បញ្ហា (The Problem)៖ សហគមន៍អាកាសធាតុប្រឈមនឹងការលំបាកក្នុងការវាយតម្លៃគំរូប្រព័ន្ធផែនដី (Earth system models) ដែលមានភាពស្មុគស្មាញ ដោយសារកន្លងមកការអនុវត្តធ្វើឡើងដោយគ្មានការសម្របសម្រួលរួម និងខ្ជះខ្ជាយធនធាន។ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងដោះស្រាយបញ្ហានេះ តាមរយៈការបង្កើតប្រព័ន្ធវាយតម្លៃដែលដំណើរការជាប្រចាំ មានស្តង់ដារ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់គម្រោង CMIP6 ដើមី្បទប់ទល់នឹងកំណើនទិន្នន័យដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះស្នើឡើងនូវក្របខណ្ឌវាយតម្លៃរួមមួយ ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍កូដកុំព្យូទ័រជាចំហ (Open-source evaluation tools) ដែលដំណើរការដោយផ្ទាល់នៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទិន្នន័យកម្រិតខ្ពស់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Manual/Ad-hoc ESM Evaluation ការវាយតម្លៃគំរូដោយដៃឬតាមទម្លាប់ចាស់ (ការទាញយកទិន្នន័យមកវិភាគរៀងៗខ្លួន) |
មានភាពបត់បែនខ្ពស់ និងអាចតម្រូវតាមតម្រូវការជាក់លាក់របស់អ្នកស្រាវជ្រាវនីមួយៗ។ | ខ្ជះខ្ជាយពេលវេលាដោយសារការសរសេរកូដត្រួតគ្នា តម្រូវឱ្យទាញយកទិន្នន័យធំៗមកម៉ាស៊ីនផ្ទាល់ខ្លួន និងពិបាកក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់លទ្ធផល (Reproducibility)។ | ធ្លាប់ប្រើប្រាស់ដោយជោគជ័យក្នុងគម្រោង CMIP ជំនាន់មុនៗ ប៉ុន្តែមិនអាចឆ្លើយតបនឹងទំហំទិន្នន័យរហូតដល់ ៤០ Petabytes នៅក្នុង CMIP6 បានទេ។ |
| Community-based Automated Evaluation (ESMValTool & PMP) ការវាយតម្លៃស្វ័យប្រវត្តិផ្អែកលើឧបករណ៍សហគមន៍ (ដំណើរការផ្ទាល់លើម៉ាស៊ីនមេ ESGF) |
មានល្បឿនលឿន មានស្តង់ដាររួម មិនបាច់ទាញយកទិន្នន័យឆៅ និងអាចទទួលបានលទ្ធផលវាយតម្លៃភ្លាមៗនៅពេលទិន្នន័យថ្មីត្រូវបានបញ្ចូល។ | តម្រូវឱ្យមានការរៀបចំទិន្នន័យតាមស្តង់ដារតឹងរ៉ឹង (CMOR) និងត្រូវការចំណាយពេលវេលាដំបូងដើម្បីសិក្សាពីរបៀបប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ទាំងនេះ។ | នឹងផ្តល់នូវការវាយតម្លៃប្រកបដោយលក្ខណៈទូលំទូលាយ និងជាប្រចាំសម្រាប់គម្រោង CMIP6 តាមរយៈការតភ្ជាប់ឧបករណ៍ទាំងនេះជាមួយប្រព័ន្ធ ESGF។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធវាយតម្លៃនេះតម្រូវឱ្យមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកុំព្យូទ័រខ្នាតធំ (Supercomputing) និងទំហំផ្ទុកទិន្នន័យដ៏មហិមា។
ការសិក្សានេះផ្តោតជាចម្បងលើគំរូប្រព័ន្ធផែនដីសកល (Global Earth System Models) និងផ្អែកលើទិន្នន័យផ្កាយរណបសកល។ ទោះបីជាវាមានលក្ខណៈគ្របដណ្តប់ទូទាំងពិភពលោកក៏ដោយ កម្រិតភាពច្បាស់ (Resolution) នៃគំរូទាំងនេះអាចនៅមានកម្រិតក្នុងការចាប់យកលក្ខណៈអាកាសធាតុខ្នាតតូចនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ យ៉ាងណាក្តី ការវាយតម្លៃនេះធានាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យគោល ដែលចាំបាច់បំផុតសម្រាប់ការសិក្សាលម្អិតនៅថ្នាក់តំបន់។
