បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីទៅលើសមាសភាព ភាពសម្បូរបែប និងភាពចម្រុះនៃផ្សិតដី ព្រមទាំងទំនាក់ទំនងរបស់វាជាមួយកត្តាបរិស្ថាននៅក្នុងតំបន់អភិរក្សព្រៃឈើ Tha Kum-Huai Raeng ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាកដីពីប្រភេទដី៥ផ្សេងគ្នា ហើយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របណ្តុះផ្សិត និងការវិភាគទំនាក់ទំនងបរិស្ថានដើម្បីវាយតម្លៃភាពចម្រុះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Soil Dilution Plate Method វិធីសាស្ត្រពង្រាវដីលាយទឹកដើម្បីញែកផ្សិត |
ងាយស្រួលអនុវត្ត និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការញែកផ្សិតដែលផលិតស្ពឺច្រើនដូចជាថ្នាក់ Zygomycetes និង Deuteromycetes។ វាជាវិធីសាស្ត្រសាមញ្ញបំផុតសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវទូទៅ។ | អាចធ្វើឱ្យមានការវាយតម្លៃទាបជាងការពិត (Underestimation) លើចំនួនប្រភេទផ្សិតសរុប ជាពិសេសមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទាញយកផ្សិតថ្នាក់ Ascomycetes។ | អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណផ្សិតដីបានចំនួន ២៨ ជំពូក និង ៧១ ប្រភេទ ដោយភាគច្រើនជាប្រភេទរំលាយសារធាតុសរីរាង្គ។ |
| Heat and Alcohol Treatment Method វិធីសាស្ត្រញែកផ្សិតដោយប្រើកម្ដៅ និងអាល់កុល (បានលើកឡើងជាអនុសាសន៍) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការញែក និងកំណត់អត្តសញ្ញាណផ្សិតក្នុងថ្នាក់ Ascomycetes ដែលពិបាករកឃើញតាមវិធីសាស្ត្រធម្មតា។ | ទាមទារដំណើរការស្មុគស្មាញ និងចំណាយពេលច្រើនជាងមុន ហើយមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ផ្សិតដីទូទៅគ្រប់ប្រភេទនោះទេ។ | អ្នកស្រាវជ្រាវបញ្ជាក់ថាការមិនបានប្រើវិធីនេះ ជាហេតុធ្វើឱ្យរកឃើញផ្សិត Ascomycetes ត្រឹមតែ ៥ ប្រភេទប៉ុណ្ណោះ។ |
| Shannon-Wiener's Diversity Index (H') ការប្រើប្រាស់សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ Shannon-Wiener |
ទប់ស្កាត់ការវាយតម្លៃលើសលប់ចំពោះប្រភេទផ្សិតដែលផលិតស្ពឺច្រើន (Heavily sporulating species) ដោយវាគណនាជាទម្រង់លោការីត (Logarithmic) ដោយផ្អែកទាំងលើចំនួនប្រភេទ និងចំនួនកូឡូនី។ | ទាមទារឱ្យមានការរាប់ចំនួនកូឡូនីយ៉ាងសុក្រឹតដើម្បីបំប្លែងទៅជាឯកតា CFU/g ដែលទាមទារការផ្ចិតផ្ចង់ខ្ពស់។ | បានបង្ហាញឱ្យឃើញថា ចម្ការម្នាស់ (PF) មានសន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះខ្ពស់ជាងគេបំផុត (២.៩០) បើទោះបីជារងការរំខានពីកសិកម្មក៏ដោយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រកម្រិតមធ្យម ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់គុណភាពដី និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគស្ថិតិដ៏ស្មុគស្មាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់អភិរក្សព្រៃឈើ Tha Kum-Huai Raeng ខេត្ត Trat ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងអាកាសធាតុស្រដៀងទៅនឹងខេត្តជាប់ព្រំដែនប្រទេសកម្ពុជា (ដូចជាខេត្តកោះកុង)។ យ៉ាងណាមិញ ការប្រមូលសំណាកត្រូវបានធ្វើឡើងតែក្នុងរដូវវស្សា និងមានចំនួនតិចតួច (ត្រឹម៩សំណាកក្នុងមួយតំបន់) ដែលអាចធ្វើឱ្យមានភាពលម្អៀង និងមិនតំណាងឱ្យភាពចម្រុះនៃផ្សិតដីពេញមួយឆ្នាំនោះទេ។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះការប្រែប្រួលអាកាសធាតុរវាងរដូវប្រាំងនិងរដូវវស្សាអាចមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើមីក្រូសរីរាង្គ។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្ម និងបរិស្ថាននៅកម្ពុជា ក្នុងការតាមដានសុខភាពដី។
