បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងយល់ពីរបៀបដែលទោចថ្ពាល់លឿងភាគខាងជើង (Nomascus annamensis) ធ្វើការផ្លាស់ប្តូររបបអាហារ និងសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកវា ដើម្បីបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលរដូវកាលនៅក្នុងឧទ្យានជាតិវើនសៃ-សៀមប៉ាង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រមូលទិន្នន័យដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រអង្កេតតាមដានដោយផ្ទាល់ទៅលើក្រុមទោចដែលធ្លាប់ស៊ាំនឹងមនុស្ស ចន្លោះពីឆ្នាំ២០០៧ ដល់ឆ្នាំ២០១៤។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Instantaneous Group-Scan Sampling ការកត់ត្រាសកម្មភាពភ្លាមៗតាមក្រុម (ចន្លោះពេល១០នាទីម្តង) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យពីកញ្ចប់សកម្មភាព និងរបបអាហាររបស់សត្វជាក្រុមនៅក្នុងទីវាលក្នុងរយៈពេលយូរ។ | អាចរំលងសកម្មភាពកម្រ ឬសកម្មភាពដែលពិបាកសង្កេត ដូចជាការស៊ីសត្វល្អិតជាដើម (ដូចដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបានកត់សម្គាល់ក្នុងឯកសារ)។ | ប្រមូលបានទិន្នន័យសរុបចំនួន ៣២.០៤០ ដង (scans) ក្នុងរយៈពេល ១.៣៦៨ ម៉ោង ដែលបង្ហាញពីសកម្មភាពនៅស្ងៀម ៣១,៨% និងការស៊ីចំណី ២៦,៣%។ |
| Logistic Regression Models & Spearman Rank Correlations ម៉ូដែលតម្រែតម្រង់ឡូជីស្ទីក និងការវិភាគទំនាក់ទំនង Spearman |
ជួយបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីទំនាក់ទំនងរវាងអថេរបរិស្ថាន (កម្រិតទឹកភ្លៀង) និងប្រូបាប៊ីលីតេនៃសកម្មភាពសត្វតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ និងស្ថិតិ។ | ទាមទារទិន្នន័យបរិស្ថានដែលបានចងក្រងត្រឹមត្រូវ និងតម្រូវឱ្យមានចំណេះដឹងផ្នែកស្ថិតិជ្រៅជ្រះដើម្បីបកស្រាយ។ | បញ្ជាក់ថាមានទំនាក់ទំនងជាវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងរវាងការធ្លាក់ភ្លៀង និងការស៊ីផ្លែឈើ (p<0.001) ហើយស៊ីស្លឹកកាន់តែច្រើននៅពេលភ្លៀងធ្លាក់តិច។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការចំណាយពេលវេលាយូរក្នុងការតាមដានផ្ទាល់នៅទីវាលក្នុងព្រៃជ្រៅ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីស្ថិតិសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យរាប់ម៉ឺនកំណត់ត្រា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែទៅលើក្រុមទោចមួយក្រុមគត់នៅឧទ្យានជាតិវើនសៃ-សៀមប៉ាង ភាគឦសានប្រទេសកម្ពុជា ដែលមិនអាចតំណាងឱ្យចរិតលក្ខណៈទោចទាំងអស់បានទេ។ លើសពីនេះ ទិន្នន័យប្រមាណ ៧៦% ត្រូវបានប្រមូលនៅចន្លោះម៉ោង ០៥:០០ ដល់ ១១:០០ ព្រឹក ដែលអាចបង្កើតជាគម្លាតព័ត៌មាន (Information gap) សម្រាប់សកម្មភាពនៅពេលរសៀល។ ទោះយ៉ាងណា វាជារបកគំហើញដ៏លម្អិត និងកម្របំផុតសម្រាប់សត្វទោចប្រភេទ Nomascus annamensis នៅកម្ពុជា។
របកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្ស និងការគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារនៅតំបន់ទេសភាពភាគឦសានប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីបម្រែបម្រួលរបបអាហារតាមរដូវកាល ជួយឱ្យអ្នកអភិរក្សនៅកម្ពុជាអាចកំណត់មុខសញ្ញាដើមឈើអាទិភាពដើម្បីថែរក្សា ដែលជាការធានាដល់ការរស់រាននៃសត្វទោចជិតផុតពូជនេះ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Instantaneous scan sampling | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវសត្វព្រៃ ដោយអ្នកសង្កេតធ្វើការកត់ត្រាសកម្មភាពរបស់សត្វនីមួយៗក្នុងក្រុមព្រមៗគ្នា នៅរៀងរាល់ចន្លោះពេលកំណត់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍រៀងរាល់១០នាទីម្តង) ជំនួសឱ្យការតាមដានសត្វតែមួយជាប់រហូត។ | ដូចជាការថតរូបសកម្មភាពសិស្សក្នុងថ្នាក់រៀងរាល់១០នាទីម្តង ដើម្បីមើលថាតើអ្នកណាខ្លះកំពុងរៀន អ្នកណាខ្លះកំពុងលេង។ |
