បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្វែងយល់ពីការពង្រឹងអំណាចសហគមន៍សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាព និងការធានាសិទ្ធិកាន់កាប់ព្រៃឈើនិងដីធ្លីសម្រាប់ជនជាតិដើមភាគតិច និងប្រជាជនខ្មែរ នៅក្នុងខេត្តក្រចេះ ដែលកំពុងរងផលប៉ះពាល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការថយចុះធនធានធម្មជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តការប្រមូលទិន្នន័យបឋមនិងបន្ទាប់បន្សំ តាមរយៈការវិភាគប្រៀបធៀបដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របរិមាណនិងគុណភាព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Community Forestry (CF) ការរៀបចំសហគមន៍ព្រៃឈើ |
ជួយកាត់បន្ថយការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការបរបាញ់សត្វខុសច្បាប់តាមរយៈការចុះល្បាត ព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យសហគមន៍ទាញយកប្រាក់ចំណូលពីអនុផលព្រៃឈើ (NTFPs)។ | ការអនុវត្តច្បាប់នៅមានភាពទន់ខ្សោយ (ឧទាហរណ៍៖ ម៉ាស៊ីនអារឈើដែលរឹបអូសបាន ត្រូវជនល្មើសយកមកប្រើប្រាស់វិញ) និងខ្វះខាតថវិកាប្រតិបត្តិការប្រសិនបើគ្មានការគាំទ្រពីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល (NGOs)។ | សហគមន៍មានការពេញចិត្តកម្រិតមធ្យមចំពោះការអនុវត្តនេះ ហើយជនជាតិដើមភាគតិចក្រោលមានភាពសកម្មជាងប្រជាជនខ្មែរក្នុងការចូលរួមជាសមាជិក និងអ្នកស្ម័គ្រចិត្ត។ |
| Indigenous Collective Land Titling (CLT) ការចុះបញ្ជីដីសមូហភាពជនជាតិដើមភាគតិច |
ផ្តល់សិទ្ធិកាន់កាប់ស្របច្បាប់លើដីធ្លីប្រពៃណី ការពារមិនឱ្យមានការលក់ដីទៅឱ្យជនចំណូលថ្មីក្រៅសហគមន៍ និងជួយថែរក្សាអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ជនជាតិដើមភាគតិច។ | ដំណើរការស្នើសុំមានភាពស្មុគស្មាញ និងចំណាយពេលយូរខ្លាំង (ឧ. ពីឆ្នាំ ២០១០ ដល់ ២០១៨) ដោយទាមទារការឯកភាពពីក្រសួងពាក់ព័ន្ធជាច្រើន (MoRD, MoI, MLMUPC)។ | ជនជាតិដើមភាគតិចក្រោលទទួលបានការយល់ដឹង និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ពីការចុះបញ្ជីដីនេះ (P-value=0.000) បើធៀបនឹងប្រជាជនខ្មែរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការចំណាយធនធានជាច្រើនលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅមូលដ្ឋាន ការសម្របសម្រួលសហគមន៍ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឃុំតែពីរគត់ (ឃុំស្រែជិះ និងឃុំកោះខ្ញែរ) នៃស្រុកសំបូរ ខេត្តក្រចេះ ដោយមានទំហំសំណាកតូច (៩៧ គ្រួសារ) ដែលផ្តោតលើការប្រៀបធៀបរវាងជនជាតិដើមភាគតិចក្រោល និងប្រជាជនខ្មែរ។ ទិន្នន័យនេះអាចមានភាពលំអៀងទៅលើបរិបទភូមិសាស្រ្ត និងជីវភាពរស់នៅជាក់លាក់នៃតំបន់នោះ ដែលធ្វើឱ្យការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានទូទៅសម្រាប់កម្ពុជាទាំងមូលមានកម្រិត។ ទោះជាយ៉ាងណាក្តី វាជារបកគំហើញដ៏សំខាន់សម្រាប់យល់ដឹងពីបញ្ហាប្រឈមនៃសិទ្ធិដីធ្លីរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចនៅកម្ពុជា។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈប្រយោជន៍ និងអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងការអភិវឌ្ឍសហគមន៍នៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តយន្តការការពារធនធានធម្មជាតិ និងសិទ្ធិដីធ្លី ទាមទារឱ្យមានការសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងរដ្ឋាភិបាល អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងប្រជាសហគមន៍ ដើម្បីធានាបាននូវនិរន្តរភាពពិតប្រាកដ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Community Forestry (CF) | យន្តការមួយដែលរដ្ឋផ្តល់សិទ្ធិអំណាច និងការទទួលខុសត្រូវស្របច្បាប់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងមូលដ្ឋាន ដើម្បីចូលរួមការពារ គ្រប់គ្រង ល្បាត និងទាញយកផលប្រយោជន៍ពីធនធានព្រៃឈើប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ដូចជាការប្រគល់សួនច្បាររួមមួយឱ្យអ្នកភូមិមើលការខុសត្រូវ ដោយពួកគេអាចដាំដុះ និងបេះផ្លែឈើហូបបាន ឱ្យតែពួកគេជួយថែរក្សាមិនឱ្យអ្នកក្រៅមកបំផ្លាញ។ |
