បញ្ហា (The Problem)៖ ចំណេះដឹងទាក់ទងនឹងសត្វប្រចៀវនៅប្រទេសកម្ពុជានៅមានកម្រិតនៅឡើយ ដែលទាមទារឱ្យមានការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពលើបញ្ជីប្រភេទសត្វ និងការសិក្សាស្វែងយល់បន្ថែមពីជីវចម្រុះដើម្បីកំណត់អទិភាពសម្រាប់ការអភិរក្ស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះធ្វើឡើងតាមរយៈការប្រមូលសំណាកសត្វប្រចៀវដោយការចុះធ្វើកម្មសិក្សាផ្ទាល់នៅតាមតំបន់ការពារ និងការពិនិត្យរូបរាងសាស្ត្រធៀបទៅនឹងសំណាកចាស់ៗដែលមានស្រាប់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Harp Traps ការប្រើប្រាស់អន្ទាក់ Harp traps |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់សត្វប្រចៀវនៅតាមផ្លូវហោះហើរតូចចង្អៀតក្នុងព្រៃ និងកាត់បន្ថយការរងរបួសឬភាពតានតឹងដល់សត្វ។ | ឧបករណ៍មានទម្ងន់ធ្ងន់ និងពិបាកក្នុងការដឹកជញ្ជូនចូលទៅក្នុងតំបន់ព្រៃជ្រៅ ឬទីតាំងដាច់ស្រយាល។ | បានជួយក្នុងការចាប់បានប្រភេទសត្វប្រចៀវ Miniopterus pusillus និងប្រភេទដទៃទៀតដោយសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការវាស់វែង។ |
| Mist Nets ការប្រើប្រាស់សំណាញ់ Mist nets |
មានភាពបត់បែន ងាយស្រួលតម្លើងនៅទីតាំងទូលាយ លើផ្ទៃទឹក និងអាចគ្របដណ្តប់ទីតាំងបានធំទូលាយ។ | សត្វប្រចៀវអាចដឹងមុនដោយសាររលកសំឡេង (Echolocation) ហើយសត្វងាយនឹងជាប់ជំពាក់រងរបួសប្រសិនបើមិនបានត្រួតពិនិត្យញឹកញាប់។ | សម្រេចបានការចាប់ប្រភេទសត្វប្រចៀវ Macroglossus minimus, Pipistrellus javanicus និង Hypsugo cadornae នៅតាមប្រភពទឹក។ |
| Morphological Assessment ការវាយតម្លៃរូបរាងសាស្ត្រ និងទំហំលលាដ៍ក្បាលធ្មេញ |
ផ្តល់ភាពសុក្រឹតនិងជាក់លាក់ខ្ពស់បំផុតក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ តាមរយៈការវាស់វែងរចនាសម្ព័ន្ធលលាដ៍ក្បាល (Craniodental features)។ | តម្រូវឱ្យមានការរក្សាទុកសំណាក (Voucher specimens) ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប និងអ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់ផ្នែកវត្តិករសាស្ត្រ។ | បានបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វប្រចៀវទាំង ៥ យ៉ាងច្បាស់លាស់ ដោយធៀបនឹងសំណាកយោងដែលប្រមូលបានពីមុន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍ចាប់សត្វនៅទីវាល និងឧបករណ៍វិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ដែលមានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ រួមទាំងធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញផ្នែកវត្តិករសាស្ត្រជីវសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅតាមតំបន់ការពារមួយចំនួនដូចជា ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន តំបន់ការពារទេសភាពព្រះវិហារ វើនសៃ និងសីមា ដោយមិនទាន់បានគ្របដណ្តប់តំបន់ភ្នំថ្មកំបោរ (Karst areas) ដែលមានច្រើននៅខេត្តបាត់ដំបង និងកំពតនៅឡើយទេ។ ការខ្វះខាតទិន្នន័យត្រង់ចំណុចនេះជារឿងគួរឱ្យព្រួយបារម្ភសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះតំបន់ភ្នំថ្មកំបោរគឺជាជម្រកដ៏សំខាន់ និងងាយរងគ្រោះបំផុតពីការអភិវឌ្ឍនានា (ការជីកយកថ្ម និងទេសចរណ៍)។
របកគំហើញនិងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្សជីវចម្រុះនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការពង្រីកការស្រាវជ្រាវតាមវិធីសាស្ត្រនេះទៅកាន់តំបន់ដែលមិនទាន់បានសិក្សា នឹងផ្តល់ទិន្នន័យរឹងមាំដើម្បីការពារប្រភេទសត្វប្រចៀវពីហានិភ័យនៃការបាត់បង់ជម្រក និងការបរបាញ់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Morphological assessment | ការវាយតម្លៃនិងវាស់វែងលើលក្ខណៈរូបរាងកាយខាងក្រៅ និងរចនាសម្ព័ន្ធឆ្អឹងរបស់សត្វ ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទរបស់វាឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមរយៈរូបរាងសាស្ត្រ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលទម្រង់មុខ កម្ពស់ និងទំហំខ្លួនរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដើម្បីចំណាំថាតើគាត់ជានរណា។ |
| Craniodental measurements | ការវាស់វែងយ៉ាងល្អិតល្អន់ទៅលើទំហំ ប្រវែង និងរចនាសម្ព័ន្ធនៃលលាដ៍ក្បាល (Cranio) និងធ្មេញ (Dental) របស់សត្វ ដែលជាសញ្ញាណដ៏សំខាន់ក្នុងការបែងចែកប្រភេទសត្វប្រចៀវដែលមើលពីក្រៅស្រដៀងគ្នា។ | ដូចជាការយកបន្ទាត់ទៅវាស់ប្រវែងឆ្អឹងក្បាល និងទំហំធ្មេញ ដើម្បីដឹងថាវាជាសត្វអម្បូរមួយណាឱ្យពិតប្រាកដ។ |
| Harp traps | ឧបករណ៍ចាប់សត្វប្រចៀវដែលមានរាងដូចស៊ុម និងមានខ្សែនីឡុងបញ្ឈរញឹកៗ។ ពេលប្រចៀវហោះប៉ះខ្សែទាំងនេះ វានឹងរអិលធ្លាក់ចូលទៅក្នុងថង់ត្រងនៅខាងក្រោមដោយមិនធ្វើឱ្យវាមានរបួស ងាយស្រួលដល់អ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងការចាប់យកមកសិក្សា។ | ដូចជាវាំងននសរសៃអំបោះ ដែលពេលសត្វហោះបុកវានឹងរអិលធ្លាក់ចូលក្នុងកន្ត្រកដោយសុវត្ថិភាពដើម្បីឱ្យគេចាប់បាន។ |
| Mist nets | សំណាញ់ដែលមានសរសៃឆ្មារៗស្ទើរតែមើលមិនឃើញ ប្រើសម្រាប់ត្រដាងនៅទីវាល ចន្លោះដើមឈើ ឬកាត់ប្រភពទឹក ដើម្បីចាប់សត្វប្រចៀវឬសត្វស្លាបដែលហោះកាត់។ | ដូចជាសំណាញ់ពីងពាងដ៏ធំនិងស្តើងបំផុតដែលមនុស្សរៀបចំទុក ដើម្បីចាប់សត្វដែលហោះហើរនៅពេលយប់។ |
| Karst ecosystems | ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់ភ្នំថ្មកំបោរ ដែលជារឿយៗមានរូងភ្នំប្រហោងៗ និងជម្រកក្រោមដី ដែលជាទីជម្រកដ៏សំខាន់និងសម្បូរបែបបំផុតសម្រាប់សត្វប្រចៀវរស់នៅ និងងាយរងគ្រោះពីការអភិវឌ្ឍ។ | ដូចជាផ្ទះល្វែងធម្មជាតិដ៏ធំមួយធ្វើពីថ្ម ដែលមានបន្ទប់និងច្រកល្អាងជាច្រើនសម្រាប់សត្វព្រៃជ្រកកោន។ |
| Baculum | ឆ្អឹងដែលមាននៅក្នុងលិង្គរបស់ថនិកសត្វឈ្មោលមួយចំនួន (រួមទាំងប្រចៀវ) ដែលរូបរាងនិងទំហំរបស់វាត្រូវបានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់ជាសូចនាករដើម្បីបែងចែកប្រភេទសត្វប្រចៀវដែលមើលទៅស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។ | ដូចជាស្នាមម្រាមដៃពិសេសមួយនៅលើសរីរាង្គបន្តពូជរបស់សត្វឈ្មោល ដែលជួយអ្នកស្រាវជ្រាវចំណាំប្រភេទសត្វមិនឱ្យច្រឡំគ្នា។ |
| Tragus | សាច់ពន្លយតូចមួយនៅបរិវេណរន្ធត្រចៀកខាងក្រៅរបស់សត្វប្រចៀវ ដែលរូបរាងរបស់វា (មូល ស្រួច ឬកោង) ជួយក្នុងការកំណត់ទិសដៅសំឡេង និងជាលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដ៏សំខាន់ក្នុងការកំណត់ប្រភេទសត្វប្រចៀវ។ | ដូចជាសាច់ក្រវិលត្រចៀកតូចមួយ ដែលរូបរាងរបស់វាអាចប្រាប់យើងថាសត្វនេះមកពីអម្បូរមួយណា។ |
| Condylobasal length (CBL) | រង្វាស់ប្រវែងនៃលលាដ៍ក្បាលសត្វ ដែលគិតចាប់ពីគែមខាងក្រោយបង្អស់នៃឆ្អឹងក្បាល (Exoccipital condyle) រហូតដល់គែមខាងមុខនៃរន្ធធ្មេញខាងលើទីមួយ។ វាជារង្វាស់ស្តង់ដារក្នុងវត្តិករសាស្ត្រថនិកសត្វ។ | ដូចជាការវាស់ប្រវែងក្បាលពីចុងខាងក្រោយរហូតដល់គល់ធ្មេញមុខ ដើម្បីកំណត់ទំហំខ្នាតក្បាលរបស់សត្វប្រចៀវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
