បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតការសិក្សា និងទិន្នន័យទាក់ទងនឹងសត្វប្រចៀវនៅប្រទេសកម្ពុជា បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រទេសជិតខាងក្នុងតំបន់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះធ្វើឡើងតាមរយៈការពិនិត្យនិងវាស់វែងរូបរាងនៃសំណាកសត្វប្រចៀវដែលប្រមូលបានក្នុងរយៈពេល ១១ ឆ្នាំ នៅតាមតំបន់ការពារ និងតំបន់ផ្សេងៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Mist Netting ការប្រើប្រាស់សំណាញ់ចាប់សត្វប្រចៀវ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់សត្វប្រចៀវដែលហោះហើរតាមទីវាល ឬតាមប្រភពទឹក និងងាយស្រួលក្នុងការចល័ត។ | សត្វប្រចៀវមួយចំនួនដែលមានប្រព័ន្ធអេកូឡូខេសិន (Echolocation) ល្អ អាចដឹងមុន និងហោះគេចពីសំណាញ់បាន។ | ចាប់បានប្រភេទសត្វប្រចៀវជាច្រើនប្រភេទ រួមមាន Myotis ater និង Hipposideros diadema។ |
| Harp Trapping ការប្រើប្រាស់អន្ទាក់ (Harp traps) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងក្នុងការចាប់សត្វប្រចៀវតូចៗដែលហោះហើរកាត់ទីតាំងស្មុគស្មាញ និងអាចចាប់សត្វដែលតែងតែគេចផុតពីសំណាញ់បានល្អ។ | អន្ទាក់មានទំហំធំ ធ្ងន់ និងពិបាកក្នុងការដឹកជញ្ជូនចូលទៅកាន់តំបន់ព្រៃជ្រៅ ឬតំបន់ដាច់ស្រយាល។ | ជួយចាប់បានប្រភេទសត្វប្រចៀវសំខាន់ៗដូចជា Murina cyclotis និង Kerivoula picta។ |
| Morphological & Craniodental Analysis ការវិភាគរូបរាង និងរង្វាស់លលាដ៍ក្បាលធ្មេញ |
ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់បំផុតក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វប្រចៀវដែលមើលទៅស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។ | ទាមទារឱ្យមានការប្រមូលសំណាកសាកសពសត្វ (Voucher specimens) ឧបករណ៍ជំនាញ និងអ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់ផ្នែកវត្តិករសាស្ត្រ។ | បញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណបានយ៉ាងជាក់លាក់នូវប្រភេទសត្វប្រចៀវថ្មីទាំង ៧ ប្រភេទសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍ស្រាវជ្រាវទីវាលជំនាញ ឧបករណ៍វាស់វែងមន្ទីរពិសោធន៍ និងអ្នកជំនាញវត្តិករសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យដែលប្រមូលបានភាគច្រើនពីតំបន់ការពារ និងតំបន់ព្រំដែនជាប់ប្រទេសថៃ (ដូចជា ព្រះវិហារ ជួរភ្នំក្រវាញ) ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០០០-២០១១។ ការកំណត់តំបន់សិក្សាជាក់លាក់នេះអាចធ្វើឱ្យមានការខ្វះខាតទិន្នន័យនៅតំបន់វាលទំនាបកណ្តាល ដែលនេះបញ្ជាក់ថាចំនួនសត្វប្រចៀវ ៦០ ប្រភេទនៅកម្ពុជា គឺនៅទាបជាងការពិតនៅឡើយ។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ និងការរៀបចំផែនការតំបន់ការពារនៅកម្ពុជា។
ការស្រាវជ្រាវនេះបានផ្តល់នូវទិន្នន័យគោលដ៏សំខាន់ដែលជំរុញឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើការអភិរក្សប្រភេទសត្វប្រចៀវនៅកម្ពុជាដែលមិនសូវមានអ្នកចាប់អារម្មណ៍។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Mist nets (សំណាញ់ចាប់សត្វ) | ជាសំណាញ់ថ្លាឆ្មារៗដែលគេចងពន្លាតនៅតាមទីវាល ឬក្នុងព្រៃ ដើម្បីចាប់សត្វស្លាប និងសត្វប្រចៀវដែលហើរផ្តេសផ្តាសដោយមិនឲ្យពួកវាដឹងខ្លួន ឬរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ។ គេច្រើនប្រើវានៅពេលយប់នៅតាមផ្លូវហោះហើររបស់សត្វប្រចៀវ។ | ដូចជាការដាក់មងចាប់ត្រីក្នុងទឹកដែរ តែនេះគឺការដាក់មងនៅលើគោកដើម្បីចាប់សត្វហើរលើអាកាស។ |
