បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីការផ្លាស់ប្តូរគម្របដី និងផលប៉ះពាល់នៃការធ្វើនគរូបនីយកម្មទៅលើធនធានធម្មជាតិ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅក្នុងខេត្ត Kahramanmaras ប្រទេសទួរគីពីឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ ២០១៨។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ និងទិន្នន័យពីផ្កាយរណបដើម្បីប្រៀបធៀប និងគណនាអត្រានៃការផ្លាស់ប្តូរគម្របដីក្នុងចន្លោះឆ្នាំកំណត់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Remote Sensing and GIS Analysis (CORINE System) ការវិភាគប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ និងទិន្នន័យពីចម្ងាយ (CORINE) |
មានល្បឿនលឿន អាចគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីធំទូលាយ និងមានប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ស្តង់ដារច្បាស់លាស់។ | ពឹងផ្អែកលើកម្រិតភាពច្បាស់នៃរូបភាពផ្កាយរណប (គុណភាពបង្ហាញ 100m អាចមិនលម្អិតសម្រាប់ទីតាំងតូចៗ) និងទាមទារកម្មវិធីកុំព្យូទ័រជំនាញ។ | អាចវាស់វែងយ៉ាងសុក្រឹតនូវការផ្លាស់ប្តូរនៃគម្របដីចំនួន ១០ ប្រភេទ ក្នុងរយៈពេល ២៨ ឆ្នាំ ដោយបង្ហាញពីការកើនឡើងនៃតំបន់ទីក្រុង និងរ៉ែ។ |
| Traditional Field Survey / Manual Mapping ការចុះស្រាវជ្រាវផ្ទាល់នៅទីតាំងមូលដ្ឋាន |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់សម្រាប់បរិបទភូមិសាស្ត្រក្នុងតំបន់តូចៗ។ | ចំណាយពេលយូរ ត្រូវការធនធានមនុស្សច្រើន ថ្លៃដើមខ្ពស់ និងមិនអាចប្រមូលទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រថយក្រោយបានងាយស្រួលនោះទេ។ | ជាវិធីសាស្ត្រមូលដ្ឋានដែលត្រូវបានជំនួសដោយបច្ចេកវិទ្យា RS និង GIS ដើម្បីសម្រួលដល់ការតាមដានលើផ្ទៃដីធំៗ (មិនត្រូវបានគណនាជាលេខក្នុងឯកសារនេះទេ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកុំព្យូទ័រមធ្យម និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រជំនាញ ព្រមទាំងទិន្នន័យផ្កាយរណបដែលទាមទារចំណេះដឹងផ្នែកប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងខេត្ត Kahramanmaras ប្រទេសទួរគី ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធទិន្នន័យ CORINE ដែលផ្តោតជាចម្បងលើទ្វីបអឺរ៉ុប។ ទោះបីជាបរិបទភូមិសាស្ត្រមានភាពខុសគ្នាពីប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគនេះមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការតាមដានការបាត់បង់ព្រៃឈើ ការថយចុះដីកសិកម្ម និងការរីកដុះដាលនៃទីក្រុង។
វិធីសាស្ត្រតាមដានការផ្លាស់ប្តូរគម្របដីនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រ GIS និង Remote Sensing នេះនឹងផ្តល់ឱ្យស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងអ្នករៀបចំផែនការក្រុងនៅកម្ពុជានូវទិន្នន័យច្បាស់លាស់ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាបរិស្ថាន និងរៀបចំការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Land cover | ការគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីដោយលក្ខណៈរូបវន្ត ដូចជាព្រៃឈើ ផ្ទៃទឹក តំបន់កសិកម្ម ឬសំណង់អគារ ដែលខុសពីការប្រើប្រាស់ដី (Land Use) ដែលសំដៅលើគោលបំណងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ | ដូចជាសម្លៀកបំពាក់ដែលពាក់នៅលើផ្ទៃផែនដី ដែលប្រាប់យើងថានៅទីនោះមានព្រៃ មានទឹក ឬមានផ្ទះ។ |
