បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងយល់ពីអាកប្បកិរិយា ការប្រែប្រួលសកម្មភាព និងការប្រើប្រាស់ទីជម្រករបស់សត្វរញីភ្លើង (Bengal slow loris) នៅក្នុងព្រៃល្បោះនៃដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំសំកុស។ ដោយសារទិន្នន័យពីធម្មជាតិមានកម្រិត ការសិក្សានេះជួយផ្តល់ព័ត៌មានសំខាន់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រង និងអភិរក្សប្រភេទសត្វដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងនេះពីការបាត់បង់ទីជម្រកនិងការប្រមាញ់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការសង្កេតដោយផ្ទាល់នៅពេលយប់ទៅលើសត្វរញីភ្លើងនៅក្នុងព្រៃល្បោះ អំឡុងរដូវវស្សាឆ្នាំ ២០០៩ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រតាមដានសកម្មភាព និងជម្រកនីមួយៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Direct Nocturnal Observation (Red Light & Point Sampling) ការសង្កេតផ្ទាល់នៅពេលយប់ដោយប្រើពន្លឺពណ៌ក្រហម និងការកត់ត្រាជាចំណុច |
មិនសូវរំខានដល់អាកប្បកិរិយាធម្មជាតិរបស់សត្វ (ដោយសារប្រើពន្លឺក្រហម) និងចំណាយថវិកាតិចតួច។ | ពិបាកតាមដាននៅពេលសត្វផ្លាស់ទីលឿនចូលទៅក្នុងព្រៃក្រាស់ ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ការសង្កេតបន្ត។ | ប្រមូលបានទិន្នន័យចំណុចគំរូសរុបចំនួន ៤៦៩ ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ៣៩ ម៉ោង នៃការសង្កេតចំនួន ១៨ ដង។ |
| First Contact Observation ការកត់ត្រាអាកប្បកិរិយានៅពេលប្រទះឃើញលើកដំបូង |
កាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីវត្តមានរបស់អ្នកសង្កេត (Observer bias) និងជួយបញ្ជាក់ភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យទូទៅ។ | ផ្តល់ទិន្នន័យខ្លីបំផុត និងមិនអាចបង្ហាញពីសកម្មភាពសរុបពេញមួយយប់របស់សត្វបានទេ។ | មិនមានភាពខុសគ្នាសំខាន់ផ្នែកស្ថិតិរវាងអាកប្បកិរិយាពេលជួបដំបូង និងអាកប្បកិរិយាដែលបានកត់ត្រាបន្តបន្ទាប់នោះទេ (X2= 2.01, p = 0.37)។ |
| Radio Telemetry Tracking (Proposed Alternative) ការតាមដានដោយប្រើឧបករណ៍វិទ្យុទាក់ទង (ស្នើឡើងសម្រាប់ការសិក្សាពេលមុខ) |
អាចតាមដានសត្វបានចម្ងាយឆ្ងាយ សូម្បីតែនៅក្នុងទីជម្រកព្រៃក្រាស់ដែលមិនអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ។ | ទាមទារការចាប់សត្វដើម្បីបំពាក់កអាវ ដែលអាចរំខានដល់សត្វ និងមានការចំណាយខ្ពស់លើឧបករណ៍។ | ត្រូវបានអ្នកស្រាវជ្រាវស្នើឡើងជាបន្ទាន់ដើម្បីវាស់ស្ទង់ទំហំនៃការផ្លាស់ទីពិតប្រាកដរបស់សត្វ Nycticebus bengalensis។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើកម្លាំងពលកម្មផ្ទាល់ និងឧបករណ៍សង្កេតសាមញ្ញ ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញ ឬការបំពាក់ឧបករណ៍លើសត្វឡើយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំសំកុស និងស្ថិតក្នុងរយៈពេលខ្លីនៃរដូវវស្សា (ខែឧសភា ដល់ មិថុនា) ជាមួយនឹងទំហំសំណាកតិចតួច (៣៩ ម៉ោង)។ កត្តានេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះអាកប្បកិរិយារបស់សត្វរញីភ្លើង (ដូចជាការមិនស៊ីជ័រឈើ) អាចនឹងប្រែប្រួលខ្លាំងនៅក្នុងរដូវប្រាំង ហើយព្រៃល្បោះដែលវាប្រើប្រាស់ក៏ងាយនឹងរងការគំរាមកំហែងពីភ្លើងឆេះព្រៃនៅរដូវប្រាំងផងដែរ។
