បញ្ហា (The Problem)៖ សៀវភៅនេះដោះស្រាយពីបញ្ហាកង្វះខាតធនធានទឹកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងអាហ្វ្រិកខាងជើង (MENA) ដែលបណ្តាលមកពីកំណើនប្រជាជន នគរូបនីយកម្ម និងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសកលទៅលើវដ្តជលសាស្ត្រ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះតាមរយៈការស្រាវជ្រាវអន្តរវិស័យ ដោយរួមបញ្ចូលការវិភាគទិន្នន័យអាកាសធាតុក្នុងអតីតកាល ការធ្វើគំរូជលសាស្ត្រ និងការវាយតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងធនធានទឹកដើម្បីព្យាករណ៍ពីផលប៉ះពាល់នាពេលអនាគត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Global Circulation Models (GCMs) ការធ្វើគំរូចរាចរអាកាសធាតុសកល |
ផ្តល់នូវរូបភាពទូលំទូលាយនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកម្រិតសកល និងផលប៉ះពាល់នៃការកើនឡើងឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់រយៈពេលវែង។ | មានគុណភាពបង្ហាញទាប (ឧទាហរណ៍ ៣០០គ.ម ក្នុងមួយក្រឡា) ដែលមិនអាចចាប់យកឥទ្ធិពលនៃសណ្ឋានដីតំបន់ទៅលើបរិមាណទឹកភ្លៀងបានទេ។ | ត្រូវបានប្រើជាទិន្នន័យព្រំដែនមូលដ្ឋាន (Boundary conditions) ប៉ុន្តែត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការធ្វើផែនការផលប៉ះពាល់ជលសាស្ត្រក្នុងតំបន់នោះទេ។ |
| Regional Climate Models (RCMs) / Dynamical Downscaling ការធ្វើគំរូអាកាសធាតុក្នុងតំបន់ / ការបង្រួមទំហំថាមវន្ត (ឧ. MM5, REMO) |
មានគុណភាពបង្ហាញខ្ពស់ (១៨គ.ម ដល់ ៦គ.ម) អាចចាប់យកទិន្នន័យទឹកភ្លៀងតាមតំបន់ភ្នំ និងបាតុភូតអាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរក្នុងតំបន់បានយ៉ាងល្អ។ | ទាមទារកម្លាំងកុំព្យូទ័រខ្លាំងសម្រាប់ការគណនាដ៏ស្មុគស្មាញ ហើយនៅតែអាចទទួលរងកំហុសទិន្នន័យ (Biases) ពីគំរូ GCM ដើម។ | បានព្យាករណ៍យ៉ាងច្បាស់លាស់ពីការកើនឡើងសីតុណ្ហភាព ៤.៥ អង្សាសេ និងការថយចុះទឹកភ្លៀង ២៥% នៅតំបន់ជួរភ្នំនៃអាងទន្លេហ្ស៊កដានី។ |
| Coupled WEAP-MODFLOW DSS ប្រព័ន្ធគាំទ្រការសម្រេចចិត្តដោយភ្ជាប់កម្មវិធី WEAP និង MODFLOW |
រួមបញ្ចូលយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនូវការគ្រប់គ្រងទឹកលើផ្ទៃដី ទឹកក្រោមដី និងតម្រូវការសេដ្ឋកិច្ចសង្គម សម្រាប់ការធ្វើផែនការរួមបញ្ចូលគ្នា។ | ទាមទារទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាស់លាស់ និងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ (អត្រាបូមទឹក កម្រិតទឹកក្រោមដី) សម្រាប់ការកែតម្រូវគំរូ (Calibration) ដែលពិបាករកនៅតំបន់ខ្វះខាតទិន្នន័យ។ | បានធ្វើគំរូតុល្យភាពទឹកដោយជោគជ័យក្រោមសេណារីយ៉ូនៃការកើនឡើងតម្រូវការទឹក និងគ្រោះរាំងស្ងួតផ្សេងៗគ្នានៅអាង Zabadani ប្រទេសស៊ីរី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកុំព្យូទ័រជាន់ខ្ពស់សម្រាប់ដំណើរការគំរូអាកាសធាតុ និងកម្មវិធីជលសាស្ត្រ រួមទាំងការប្រមូលទិន្នន័យវាស់វែងជាក់ស្តែងជាច្រើនទសវត្សរ៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងអាហ្វ្រិកខាងជើង (MENA) ដែលជាតំបន់ស្ងួតហួតហែងខ្លាំង មាននគរូបនីយកម្មលឿន និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទឹកក្រោមដី។ ទិន្នន័យភាគច្រើនផ្តោតលើភាពខ្វះខាតទឹកធ្ងន់ធ្ងរ និងជម្លោះក្នុងការប្រើប្រាស់ទឹក។ ទោះបីជាកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្ដៅសើមដែលមានទឹកភ្លៀងច្រើនជាងក៏ដោយ ក៏បញ្ហាគ្រោះរាំងស្ងួតក្នុងរដូវប្រាំង កំណើនតម្រូវការកសិកម្ម និងការបូមទឹកក្រោមដីលើសកម្រិតនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមធំដែលធ្វើឲ្យការសិក្សានេះមានតម្លៃក្រៃលែងក្នុងការរៀនសូត្រ។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះ ជាពិសេសការធ្វើគំរូប្រព័ន្ធទឹក មានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការត្រៀមលក្ខណៈទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