| Harp traps (អន្ទាក់រាងពិណ) | ជាឧបករណ៍ចាប់សត្វប្រចៀវដែលមានរាងដូចឧបករណ៍តន្ត្រីពិណ (Harp) បង្កើតឡើងដោយខ្សែនីឡុងបញ្ឈរ ដែលធ្វើឲ្យប្រចៀវហើរបុក រួចរអិលធ្លាក់ចូលក្នុងថង់ផ្ទុកខាងក្រោមដោយសុវត្ថិភាព។ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ចាប់សត្វប្រចៀវចេះគេចពីសំណាញ់។ | ដូចជាជញ្ជាំងអាកាសដែលពាំងសត្វប្រចៀវពេលហើរលឿន ធ្វើឱ្យវាទាក់និងរអិលធ្លាក់ចូលក្នុងកន្ត្រកដោយមិនគ្រោះថ្នាក់។ |
| Craniodental measurements (រង្វាស់លលាដ៍ក្បាល និងធ្មេញ) | ជានីតិវិធីក្នុងការវាស់វែងយ៉ាងល្អិតល្អន់នូវទំហំ និងរូបរាងនៃលលាដ៍ក្បាល និងធ្មេញរបស់សំណាកសត្វ ដោយប្រើឧបករណ៍វាស់ឌីជីថលក្រោមមីក្រូទស្សន៍ ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ (Species) ដែលមានរូបរាងខាងក្រៅស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។ | ដូចជាការពិនិត្យវាស់វែងទម្រង់មុខ និងស្នាមខ្ចៅដៃរបស់មនុស្សយ៉ាងលម្អិត ដើម្បីសម្គាល់អត្តសញ្ញាណបុគ្គលម្នាក់ៗកុំឱ្យច្រឡំគ្នា។ |
| Echolocation calls (សំឡេងចំណាំងផ្លាត / អេកូឡូខេសិន) | ជាប្រព័ន្ធរុករកនិងកំណត់ទីតាំងរបស់សត្វប្រចៀវ ដោយការបញ្ចេញសំឡេងប្រេកង់ខ្ពស់ចូលទៅក្នុងបរិយាកាស ហើយស្តាប់រលកសំឡេងដែលជះត្រឡប់មកវិញពេលប៉ះនឹងវត្ថុអ្វីមួយ ដើម្បីដឹងពីទីតាំង ទំហំ និងចម្ងាយរបស់ចំណី ឬឧបសគ្គនៅពេលយប់ងងឹត។ | ដូចជាប្រព័ន្ធរ៉ាដា (Radar) របស់កប៉ាល់ ឬយន្តហោះដែលបញ្ជូនរលកសញ្ញាទៅមុខដើម្បីស្វែងរកឧបសគ្គក្នុងទីងងឹត។ |
| Voucher specimens (សំណាកតាង / សំណាកសាកសពសត្វ) | ជាសំណាកសត្វពិតៗដែលត្រូវបានរក្សាទុកយ៉ាងត្រឹមត្រូវ (ត្រាំក្នុងអាល់កុល ឬសម្ងួត) សម្រាប់តម្កល់ទុកក្នុងសារមន្ទីរ ដើម្បីទុកជាភស្តុតាងផ្លូវការនិងជាឯកសារយោងសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រនាពេលអនាគត។ | ដូចជាការប្រមូលវត្ថុតាងពីកន្លែងកើតហេតុ រក្សាទុកក្នុងសំណុំរឿងក្តី ដើម្បីទុកជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ការពិតជាផ្លូវការទោះពេលវេលាកន្លងផុតទៅយូរប៉ុណ្ណាក៏ដោយ។ |
| Holotype (សំណាកដើម / ហូឡូថាយព៍) | ជាសំណាកសត្វឬរុក្ខជាតិមួយគត់ (ដំបូងគេបំផុត) ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានជ្រើសរើសយកមកពណ៌នា និងដាក់ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រផ្លូវការជាលើកដំបូងសម្រាប់ប្រភេទសត្វថ្មីនោះ។ វាជាស្តង់ដារយោងសម្រាប់យកទៅប្រៀបធៀបជាមួយសំណាកផ្សេងទៀត។ | ដូចជាគំរូទម្ងន់ "មួយគីឡូក្រាម" ស្តង់ដារអន្តរជាតិ ដែលគេរក្សាទុកដើម្បីឱ្យអ្នកផ្សេងយកឧបករណ៍ថ្លឹងរបស់ខ្លួនទៅធៀបមើលថាត្រឹមត្រូវឬអត់។ |
| Condylobasal length - CBL (ប្រវែងលលាដ៍ក្បាល) | ជារង្វាស់មួយនៃលលាដ៍ក្បាលសត្វ ដែលវាស់ពីចំណុចសន្លាក់កខាងក្រោយបំផុតនៃលលាដ៍ក្បាល (exoccipital condyle) ទៅដល់គែមខាងមុខបង្អស់នៃរន្ធធ្មេញខាងលើ (alveolus) ដែលរង្វាស់នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងក្នុងការធ្វើវត្តិករសាស្ត្រសត្វប្រចៀវ។ | ដូចជាការវាស់ប្រវែងរថយន្តពីកាងខាងក្រោយទៅដល់កាងខាងមុខ ដើម្បីដឹងពីទំហំជាក់លាក់នៃតួឡាន។ |
| Pelage (រោមសត្វ) | សំដៅទៅលើរោមសរុបដែលគ្របដណ្តប់លើដងខ្លួនរបស់ថនិកសត្វ រួមទាំងពណ៌ កម្រាស់ និងលក្ខណៈនៃរោមនោះ (ឧទាហរណ៍៖ ពណ៌ទឹកក្រូចភ្លឺនៃប្រចៀវ Kerivoula picta) ដែលគេតែងប្រើប្រាស់ជាចំណុចសម្គាល់រូបរាងខាងក្រៅក្នុងការបែងចែកប្រភេទសត្វ។ | ដូចជាម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ឬពណ៌អាវដែលសត្វពាក់ជាប្រចាំ ដើម្បីសម្គាល់ថាពួកវាជាសត្វប្រភេទណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