| Indigenous Collective Land Titling (CLT) | ការចុះបញ្ជីទទួលស្គាល់តាមផ្លូវច្បាប់នូវកម្មសិទ្ធិដីធ្លី (រួមមានដីលំនៅឋាន ដីកសិកម្ម ដីបម្រុង ដីកប់ខ្មោច និងព្រៃអារក្ស) ជារួមសម្រាប់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចទាំងមូល ដែលមិនអាចលក់ដូរឱ្យអ្នកក្រៅបាន ដើម្បីការពារអត្តសញ្ញាណ និងប្រពៃណីរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាផ្ទះកេរមរតកគ្រួសារធំមួយ ដែលបងប្អូនទាំងអស់មានសិទ្ធិរស់នៅនិងប្រើប្រាស់រួមគ្នា ប៉ុន្តែមិនមាននរណាម្នាក់មានសិទ្ធិលក់វាផ្តាច់មុខឡើយ។ |
| Non-Timber Forest Products (NTFPs) | ការប្រមូលយកផលិតផលផ្សេងៗពីព្រៃក្រៅពីឈើប្រណីតឬឈើធ្វើសំណង់ ដូចជា ផ្សិត ទឹកឃ្មុំ វល្លិ៍ ជ័រ ផ្លែឈើព្រៃ និងឱសថបុរាណ ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាប្រភពចំណូលនិងអាហារប្រចាំថ្ងៃរបស់សហគមន៍។ | ដូចជាការរើសពងមាន់ពីសំបុកដោយមិនបាច់សម្លាប់មេមាន់យកសាច់អញ្ចឹងដែរ គឺអ្នកភូមិបានផលពីព្រៃដោយមិនបាច់កាប់រំលំដើមឈើ។ |
| Economic Land Concession (ELC) | ការដែលរដ្ឋាភិបាលជួលដីរដ្ឋក្នុងរយៈពេលយូរ (ជាទូទៅរហូតដល់៩៩ឆ្នាំ) ទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជនធំៗ ដើម្បីធ្វើការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម ឬដាំដំណាំកសិ-ឧស្សាហកម្ម ដែលជារឿយៗតែងបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ដីធ្លីសហគមន៍មូលដ្ឋាន។ | ដូចជាការជួលដីស្រែដ៏ធំមួយឱ្យថៅកែមកវិនិយោគដាំដំណាំយកចំណេញក្នុងរយៈពេលច្រើនឆ្នាំ ជាជាងទុកឱ្យអ្នកភូមិធ្វើស្រែតិចតួច។ |
| Adaptive capacity | សមត្ថភាពរបស់សហគមន៍ ឬបុគ្គលក្នុងការរៀបចំខ្លួន ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ និងស្វែងរកយុទ្ធសាស្រ្តថ្មីៗ ដើម្បីទប់ទល់ កាត់បន្ថយ ឬសម្របខ្លួនទៅនឹងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននានា ដូចជាគ្រោះរាំងស្ងួតដែលបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ចេះត្រៀមឆ័ត្រ អាវភ្លៀង និងផ្លាស់ប្តូរផ្លូវធ្វើដំណើរទុកជាមុន នៅពេលដឹងថារដូវខ្យល់ព្យុះនឹងមកដល់ឆាប់ៗ។ |
| Shifting Cultivation | ប្រព័ន្ធកសិកម្មប្រពៃណីរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច ដែលពួកគេកាប់ឆ្ការដុតព្រៃដើម្បីដាំដំណាំមួយរយៈពេលខ្លី រួចបោះបង់ចោលឱ្យព្រៃដុះស្តារជីវជាតិដីឡើងវិញ ហើយផ្លាស់ទីទៅដាំដុះនៅកន្លែងថ្មីមួយទៀតជារង្វិលជុំ។ | ដូចជាការបោះជំរុំញ៉ាំអាហារនៅលើស្មៅកន្លែងមួយ រួចរើទៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅខែក្រោយ ដើម្បីទុកពេលឱ្យស្មៅនៅកន្លែងចាស់ដុះលូតលាស់ឡើងវិញ។ |
| Chi-square test | វិធីសាស្ត្រគណនាផ្នែកស្ថិតិមួយប្រភេទដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើសម្រាប់ពិនិត្យមើលទិន្នន័យ ថាតើមានទំនាក់ទំនងពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែជាការចៃដន្យ រវាងកត្តាពីរផ្សេងគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ការធ្វើតេស្តថាតើក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចពិតជាចូលរួមការពារព្រៃឈើសកម្មជាងជនជាតិខ្មែរមែនឬទេ)។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនស្កេនដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើមនុស្សពីរនាក់ពិតជាមានជាប់សាច់ឈាមនឹងគ្នា ឬគ្រាន់តែមានមុខមាត់ស្រដៀងគ្នាដោយចៃដន្យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
