បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមក្នុងការបំប្លែងផែនទីគម្របដី និងការប្រើប្រាស់ដី (LC/LU) ដែលទទួលបានពីការសង្កេតផែនដី ទៅជាផែនទីទីជម្រក ដោយសារភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ផ្សេងៗ សម្រាប់ការតាមដានតំបន់អភិរក្ស Natura 2000។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគជាគុណភាព និងបរិមាណ ដើម្បីវាយតម្លៃប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ចំនួនបី និងអនុវត្តការគូសផែនទីដោយប្រើប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ និងទិន្នន័យជាក់ស្តែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| IGBP Classification ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ IGBP |
មានភាពសាមញ្ញក្នុងការប្រើប្រាស់ និងមានថ្នាក់ចំណាត់ថ្នាក់ធំៗតិច ដែលងាយស្រួលសម្រាប់ផែនទីកម្រិតសកល។ | ចំណាត់ថ្នាក់មានលក្ខណៈទូទៅពេក ដែលបណ្តាលឱ្យមានការជាន់គ្នាខ្ពស់ (overlaps) និងមិនស័ក្តិសមទាល់តែសោះសម្រាប់ការគូសផែនទីទីជម្រកលម្អិត។ | ទទួលបានតម្លៃសន្ទស្សន៍ Jaccard ខ្ពស់បំផុតដោយសារតែការជាន់គ្នានៃថ្នាក់ចំណាត់ថ្នាក់ដោយសិប្បនិម្មិត។ |
| CORINE Land Cover (CLC) ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់គម្របដី CORINE (CLC) |
ជាប្រព័ន្ធដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ផែនទីគម្របដី និងការប្រើប្រាស់ដីនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប។ | ការពិពណ៌នាអំពីចំណាត់ថ្នាក់រុក្ខជាតិមានភាពស្រពិចស្រពិលពេក ដែលមិនអាចកំណត់ប្រភេទទីជម្រកធម្មជាតិ និងពាក់កណ្តាលធម្មជាតិបានច្បាស់លាស់ទេ។ | បង្ហាញតម្លៃសន្ទស្សន៍ស្រដៀងគ្នា Jaccard កម្រិតទាបជាមធ្យមនៅក្នុងការប្រៀបធៀប។ |
| FAO-LCCS with Environmental Attributes ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ FAO-LCCS រួមជាមួយគុណលក្ខណៈបរិស្ថាន |
មានភាពបត់បែនខ្ពស់ និងអាចផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតបានល្អបំផុតសម្រាប់ការធ្វើសុខដុមនីយកម្ម និងបំប្លែងទៅជាចំណាត់ថ្នាក់ទីជម្រក (Habitat taxonomy)។ | ទាមទារការបញ្ចូលទិន្នន័យបន្ថែមដ៏ស្មុគស្មាញ (ដូចជាប្រភេទដី គុណភាពទឹក) និងចាំបាច់ត្រូវមានចំណេះដឹងពីអ្នកជំនាញ។ | ទទួលបានភាពត្រឹមត្រូវរួម (Overall Accuracy) ៩៧% ជាមួយនឹងកម្រិតភាពអត់ធ្មត់នៃកំហុសត្រឹមតែ ០.០២% ក្នុងការធ្វើតេស្តនៅតំបន់ដីសើម Le Cesine។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យរូបភាពពីលំហអាកាស ទិន្នន័យចុះវាលផ្ទាល់ និងកម្មវិធីប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) ព្រមទាំងចំណេះដឹងជំនាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតលើតំបន់អភិរក្ស Natura 2000 នៅក្នុងតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ (ប្រទេសអ៊ីតាលី និងក្រិក) ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់របស់អឺរ៉ុប (ដូចជា CORINE និង EUNIS)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់នៃទីជម្រករបស់អឺរ៉ុបទាំងនេះប្រហែលជាមិនអាចអនុវត្តបានផ្ទាល់នោះទេ ដោយសារភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ យ៉ាងណាក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ FAO-LCCS ជាស្ពានភ្ជាប់ទិន្នន័យ គឺជាគំរូដ៏មានសក្តានុពល។