| CORINE | ជាប្រព័ន្ធស្តង់ដារមួយរបស់ទីភ្នាក់ងារបរិស្ថានអឺរ៉ុប (EEA) សម្រាប់ប្រមូល ចាត់ថ្នាក់ និងផ្តល់ព័ត៌មានអំពីប្រភេទនៃការគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ដើម្បីជួយដល់ការតាមដានការប្រែប្រួលបរិស្ថាន។ | ដូចជាបញ្ជីរាយនាមប្រភេទដីជាសកល ដែលជួយឱ្យប្រទេសផ្សេងៗអាចនិយាយភាសាតែមួយនៅពេលពិភាក្សាពីរូបរាងផែនទីរបស់ពួកគេ។ |
| Remote Sensing (RS) | បច្ចេកវិទ្យាក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យពីចម្ងាយ (ជាទូទៅតាមរយៈឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាលើផ្កាយរណប ឬយន្តហោះ) ដោយមិនចាំបាច់ចុះទៅប៉ះផ្ទាល់ ដើម្បីតាមដានការប្រែប្រួលនៃផ្ទៃផែនដី។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កាមេរ៉ាថតរូបពីលើមេឃ ដើម្បីមើលថាតើមានអ្វីកំពុងកើតឡើងនៅលើដីក្នុងតំបន់ដ៏ធំទូលាយមួយ។ |
| GIS (Geographical Information Systems) | ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ចាប់យក រក្សាទុក វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យដែលទាក់ទងនឹងទីតាំងភូមិសាស្ត្រនៅលើផ្ទៃផែនដី ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាលំហ (Spatial problems)។ | ដូចជាផែនទីឆ្លាតវៃដែលអាចប្រាប់យើងមិនត្រឹមតែពីទីតាំងប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងអាចវិភាគរកមូលហេតុ និងទំហំនៃការផ្លាស់ប្តូរនៅតំបន់នោះទៀតផង។ |
| Raster data | ប្រភេទសំណុំទិន្នន័យឌីជីថលនៅក្នុងប្រព័ន្ធ GIS ដែលបង្កើតឡើងពីក្រឡាចត្រង្គ (pixels) ដែលក្រឡានីមួយៗផ្ទុកនូវតម្លៃព័ត៌មានជាក់លាក់ (ឧទាហរណ៍៖ ប្រភេទដី ឬកម្ពស់)។ | ដូចជារូបថតឌីជីថលនៅលើទូរស័ព្ទដៃ ដែលនៅពេលយើងពង្រីកកាន់តែធំ យើងនឹងឃើញក្រឡាការ៉េតូចៗ (pixels) តម្រៀបគ្នា។ |
| GeoTiff format | ជាប្រភេទឯកសាររូបភាព (TIFF) ដែលមានផ្ទុកនូវព័ត៌មានកូអរដោណេភូមិសាស្ត្រ (Georeferenced) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យរូបភាពនោះអាចដាក់ចំទីតាំងពិតប្រាកដនៅលើផែនទីពិភពលោកនៅក្នុងកម្មវិធី GIS។ | ដូចជារូបថតមួយសន្លឹកដែលមានបិទភ្ជាប់នូវប្រព័ន្ធ GPS ធ្វើឱ្យដឹងច្បាស់ថាវាជារូបថតនៅទីតាំងណាមួយលើផែនដីពិតៗ។ |
| Reclassification | ដំណើរការវិភាគទិន្នន័យនៅក្នុង GIS ដែលធ្វើការបែងចែក ឬចាត់តាំងតម្លៃថ្មីទៅឱ្យទិន្នន័យចាស់ ដើម្បីបង្រួមក្រុមទិន្នន័យឱ្យកាន់តែងាយស្រួលក្នុងការវិភាគ (ឧទាហរណ៍៖ ការបង្រួមប្រភេទព្រៃឈើជាច្រើន ទៅជាប្រភេទ "ព្រៃឈើទូទៅ" តែមួយ)។ | ដូចជាការយកសៀវភៅជាច្រើនប្រភេទនៅលើធ្នើរ មកតម្រៀបជាក្រុមថ្មីតាមពណ៌សៀវភៅ ឬតាមអក្ខរក្រមវិញ ដើម្បីងាយស្រួលរក។ |
| Ecosystem services | ផលប្រយោជន៍ និងសេវាកម្មដែលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិផ្តល់ដល់មនុស្សជាតិ ដូចជាការផ្តល់ទឹកស្អាត ខ្យល់បរិសុទ្ធ ការស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិច ដីមានជីជាតិ និងការទប់ស្កាត់ទឹកជំនន់។ | ដូចជាការងារឥតគិតថ្លៃដែលធម្មជាតិធ្វើដើម្បីជួយថែរក្សាជីវិតយើងរាល់ថ្ងៃ ដូចជាដើមឈើផលិតអុកស៊ីសែនឱ្យយើងដកដង្ហើមជាដើម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