| Activity budget | ការគណនាថាតើសត្វមួយក្បាល ឬមួយក្រុម ចំណាយពេលប៉ុន្មានភាគរយនៃពេលវេលាប្រចាំថ្ងៃរបស់វាទៅលើសកម្មភាពផ្សេងៗ ដូចជាការស៊ីចំណី សម្រាក ផ្លាស់ទី ឬទំនាក់ទំនងសង្គម។ | ដូចជាតារាងបែងចែកពេលវេលាប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នក ដែលបង្ហាញថាអ្នកចំណាយពេលប៉ុន្មានម៉ោងសម្រាប់គេង រៀន និងលេងទូរស័ព្ទ។ |
| Folivory | ទម្លាប់នៃការស៊ីស្លឹកឈើជាអាហារចម្បងរបស់សត្វ ដែលជារឿយៗទាមទារឱ្យសត្វមានការសម្របខ្លួនផ្នែករាងកាយ និងពេលវេលាសម្រាកច្រើន ដើម្បីរំលាយជាតិសរសៃ (Cellulose) ដ៏ច្រើនក្នុងស្លឹក។ | ដូចជាអ្នកបួសដែលហូបតែបន្លែ ដែលត្រូវការប្រព័ន្ធរំលាយអាហារពិសេសដើម្បីទាញយកថាមពល។ |
| Frugivorous | លក្ខណៈនៃសត្វដែលពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើផ្លែឈើជាប្រភពអាហារចម្បង ដែលសត្វប្រភេទនេះច្រើនដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការសាយភាយគ្រាប់រុក្ខជាតិក្នុងព្រៃ។ | ដូចជាអ្នកដែលពឹងផ្អែកលើការញ៉ាំបង្អែម ឬផ្លែឈើស្រស់ដើម្បីទទួលបានថាមពលលឿន និងជាតិស្ករខ្ពស់។ |
| Canopy use | របៀបដែលសត្វជ្រើសរើសរស់នៅ និងផ្លាស់ទីក្នុងកម្រិតកម្ពស់ផ្សេងៗនៃផ្ទាំងលំហព្រៃ (ដូចជា ផ្នែកខាងលើបាំងមេឃ ផ្នែកកណ្តាល ឬផ្នែកខាងក្រោមជិតដី) ដែលជារឿយៗទាក់ទងនឹងការស្វែងរកចំណី និងការចៀសវាងសត្រូវ។ | ដូចជាការជ្រើសរើសជាន់នៃអគារខុនដូដើម្បីរស់នៅ ដោយអ្នកខ្លះចូលចិត្តនៅជាន់ដំបូលដើម្បីស្រូបខ្យល់អាកាស និងអ្នកខ្លះនៅជាន់កណ្តាល។ |
| Logistic regression | ម៉ូដែលស្ថិតិមួយដែលគេប្រើដើម្បីទស្សន៍ទាយលទ្ធភាព (Probability) នៃព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយថានឹងកើតឡើង ឬអត់ (ឧទាហរណ៍៖ ទោចនឹងស៊ីចំណី ឬអត់) ដោយផ្អែកលើកត្តាជះឥទ្ធិពលផ្សេងៗ (ដូចជាបរិមាណទឹកភ្លៀង)។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់បទពិសោធន៍ពីមុនដើម្បីទាយថា ប្រសិនបើថ្ងៃនេះមេឃភ្លៀង តើកសិករមានភាគរយប៉ុន្មាននឹងចេញទៅស្រែ។ |
| Phenology | ការសិក្សាពីវដ្តនៃការផ្លាស់ប្តូររបស់រុក្ខជាតិ និងសត្វតាមរដូវកាលធម្មជាតិ ដូចជាពេលណាដើមឈើលាស់ស្លឹកខ្ចី ចេញផ្កា ឬទម្លាក់ផ្លែ ដែលមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់បរិមាណអាហាររបស់សត្វព្រៃ។ | ដូចជាប្រតិទិនកសិកម្មដែលប្រាប់ថារដូវណាត្រូវស្ទូងស្រូវ រដូវណាត្រូវច្រូតកាត់ ផ្អែកតាមអាកាសធាតុ។ |
| Dipterocarpaceae | អម្បូរដើមឈើព្រៃធំៗ (ដូចជាឈើទាល គគីរ ផ្តៀក) ដែលដុះលូតលាស់ច្រើននៅព្រៃតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយជារឿយៗវាផ្តល់ផ្កា និងជាជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វព្រៃដែលរស់នៅតាមចុងឈើខ្ពស់ៗ។ | ដូចជាសសរស្តម្ភដ៏រឹងមាំ និងខ្ពស់សន្លឹមនៃផ្ទះ ដែលទ្រទ្រង់ដំបូលព្រៃ និងផ្តល់ជាជម្រកដ៏សុវត្ថិភាព។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
