតប្រាកដរបស់គ្រូ។ |
| Emission scenarios (សេណារីយ៉ូនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់) | ការបង្កើតសម្មតិកម្មអំពីអនាគតកាលផ្សេងៗគ្នាទាក់ទងនឹងកម្រិតនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដោយផ្អែកលើការសន្និដ្ឋានពីកំណើនប្រជាជន ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា (ឧទាហរណ៍ សេណារីយ៉ូ A1B តំណាងឱ្យការអភិវឌ្ឍលឿនតែមានតុល្យភាពថាមពល ចំណែក B1 តំណាងឱ្យការអភិវឌ្ឍដែលផ្តោតលើចីរភាពនិងការការពារបរិស្ថាន)។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយអនាគតជាច្រើនជម្រើស ថាបើយើងខំរៀននឹងមានវាសនាបែបណា ហើយបើយើងខ្ជិលនឹងដើរដល់ចំណុចណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