ទិន្នន័យពីការស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការកែលម្អវិធីសាស្ត្រអង្កេត និងការរៀបចំផែនការអភិរក្សសត្វរញីភ្លើងនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីឥទ្ធិពលនៃព្រះចន្ទ អាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ព្រៃល្បោះរបស់សត្វរញីភ្លើង នឹងជួយឱ្យអ្នកអភិរក្សនៅកម្ពុជាទប់ស្កាត់ការបាត់បង់ជម្រក និងការប្រមាញ់បានកាន់តែចំគោលដៅ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nycticebus bengalensis | ប្រភេទសត្វរញីភ្លើងដែលមានរាងកាយធំជាងគេក្នុងចំណោមសត្វរញីដទៃទៀត ដែលមានវត្តមាននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីការបាត់បង់ជម្រក និងការប្រមាញ់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ | ដូចជាសត្វស្វាទំហំតូចមួយប្រភេទដែលសកម្មតែនៅពេលយប់ ហើយផ្លាស់ទីយឺតៗនៅលើមែកឈើ។ |
| Dry dipterocarp forests | ប្រភេទព្រៃឈើនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ (ព្រៃល្បោះ) ដែលមានដើមឈើដុះរង្វើលៗ មានស្មៅដុះក្រាស់នៅខាងក្រោម និងងាយរងគ្រោះដោយភ្លើងឆេះព្រៃនៅរដូវប្រាំង។ | ប្រៀបដូចជាសួនច្បារធំមួយដែលមានដើមឈើដុះឃ្លាតៗពីគ្នា និងមានវាលស្មៅដុះនៅចន្លោះនោះ ជាជាងព្រៃដែលញឹកស្អេកស្កះ។ |
| Exudativory | ទម្លាប់នៃការស៊ីជ័រឈើ ឬទឹកដមពីរុក្ខជាតិជាអាហារចម្បង ដែលជារឿយៗត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងរបបអាហាររបស់សត្វរញី ទោះបីជាក្នុងការសិក្សានេះមិនត្រូវបានសង្កេតឃើញក៏ដោយ។ | ដូចជាមនុស្សដែលចូលចិត្តជញ្ជក់ទឹកស៊ីរ៉ូពីដើមឈើ (ឧទាហរណ៍ ដើមម៉េផល) ដើម្បីយកមកធ្វើជាអាហារប្រចាំថ្ងៃ។ |
| Focal animal sampling | វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យស្រាវជ្រាវដោយផ្តោតការតាមដាន និងកត់ត្រាអាកប្បកិរិយារបស់សត្វតែមួយក្បាល (ឬមួយក្រុម) ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយដោយមិនប្តូរគោលដៅ។ | ដូចជាការយកកាមេរ៉ាទៅថតតាមដានតែសកម្មភាពរបស់កីឡាករម្នាក់ឯងនៅលើទីលានបាល់ទាត់ពីដើមដល់ចប់ការប្រកួត។ |
| Instantaneous point sampling | វិធីសាស្ត្រនៃការកត់ត្រាសកម្មភាពរបស់សត្វនៅរៀងរាល់ចន្លោះពេលជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍ រៀងរាល់ ៥ នាទីម្តង) ជាជាងការកត់ត្រាជាប់រហូតមិនដាច់។ | ប្រៀបដូចជាការថតរូបសន្លឹកមួយប៉ុស្តិ៍រៀងរាល់ ៥ នាទីម្តង ដើម្បីមើលថាតើមនុស្សម្នាក់កំពុងធ្វើអ្វីនៅវិនាទីនោះ ជាជាងការថតជាវីដេអូ។ |
| Ethogram | តារាងចំណាត់ថ្នាក់ដែលរៀបរាប់ពីប្រភេទអាកប្បកិរិយាផ្សេងៗរបស់សត្វ (ដូចជា ការសម្រាក ការស៊ីចំណី ការផ្លាស់ទី) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យស្រាវជ្រាវប្រកបដោយស្តង់ដារ។ | ដូចជាបញ្ជីមុខម្ហូប (Menu) នៅក្នុងភោជនីយដ្ឋាន ដែលរាយនាមសកម្មភាពទាំងអស់ដែលសត្វអាចនឹងធ្វើ។ |
| Lunarphobia | បាតុភូតដែលសត្វកាត់បន្ថយសកម្មភាព ឬលាក់ខ្លួននៅពេលដែលមានពន្លឺព្រះចន្ទភ្លឺខ្លាំង ដើម្បីជៀសវាងការសម្លឹងឃើញពីសត្វរំពាដែលចាំស៊ីពួកវា។ | ដូចជាចោរដែលមិនហ៊ានចេញធ្វើសកម្មភាពនៅតាមផ្លូវដែលមានភ្លើងបំភ្លឺខ្លាំង ព្រោះខ្លាចគេមើលឃើញ។ |
| Strepsirrhine primate | អនុសណ្តាប់នៃថនិកសត្វប្រភេទស្វា (Primates) ដែលមានច្រមុះសើម និងបត់បែនបាន ដូចជាសត្វល្មូរ (Lemurs) និងសត្វរញី (Lorises) ជាដើម ដែលខុសពីពពួកស្វាធំៗ។ | ប្រៀបដូចជាសត្វឆ្កែឬឆ្មាដែលមានច្រមុះសើមជានិច្ច ដើម្បីជួយឱ្យពួកវាអាចស្រូបក្លិនបានកាន់តែរហ័ស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
