បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃកង្វះភាពច្បាស់លាស់និងភាពស៊ីចង្វាក់គ្នាក្នុងការកំណត់និយមន័យពាក់ព័ន្ធនឹងដើមឈើនិងព្រៃឈើសម្រាប់ការរាយការណ៍រួមគ្នានៅក្នុងកម្មវិធីធ្វើសារពើភ័ណ្ឌព្រៃឈើថ្នាក់ជាតិ (National Forest Inventories) នៅអឺរ៉ុប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការត្រួតពិនិត្យនិងវិភាគនិយមន័យថ្នាក់ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលមានស្រាប់ ព្រមទាំងប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របំបែកតាមឋានានុក្រមដើម្បីកំណត់ផ្នែកនៃដើមឈើសម្រាប់ការរាយការណ៍រួមគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Existing International Definitions (e.g., FAO, UNECE/FAO) និយមន័យអន្តរជាតិដែលមានស្រាប់ (ឧទាហរណ៍៖ FAO, UNECE/FAO) |
មានការទទួលស្គាល់ជាសកល និងងាយស្រួលសម្រាប់ការរាយការណ៍ជារួមនៅកម្រិតអន្តរជាតិ។ | មានភាពមិនច្បាស់លាស់ (Vague) ទុកចន្លោះសម្រាប់ការបកស្រាយខុសគ្នា និងពិបាកអនុវត្តជាក់ស្តែងក្នុងការវាស់វែងកម្រិតថ្នាក់ជាតិ។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាគោល ប៉ុន្តែត្រូវបានវាយតម្លៃថាមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការធ្វើស្តង់ដារនីយកម្មទិន្នន័យ NFI ឱ្យបានសុក្រឹតនោះទេ។ |
| Hierarchical Partitioning Approach (COST Action E43) វិធីសាស្ត្របំបែកតាមឋានានុក្រម (COST Action E43) |
ផ្តល់និយមន័យច្បាស់លាស់ មិនជាន់គ្នា បែងចែកផ្នែកនៃដើមឈើបានល្អិតល្អន់ និងមានភាពបត់បែនសម្រាប់ការគណនាជីវម៉ាស។ | ទាមទារឱ្យមានការបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកវាស់វែងនៅទីវាលឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដើម្បីធានាការកត់ត្រាស្របតាមនិយមន័យថ្មី។ | បានបង្កើតនូវប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ស្តង់ដារមួយ (៥ កម្រិត) ដែលអាចយកទៅអនុវត្តបានដោយជោគជ័យនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបចំនួន ២៤។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការប្រមូលទិន្នន័យពីអ្នកជំនាញ និងប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វាស់វែងព្រៃឈើស្តង់ដារ ដោយមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញឡើយ។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យ និងលក្ខណៈរុក្ខជាតិពីប្រទេសចំនួន ២៤ នៅតំបន់អឺរ៉ុប ដែលសម្បូរទៅដោយព្រៃឈើតំបន់ត្រជាក់និងអាកាសធាតុមធ្យម (Temperate and Boreal forests)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានព្រៃត្រូពិច (ដូចជាព្រៃស្រោង ព្រៃពាក់កណ្តាលស្រោង និងព្រៃរបោះ) លក្ខណៈរូបសាស្ត្រនៃដើមឈើអាចមានភាពខុសគ្នាច្រើន (ឧទាហរណ៍៖ ដើមមានឫសពាក់ធំៗ (Buttress roots) ឬដើមឈើពហុដើម) ដែលទាមទារការកែសម្រួលនិយមន័យទាំងនេះឱ្យស្របតាមបរិបទក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រនៃការធ្វើស្តង់ដារនីយកម្ម និងការបែងចែកផ្នែកដើមឈើនេះ គឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើ និងការវាស់វែងកាបូននៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយពង្រឹងភាពសុក្រឹតនិងតម្លាភាពនៃទិន្នន័យព្រៃឈើកម្ពុជា សម្រាប់ការរាយការណ៍ទៅកាន់ស្ថាប័នអន្តរជាតិដូចជា UNFCCC និង FAO ក៏ដូចជាបង្កើនទំនុកចិត្តដល់អ្នកទិញឥណទានកាបូន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| National Forest Inventory (NFI) | ដំណើរការចុះប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីវាល ដើម្បីតាមដានពីទំហំផ្ទៃដីព្រៃឈើ បរិមាណស្តុកឈើ និងការប្រែប្រួលជីវម៉ាស ដែលជួយរដ្ឋាភិបាលក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិកម្រិតថ្នាក់ជាតិ។ | ដូចជាការធ្វើជំរឿនប្រជាជនប្រចាំប្រទេសដែរ តែនេះគឺជាការចុះរាប់និងកត់ត្រាស្ថិតិដើមឈើនៅក្នុងព្រៃជំនួសវិញ។ |