វិធីសាស្ត្រនៃការបំប្លែងផែនទីគម្របដីទៅជាផែនទីទីជម្រកនេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការតាមដាន និងគ្រប់គ្រងជីវចម្រុះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ដែលមានភាពបត់បែនដូចជា FAO-LCCS នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការធ្វើឱ្យទិន្នន័យអភិរក្សមានស្តង់ដារតែមួយ និងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការតាមដានរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Earth Observation (EO) | ការប្រមូលព័ត៌មានអំពីផ្ទៃរាងកាយ គីមី និងជីវសាស្រ្តនៃភពផែនដី តាមរយៈការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាពីចម្ងាយ (Remote Sensing) ដូចជាផ្កាយរណប ឬយន្តហោះ ដើម្បីតាមដានបម្រែបម្រួលបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ។ | ដូចជាការថតរូបពីលើអាកាសដោយប្រើកាមេរ៉ាដ្រូន ឬផ្កាយរណប ដើម្បីមើលថាមានអ្វីខ្លះនៅលើដីពីចម្ងាយដោយមិនបាច់ចុះផ្ទាល់។ |
| Land Cover (LC) | ប្រភេទនៃវត្ថុរូបវន្ត ឬជីវសាស្ត្រដែលគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដី ដូចជា ព្រៃឈើ ផ្ទៃទឹក វាលស្មៅ ឬតំបន់ទីក្រុង ដែលឧបករណ៍ពីលំហអាកាសអាចចាប់រូបភាពបាន។ វាខុសពី Land Use ដែលសំដៅលើការប្រើប្រាស់ដីដោយមនុស្ស។ | ដូចជាការមើលពីលើមេឃមកឃើញថា ដីនោះមានពោរពេញដោយដើមឈើ ទឹក ឬផ្ទះ (រូបរាងខាងក្រៅនៃដី)។ |
| Habitat Taxonomy | ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ដែលប្រើសម្រាប់រៀបចំ និងបែងចែកប្រភេទទីជម្រករបស់សត្វ និងរុក្ខជាតិទៅតាមលក្ខណៈបរិស្ថាន អេកូឡូស៊ី និងរចនាសម្ព័ន្ធជីវសាស្ត្ររបស់វា។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់ទំនិញក្នុងផ្សារទំនើបតាមប្រភេទផលិតផលដែរ តែនេះគឺការចាត់ថ្នាក់ប្រភេទផ្ទះ ឬកន្លែងរស់នៅរបស់សត្វ និងរុក្ខជាតិឱ្យមានរបៀបរៀបរយ។ |
| FAO-LCCS | ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់គម្របដី (Land Cover Classification System) បង្កើតដោយអង្គការស្បៀងអាហារ និងកសិកម្ម (FAO) ដែលមានស្តង់ដាររួមមួយ ដែលអាចបត់បែនបាន ដើម្បីជួយបំប្លែង ឬធ្វើសុខដុមនីយកម្មផែនទីគម្របដីផ្សេងៗគ្នា។ | ដូចជាវចនានុក្រមបកប្រែភាសាសកលមួយ ដែលជួយឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមកពីប្រទេសផ្សេងៗគ្នា យល់ និងហៅឈ្មោះប្រភេទដីតែមួយដូចគ្នា។ |
| Jaccard’s Similarity Index | រូបមន្តគណិតវិទ្យា និងស្ថិតិសម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពស្រដៀងគ្នារវាងទិន្នន័យពីរក្រុម ដោយយកចំនួនចំណុចត្រួតស៊ីគ្នា (Intersection) ចែកនឹងចំនួនចំណុចសរុបរួមបញ្ចូលគ្នា (Union) នៃក្រុមទាំងពីរ។ | ដូចជាការយកសៀវភៅពីរមកផ្ទឹមគ្នា ដើម្បីរាប់មើលថាមានពាក្យប៉ុន្មានភាគរយដែលសៀវភៅទាំងពីរនេះសរសេរដូចគ្នាបេះបិទ។ |
| Decision Tables (DTs) | តារាងដែលផ្ទុកនូវលក្ខខណ្ឌ និងក្បួនច្បាប់ (Rules) តក្កវិទ្យាច្បាស់លាស់ ដែលប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ (GIS) ត្រូវធ្វើតាម ដើម្បីសម្រេចចិត្តក្នុងការបំប្លែង ឬចាត់ថ្នាក់ទិន្នន័យគម្របដី ទៅជាប្រភេទទីជម្រកណាមួយ។ | ដូចជាសៀវភៅរូបមន្តធ្វើម្ហូប ដែលប្រាប់យ៉ាងច្បាស់ថាបើមានសាច់មាន់ និងស្លឹកគ្រៃ (លក្ខខណ្ឌទិន្នន័យ) នោះអ្នកនឹងបំប្លែងវាទៅជាសម្លម្ជូរគ្រឿង (ប្រភេទទីជម្រកថ្មី)។ |
| Confusion Matrix | តារាងដែលប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃភាពត្រឹមត្រូវនៃចំណាត់ថ្នាក់ទិន្នន័យ ឬផែនទី ដោយប្រៀបធៀបរវាងលទ្ធផលដែលកុំព្យូទ័រទាយ (Predicted) និងទិន្នន័យជាក់ស្តែងដែលបានពីការចុះវាលផ្ទាល់ (Actual Reference Data)។ | ដូចជាតារាងកត់ពិន្ទុប្រឡង ដែលធៀបចម្លើយសិស្ស (ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ) ទៅនឹងកូនសោរចម្លើយរបស់គ្រូ (ទិន្នន័យពិត) ដើម្បីរកមើលថាសិស្សទាយខុសត្រង់ណាខ្លះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
