បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃវត្តមានសារធាតុ Humic នៅក្នុងដី និងប្រភពទឹក ដែលអាចបង្កជាសារធាតុបង្កមហារីក (Trihalomethanes) ពេលធ្វើប្រតិកម្មជាមួយក្លរីន និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្របំបែកសារធាតុនេះឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់កម្រិតស្តង់ដារបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃការបំបែកអាស៊ីត Humic ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រគីមី និងវិធីសាស្ត្រមីក្រូជីវសាស្ត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Fenton Reaction ប្រតិកម្មគីមី Fenton (ការប្រើ H2O2 និង Fe2+) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបំបែកអាស៊ីត Humic និងប្រើពេលខ្លីបំផុតក្នុងការធ្វើប្រតិកម្ម (ត្រឹមតែ ៣ ម៉ោង) ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ប្រព័ន្ធប្រព្រឹត្តកម្មដែលទាមទារល្បឿនលឿន។ | តម្រូវឱ្យមានការកែតម្រូវកម្រិត pH ឱ្យចុះទាប (pH 3.0) ដែលទាមទារការប្រើប្រាស់អាស៊ីត និងត្រូវការគ្រប់គ្រងសារធាតុគីមីយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីចៀសវាងផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | សម្រេចបានអត្រាបំបែកអាស៊ីត Humic អតិបរមា ៣០.៤% ក្នុងរយៈពេល ៣ ម៉ោង។ |
| Microbiological Technique (Lactococcus lactis) បច្ចេកទេសមីក្រូជីវសាស្ត្រ (ប្រើបាក់តេរី Lactococcus lactis) |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលស្និទ្ធនឹងបរិស្ថាន មានតម្លៃថោកសម្រាប់ការអនុវត្តទ្រង់ទ្រាយធំ និងអាចជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដីតាមបែបធម្មជាតិ។ | ទាមទារពេលវេលាយូរខ្លាំង (រហូតដល់ ២០ ថ្ងៃ) និងត្រូវការលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានស័ក្តិសម (សីតុណ្ហភាព កម្រិតអុកស៊ីហ្សែន) ដើម្បីឱ្យបាក់តេរីលូតលាស់បានល្អ និងមិនត្រូវមានការប្រកួតប្រជែងពីអតិសុខុមប្រាណផ្សេងខ្លាំងពេក។ | សម្រេចបានអត្រាបំបែកអាស៊ីត Humic ខ្ពស់បំផុត ២៨.៣% ក្នុងរយៈពេល ២០ ថ្ងៃ លើសំណាកដីដែលបានសម្លាប់មេរោគរួច។ |
| Microbiological Technique (Pseudomonas fluorescens) បច្ចេកទេសមីក្រូជីវសាស្ត្រ (ប្រើបាក់តេរី Pseudomonas fluorescens) |
អាចរស់នៅ និងធ្វើសកម្មភាពកម្ចាត់សារធាតុសរីរាង្គក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានមានអុកស៊ីហ្សែនធម្មតា (Aerobic environments)។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបជាងការប្រើប្រាស់ L. lactis ច្រើន និងទាមទារពេលវេលាយូរដូចគ្នា (២០ ថ្ងៃ) សម្រាប់ការបំបែកអាស៊ីត Humic។ | សម្រេចបានអត្រាបំបែកអាស៊ីត Humic ត្រឹមតែ ១៤.៩% ប៉ុណ្ណោះក្នុងរយៈពេល ២០ ថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រទាំងនេះទាមទារនូវបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍គីមី-ជីវសាស្ត្រស្តង់ដារ និងសារធាតុគីមីកម្រិតបច្ចេកទេសជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់សំណាកដីពីប្រឡាយ Mahasawat ខេត្ត Nakhon Pathom ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់ត្រូពិចមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះគឺផ្អែកលើការពិសោធន៍ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ខ្នាតតូច (Batch experiments) និងប្រើប្រាស់ដីដែលបានសម្លាប់មេរោគរួច (Autoclaved soil) ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរំខាន។ នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះការយកទៅអនុវត្តជាក់ស្តែងក្នុងបរិស្ថានបើកចំហ (ឧទាហរណ៍៖ ក្នុងទន្លេ ឬដីកសិកម្ម) អាចជួបប្រទះអត្រាប្រសិទ្ធភាពខុសពីនេះ ដោយសារការប្រកួតប្រជែងពីបាក់តេរីក្នុងស្រុក និងបំរែបំរួលអាកាសធាតុ។
បច្ចេកទេសទាំងពីរនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការបន្សុតទឹកស្អាត និងការកាត់បន្ថយការបំពុលដី។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ប្រតិកម្ម Fenton សម្រាប់ការព្យាបាលទឹកដែលទាមទារល្បឿនលឿន និងការប្រើបច្ចេកទេសបាក់តេរីសម្រាប់ការស្តារគុណភាពដីរយៈពេលយូរ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្របន្សំដ៏ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់កម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Humic acid (អាស៊ីត Humic) | ជាសមាសធាតុសរីរាង្គដែលមានម៉ូលេគុលធំៗ កើតឡើងពីការរលួយនៃរុក្ខជាតិ សត្វ និងអតិសុខុមប្រាណនៅក្នុងដី ឬទឹក ដែលអាចមានប្រតិកម្មជាមួយក្លរីនបង្កើតជាសារធាតុពុលបង្កមហារីក។ | ដូចជាកាកសំណល់ជីកំប៉ុសរលាយក្នុងទឹក ដែលធ្វើឱ្យទឹកមានពណ៌លឿងក្រម៉ៅរាងល្អក់។ |
| Fenton reaction (ប្រតិកម្ម Fenton) | ជាដំណើរការអុកស៊ីតកម្មកម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើប្រាស់អ៊ីដ្រូសែនពែអុកស៊ីត (H2O2) និងអ៊ីយ៉ុងដែក (Fe2+) ជាកាតាលីករ ដើម្បីបង្កើតរ៉ាឌីកាល់សេរីដែលអាចបំបែកសារធាតុពុលសរីរាង្គក្នុងបរិស្ថានបានយ៉ាងលឿន។ | ដូចជាការបញ្ឆេះភ្លើងគីមី (ដោយប្រើទឹកអុកស៊ីសែននិងដែក) ដើម្បីដុតកម្ទេចកាកសំណល់រឹងរូសនៅក្នុងទឹក ឬដីឱ្យក្លាយជាសារធាតុរលាយបាត់សាបសូន្យ។ |
| Hydroxyl radicals (រ៉ាឌីកាល់ Hydroxyl / •OH) | ជាម៉ូលេគុលដែលមានថាមពលអុកស៊ីតកម្មខ្លាំងបំផុត ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងប្រតិកម្ម Fenton ដើម្បីទៅវាយប្រហារនិងបំបែករចនាសម្ព័ន្ធគីមីនៃសារធាតុបំពុលសរីរាង្គឱ្យក្លាយជាសមាសធាតុគ្មានគ្រោះថ្នាក់ (ដូចជាទឹក និងឧស្ម័នកាបូនិក)។ | ប្រៀបដូចជាកន្ត្រៃដ៏មុតស្រួច និងសកម្មបំផុត ដែលដើរកាត់កម្ទេចរចនាសម្ព័ន្ធរបស់សារធាតុពុលឱ្យខ្ទេចទី។ |
| Trihalomethanes (Trihalomethanes / THMs) | ជាសមាសធាតុគីមីដែលអាចបង្កជំងឺមហារីក ដែលកកើតឡើងនៅពេលសារធាតុសរីរាង្គក្នុងធម្មជាតិ (ដូចជាអាស៊ីត Humic) ធ្វើប្រតិកម្មជាមួយសារធាតុក្លរីន (Chlorine) កំឡុងពេលចម្រោះទឹកស្អាត។ | ដូចជាផ្សែងពុលដែលកើតចេញពីការយកថ្នាំសម្លាប់មេរោគ (ក្លរីន) ទៅលាយជាមួយទឹកកខ្វក់ដែលមានជាតិស្លឹកឈើរលួយ។ |
| Pseudomonas fluorescens (បាក់តេរី Pseudomonas fluorescens) | ជាប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាងដែលមានវត្តមានក្នុងធម្មជាតិ ដែលត្រូវយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បីស៊ីនិងបំបែកសមាសធាតុសរីរាង្គស្មុគស្មាញ (Humic acid) នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលមានអុកស៊ីហ្សែនគ្រប់គ្រាន់។ | ដូចជាកម្មកររើសសម្រាមតាមបែបធម្មជាតិ ដែលត្រូវការខ្យល់អុកស៊ីហ្សែនដកដង្ហើមដើម្បីស៊ីកម្ទេចកាកសំណល់។ |
| Lactococcus lactis (បាក់តេរី Lactococcus lactis) | ជាប្រភេទបាក់តេរីដែលច្រើនប្រើក្នុងការធ្វើអោយមានមេ (Fermentation) ដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការប្រើប្រាស់អាស៊ីត Humic ជាអ្នកទទួលអេឡិចត្រុង ជួយបំបែកសារធាតុទាំងនេះទោះក្នុងលក្ខខណ្ឌខ្វះអុកស៊ីហ្សែនក៏ដោយ។ | ប្រៀបដូចជាមេដំបែរដែលមិនត្រឹមតែជួយធ្វើឱ្យទឹកដោះគោជូរទេ តែថែមទាំងអាច 'រំលាយ' កាកសំណល់សរីរាង្គក្នុងដីបានយ៉ាងពូកែទោះនៅកន្លែងហប់ខ្យល់ក៏ដោយ។ |
| Advanced oxidation processes (ដំណើរការអុកស៊ីតកម្មកម្រិតខ្ពស់ / AOPs) | ជាបណ្តុំនៃបច្ចេកទេសប្រព្រឹត្តកម្មគីមីដែលបង្កើតរ៉ាឌីកាល់សេរី (ជាពិសេសរ៉ាឌីកាល់ Hydroxyl) ដើម្បីបំបែកសារធាតុបំពុលសរីរាង្គក្នុងទឹក ឬដី ដែលពិបាកនឹងបំបែកដោយវិធីសាស្ត្រធម្មតា។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ 'កងកម្លាំងពិសេស' ដែលមានអាវុធធុនធ្ងន់ដើម្បីកម្ទេចមេរោគ ឬសារធាតុពុលរឹងរូស ដែលថ្នាំសម្លាប់មេរោគធម្មតាមិនអាចធ្វើអ្វីបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