| Growing stock | ការគណនាបូកសរុបមាឌនៃដើមឈើមានជីវិតទាំងអស់ (គិតជាម៉ែត្រគូប) នៅក្នុងតំបន់ព្រៃឈើណាមួយ ដែលជាទូទៅវាស់ស្ទង់តែផ្នែកនៃដើម (Bole) ដែលអាចយកទៅកែច្នៃជាឈើអារ ឬប្រើប្រាស់ជាប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចបាន។ | ដូចជាទំហំទឹកប្រាក់សន្សំសរុបនៅក្នុងគណនីធនាគាររបស់អ្នក ដែលកំពុងតែកើនឡើងការប្រាក់ជារៀងរាល់ថ្ងៃអញ្ចឹងដែរ។ |
| Hierarchical partitioning approach | វិធីសាស្ត្រគណនាដែលបំបែករចនាសម្ព័ន្ធដើមឈើទាំងមូលជាផ្នែកតូចៗតាមលំដាប់លំដោយ (ពីលើចុះក្រោម ដូចជាបែងចែកជាផ្នែកលើដី ដើម មែក ស្លឹក និងឫស) ដើម្បីអាចប៉ាន់ស្មានទម្ងន់ ឬជីវម៉ាសនៃផ្នែកនីមួយៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នាដោយមិនមានការរាប់ជាន់គ្នា។ | ដូចជាការដោះបំណែករថយន្តមួយគ្រឿងជាផ្នែកៗ (ម៉ាស៊ីន កង់ តួឡាន) ដើម្បីងាយស្រួលថ្លឹងទម្ងន់វាម្តងមួយៗដោយមិនច្រឡំ។ |
| Diameter at breast height (dbh) | រង្វាស់អង្កត់ផ្ចិតនៃគល់ឈើដែលត្រូវបានវាស់នៅកម្ពស់ស្តង់ដារមួយ (ជាទូទៅ ១,៣ ម៉ែត្រពីចំណុចគល់) ដែលអថេរនេះត្រូវបានបញ្ចេញបញ្ចូលទៅក្នុងរូបមន្តគណិតវិទ្យា ដើម្បីទស្សន៍ទាយកម្ពស់ និងមាឌសរុបរបស់ដើមឈើទាំងមូល។ | ដូចជាការវាស់ទំហំចង្កេះរបស់មនុស្សដើម្បីកាត់ខោអាវ តែនេះគឺវាស់ទំហំដើមឈើនៅត្រឹមកម្ពស់ទ្រូងរបស់យើងដើម្បីវាយតម្លៃទំហំរបស់វា។ |
| Crown projection area | ការវាស់វែងផ្ទៃក្រឡាសរុបនៅលើដី ដែលគ្របដណ្តប់ដោយខ្សែបន្ទាត់ស្រមោលបញ្ឈរនៃបរិវេណខាងក្រៅបំផុតរបស់មកុដដើមឈើ (មែកនិងស្លឹក) ដែលវាជួយអ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងការវាយតម្លៃកម្រិតគ្របដណ្តប់នៃព្រៃឈើ (Canopy cover) ធៀបនឹងផ្ទៃដី។ | ដូចជាទំហំនៃស្រមោលឆ័ត្រមួយដែលជះមកលើដីនៅពេលព្រះអាទិត្យរះចំពីលើក្បាលត្រង់។ |
| Acrotony | ដំណើរការលូតលាស់នៃរុក្ខជាតិដែលផ្តល់អាទិភាពដល់ការបញ្ចេញមែកនៅផ្នែកខាងចុង ឬខាងលើនៃដើមមេ ដែលយន្តការនេះកំណត់រូបរាងរុក្ខជាតិឱ្យក្លាយជាដើមឈើធំ (Tree) ដែលមានគល់តែមួយ និងមានមកុដច្បាស់លាស់។ | ដូចជាអគារដែលសាងសង់ឡើងខ្ពស់ត្រដែតមានសសរកណ្តាលតែមួយ ទើបមានយ៉រលយចេញនៅជាន់ខាងលើៗ។ |
| Basitony | យន្តការលូតលាស់ដែលរុក្ខជាតិបញ្ចេញមែកថ្មីៗ ឬដើមបែកចេញពីផ្នែកគល់នៅក្បែរផ្ទៃដីជាជាងការលូតលាស់ឡើងលើ ដែលសកម្មភាពនេះកំណត់រុក្ខជាតិឱ្យដុះជាប្រភេទគុម្ពឈើ (Shrub) ជំនួសឱ្យដើមឈើទោល។ | ដូចជាការបែកគុម្ពនៃដើមស្លឹកគ្រៃ ដែលដុះចេញជាដើមតូចៗច្រូងច្រាងច្រើនពីគល់តែមួយ។ |
| Base point | ការកំណត់ចំណុចចាប់ផ្តើមរួមមួយនៅផ្នែកគល់ដើមឈើ (ចំណុចប្រសព្វរវាងអ័ក្សដើមនិងផ្ទៃដី) ដើម្បីប្រើជាគោលសម្រាប់ផ្តើមវាស់ប្រវែងអថេរផ្សេងៗទៀតដូចជា កម្ពស់ដើមឈើ និងទីតាំង DBH ឱ្យមានស្តង់ដារតែមួយ ទោះបីជាដើមឈើដុះលើដីចំណោតក៏ដោយ។ | ដូចជាចំណុចលេខសូន្យ (០) នៅលើបន្ទាត់វាស់ ឬខ្សែម៉ែត្រ ដែលយើងត្រូវកំណត់ជាគោលជានិច្ចមុននឹងចាប់ផ្តើមវាស់ប្រវែងវត្ថុអ្វីមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