ការអនុវត្តវិធីសាស្រ្តទាំងនេះអាចជួយអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាវាយតម្លៃពីសុខភាពដីឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងស្នើឡើងនូវវិធានការគ្រប់គ្រងដីធ្លីកសិ-រុក្ខកម្មប្រកបដោយចីរភាព ដើម្បីថែរក្សាភាពចម្រុះនៃមីក្រូសរីរាង្គដែលមានសក្តានុពល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Soil dilution plate method (វិធីសាស្ត្រពង្រាវដីលាយទឹក) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេយកដីទៅលាយទឹកឱ្យរាវជាច្រើនតំណាក់កាល រួចយកទៅបន្តក់លើចានបណ្ដុះមេរោគ ដើម្បីបំបែកនិងរាប់ចំនួនកូឡូនីផ្សិត ឬបាក់តេរីដែលមានក្នុងដីនោះឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការយកទឹកស៊ីរ៉ូខាប់ៗមួយតំណក់ទៅលាយទឹកមួយកែវធំ ដើម្បីឱ្យមានភាពថ្លា និងងាយស្រួលរាប់គ្រាប់ស្ករដែលនៅក្នុងនោះ។ |
| Shannon-Wiener’s diversity index (សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ Shannon-Wiener) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាប្រើក្នុងអេកូឡូស៊ី ដើម្បីវាស់ស្ទង់ភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទសត្វ រុក្ខជាតិ ឬមីក្រូសរីរាង្គនៅក្នុងសហគមន៍មួយ ដោយគិតបញ្ចូលទាំងចំនួនប្រភេទសរុប និងសមាមាត្រនៃឯកត្តាក្នុងប្រភេទនីមួយៗ។ | ដូចជាការដាក់ពិន្ទុវាយតម្លៃកញ្ចប់ស្ករគ្រាប់មួយថាតើវាមានរសជាតិច្រើនមុខប៉ុណ្ណា ហើយរសជាតិនីមួយៗមានចំនួនស្មើៗគ្នាដែរឬទេ។ |
| Canonical correspondence analysis - CCA (ការវិភាគទំនាក់ទំនងបែបកាណូនិក) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិពហុអថេរដែលប្រើដើម្បីស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងសហគមន៍ជីវសាស្ត្រ (ឧទាហរណ៍ វត្តមានផ្សិត) និងកត្តាបរិស្ថាន (ឧទាហរណ៍ កម្រិតជាតិអាស៊ីត ឬសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដី) ក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការប្រើកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដើម្បីរកមើលថាតើប្រភេទបន្លែណាមួយចូលចិត្តដុះនៅប្រភេទដីណា ឬអាកាសធាតុបែបណាជាងគេ។ |
| Sorensen’s index of similarity (សន្ទស្សន៍ភាពស្រដៀងគ្នា Sorensen) | ជារង្វាស់ស្ថិតិប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបសហគមន៍ជីវសាស្រ្តពីរទីតាំងផ្សេងគ្នា ដើម្បីចង់ដឹងថាតើទីតាំងទាំងពីរនោះមានប្រភេទជីវិត (ឧទាហរណ៍ ផ្សិតដី) ដូចគ្នាកម្រិតណា ដោយផ្អែកលើប្រភេទដែលរស់នៅទីតាំងទាំងពីរ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបបញ្ជីឈ្មោះសិស្សក្នុងថ្នាក់ពីរផ្សេងគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើមានសិស្សប៉ុន្មាននាក់ដែលរៀនត្រួតថ្នាក់ទាំងពីរនេះ។ |
| Colony forming units - CFU (ឯកតាកូឡូនី) | ជាឯកតារង្វាស់នៅក្នុងមីក្រូជីវសាស្ត្រសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានចំនួនកោសិកាបាក់តេរី ឬស្ពឺផ្សិតដែលមានជីវិត និងអាចបំបែកខ្លួនបង្កើតជាកូឡូនី (ចង្កោម) ដែលអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនគ្រាប់ពូជដែលបានដុះចេញជាដើមពិតប្រាកដ ជាជាងការរាប់គ្រាប់ពូជទាំងអស់ដែលមានទាំងគ្រាប់ស្កក។ |
| Deuteromycetes (ថ្នាក់ផ្សិត Deuteromycetes ឬផ្សិតមិនពេញលេញ) | ជាក្រុមផ្សិតដែលគេមិនទាន់រកឃើញដំណាក់កាលបន្តពូជដោយការបង្កាត់ភេទ (Sexual reproduction) ពោលគឺវាបន្តពូជតាមរយៈការបំបែកស្ពឺដោយគ្មានភេទ (Asexual spores) ប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជារុក្ខជាតិដែលយើងឃើញវាដុះលូតលាស់និងបែកមែកធាងរហូត ប៉ុន្តែមិនដែលឃើញវាចេញផ្កាឬផ្លែ។ |
| Phytopathogenic species (ប្រភេទភ្នាក់ងារបង្ករោគរុក្ខជាតិ) | សំដៅលើប្រភេទមីក្រូសរីរាង្គ (ដូចជាផ្សិត បាក់តេរី ឬវីរុស) ដែលបង្កជំងឺផ្សេងៗដល់រុក្ខជាតិ ឬដំណាំកសិកម្ម ធ្វើឱ្យខូចខាតទិន្នផល។ | ដូចជាមេរោគផ្តាសាយដែលឆ្លងធ្វើឱ្យមនុស្សឈឺ តែនេះជាមេរោគដែលធ្វើឱ្យដើមឈើឬដំណាំឈឺ។ |
| Organic matter decomposers (ភ្នាក់ងារបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ) | ជាពពួកមីក្រូសរីរាង្គក្នុងដី (ភាគច្រើនជាផ្សិត និងបាក់តេរី) ដែលមានតួនាទីរំលាយកាកសំណល់រុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលងាប់ ឱ្យក្លាយទៅជាសារធាតុចិញ្ចឹម (ជីធម្មជាតិ) ត្រឡប់ចូលទៅក្នុងដីវិញ។ | ដូចជារោងចក្រកែច្នៃសំរាមដែលយកកាកសំណល់បន្លែត្រីសាច់ទៅធ្វើជាជីកំប៉ុសសម្រាប់ដាក់រុក្ខជាតិឱ្យលូតលាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