ជារួម ការច្នៃប្រឌិតបង្កើតប្រព័ន្ធគាំទ្រការសម្រេចចិត្ត (DSS) ដែលរួមបញ្ចូលទិន្នន័យអាកាសធាតុ និងជលសាស្ត្រ នឹងជួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្នុងការបែងចែកធនធានទឹកប្រកបដោយសមធម៌ និងចីរភាពនាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Virtual Water Trade | គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិស្ថានដែលប្រទេសខ្វះខាតទឹកធ្វើការនាំចូលផលិតផល (ដូចជាស្បៀងអាហារ) ដែលត្រូវការទឹកច្រើនក្នុងការផលិត ជំនួសឲ្យការដាំដុះដោយខ្លួនឯង ដើម្បីសន្សំសំចៃធនធានទឹកក្នុងស្រុកសម្រាប់ការប្រើប្រាស់សំខាន់ៗផ្សេងទៀត។ | វាប្រៀបដូចជាការទិញម្ហូបពីផ្សារមកញ៉ាំ ជំនួសឲ្យការចំណាយទឹកក្បាលរ៉ូប៊ីណេនៅផ្ទះដើម្បីដាំបន្លែដោយខ្លួនឯង។ |
| Integrated Water Resources Management (IWRM) | ជាវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងធនធានទឹកបែបចម្រុះ ដែលទាមទារឲ្យមានការចូលរួមពីគ្រប់វិស័យពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ (សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងបរិស្ថាន) ដើម្បីបែងចែកទឹកប្រើប្រាស់ឲ្យមានសមធម៌ ធានានិរន្តរភាព និងមិនធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | វាដូចជាការចាត់ចែងប្រាក់ចំណូលក្នុងគ្រួសារដោយគិតគូរពីតម្រូវការចាំបាច់របស់សមាជិកម្នាក់ៗ និងការសន្សំទុកសម្រាប់ថ្ងៃអនាគត។ |
| Seawater Intrusion | គឺជាបាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូរជ្រៀតចូលទៅក្នុងស្រទាប់ទឹកសាបក្រោមដីនៅតំបន់ឆ្នេរ ដែលភាគច្រើនបណ្តាលមកពីការបូមទឹកសាបក្រោមដីយកមកប្រើប្រាស់ច្រើនហួសកម្រិត ធ្វើឲ្យសម្ពាធទឹកសាបចុះខ្សោយមិនអាចរុញច្រានទឹកប្រៃបាន។ | វាប្រៀបដូចជាការបឺតទឹកពីដបដោយទុយោ នៅពេលទឹកសាបអស់ ខ្យល់ (ឬទឹកប្រៃ) នឹងហូរចូលមកជំនួសកន្លែងទីតាំងនោះ។ |
| Groundwater Recharge | គឺជាដំណើរការដែលទឹកលើផ្ទៃដី (ដូចជាទឹកភ្លៀង ឬទឹកទន្លេ) ជ្រាបចុះទៅក្រោមដី ហើយទៅបំពេញបន្ថែមក្នុងស្រទាប់ស្តុកទឹកក្រោមដី (Aquifer) ដែលជួយរក្សាតុល្យភាពទឹកសម្រាប់ប្រើប្រាស់នៅរដូវប្រាំង។ | វាប្រៀបដូចជាការចាក់បញ្ចូលទឹកទៅក្នុងធុងចម្រោះដែលស្ថិតនៅក្រោមដី បន្ទាប់ពីមានភ្លៀងធ្លាក់។ |
| General Circulation Models (GCM) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រគណិតវិទ្យាដ៏ស្មុគស្មាញដែលប្រើសម្រាប់ក្លែងធ្វើ (Simulate) និងព្យាករណ៍ពីបំរែបំរួលអាកាសធាតុសកលលោក ដោយគណនាពីចលនានៃបរិយាកាស មហាសមុទ្រ និងផ្ទៃដី។ | វាប្រៀបដូចជាម៉ាស៊ីនទស្សន៍ទាយអាកាសធាតុដ៏ឆ្លាតវៃមួយ ដែលប្រមូលទិន្នន័យពីទូទាំងពិភពលោកដើម្បីប្រាប់យើងពីអាកាសធាតុនៅ ៥០ ឆ្នាំខាងមុខ។ |
| Evapotranspiration | ជាដំណើរការបាត់បង់ទឹកសរុបចូលទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការរំហួតទឹកពីផ្ទៃដីឬប្រភពទឹកផ្ទាល់ (Evaporation) និងការបញ្ចេញចំហាយទឹកពីរុក្ខជាតិ (Transpiration)។ | វាដូចជាញើសដែលហូរចេញពីរាងកាយមនុស្ស និងរំហួតទឹកពីដីនៅពេលមេឃក្តៅខ្លាំងរួមបញ្ចូលគ្នា។ |
| Desalination | គឺជាដំណើរការបច្ចេកវិទ្យាក្នុងការចម្រោះយកជាតិអំបិល និងរ៉ែផ្សេងៗចេញពីទឹកសមុទ្រ ឬទឹកប្រៃក្រោមដី ដើម្បីបំប្លែងវាឲ្យទៅជាទឹកសាបបរិសុទ្ធសម្រាប់ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ ឬក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ | វាប្រៀបដូចជាការដាំទឹកប្រៃឲ្យពុះដើម្បីត្រងយកតែចំហាយទឹកបរិសុទ្ធ ហើយទុកកាកអំបិលចោល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