ទោះបីជាការស្រាវជ្រាវនេះមានលក្ខណៈសកលក៏ដោយ វាផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការទាញយកទិន្នន័យអាកាសធាតុដែលទុកចិត្តបាន សម្រាប់រៀបចំផែនការបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ការជ្រើសរើសទិន្នន័យអាកាសធាតុដែលមានការវាយតម្លៃត្រឹមត្រូវ នឹងជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាចំណេញពេលវេលា និងទទួលបានលទ្ធផលព្យាករណ៍ថ្នាក់តំបន់ប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Earth system model (ESM) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដ៏ស្មុគស្មាញដែលប្រើរូបមន្តគណិតវិទ្យា និងរូបវិទ្យាដើម្បីក្លែងធ្វើ (Simulate) អន្តរកម្មរវាងបរិយាកាស មហាសមុទ្រ ផ្ទៃដី និងផ្ទាំងទឹកកក ដើម្បីព្យាករណ៍ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនាពេលអនាគត។ | ដូចជាការបង្កើតផែនដីសិប្បនិម្មិតមួយនៅក្នុងកុំព្យូទ័រ ដើម្បីមើលថាតើនឹងមានអ្វីកើតឡើងនៅពេលយើងបញ្ចេញឧស្ម័នពុលច្រើនទៅក្នុងបរិយាកាស។ |
| Coupled Model Intercomparison Project (CMIP) | ជាគម្រោងអន្តរជាតិដែលប្រមូលផ្តុំអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ ដើម្បីដំណើរការគំរូអាកាសធាតុ (ESMs) ផ្សេងៗគ្នាក្រោមលក្ខខណ្ឌពិសោធន៍តែមួយ រួចប្រៀបធៀបលទ្ធផលគ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពមិនប្រាកដប្រជា។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រឡងរួមមួយសម្រាប់សិស្ស (គំរូអាកាសធាតុ) ទាំងអស់ ឱ្យធ្វើវិញ្ញាសាតែមួយ ដើម្បីមើលថានរណាឆ្លើយបានត្រឹមត្រូវជាងគេ។ |
| Earth System Grid Federation (ESGF) | ជាប្រព័ន្ធបណ្តាញកុំព្យូទ័រ និងម៉ាស៊ីនមេ (Servers) ទូទាំងពិភពលោក ដែលតភ្ជាប់គ្នាដើម្បីផ្ទុក និងចែករំលែកទិន្នន័យអាកាសធាតុដ៏ធំមហិមា (Petabytes) ដល់អ្នកស្រាវជ្រាវគ្រប់ទិសទី។ | ដូចជាបណ្ណាល័យអនឡាញដ៏ធំមួយដែលមានសាខានៅគ្រប់ទ្វីប សម្រាប់ផ្ទុកសៀវភៅទិន្នន័យអាកាសធាតុរាប់លានក្បាល។ |
| Performance metrics | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលគេបង្កើតឡើងដើម្បីវាយតម្លៃ និងឲ្យពិន្ទុថាតើគំរូអាកាសធាតុក្លែងធ្វើទិន្នន័យបានត្រឹមត្រូវកម្រិតណា ធៀបនឹងទិន្នន័យជាក់ស្តែងដែលប្រមូលបានពីឧបករណ៍សង្កេតការណ៍ (ដូចជាផ្កាយរណប)។ | ដូចជាកូនសៀវភៅពិន្ទុដែលគ្រូផ្តល់ឲ្យសិស្ស ដើម្បីបង្ហាញថាសិស្សនោះពូកែមុខវិជ្ជាអ្វីខ្លះ និងខ្សោយមុខវិជ្ជាអ្វីខ្លះ។ |
| Emergent constraints | ជាវិធីសាស្ត្រដែលប្រើប្រាស់ទំនាក់ទំនងនៃលក្ខណៈអាកាសធាតុរយៈពេលខ្លីដែលយើងអាចវាស់វែងបាននាពេលបច្ចុប្បន្ន យកទៅទប់ស្កាត់ ឬកែតម្រូវការព្យាករណ៍អាកាសធាតុរយៈពេលវែងនាពេលអនាគតរបស់គំរូឱ្យកាន់តែច្បាស់។ | ដូចជាការសង្កេតមើលទម្លាប់ចាយវាយប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សម្នាក់ ដើម្បីទាយឱ្យបានច្បាស់ថាតើគាត់នឹងមានលុយសល់ប៉ុន្មាននៅ១០ឆ្នាំក្រោយ។ |
| CMORization | ជាដំណើរការបំប្លែងទិន្នន័យអាកាសធាតុដែលចេញពីគំរូផ្សេងៗគ្នា ឱ្យទៅជាទម្រង់ស្តង់ដារតែមួយ (មានឈ្មោះអថេរ រង្វាស់ និងរចនាសម្ព័ន្ធឯកសារដូចគ្នា) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការវិភាគរួមគ្នាដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ដូចជាការបកប្រែភាសាផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន (ខ្មែរ ចិន អង់គ្លេស) ឱ្យទៅជាភាសាតែមួយ ដើម្បីឱ្យមនុស្សគ្រប់គ្នាអាចអាន និងយកទៅប្រើប្រាស់បន្តបានយ៉ាងងាយ។ |
| Provenance | ជាការកត់ត្រាប្រវត្តិលម្អិតនៃដំណើរការទិន្នន័យ រួមមានប្រភពដើម អ្នកបង្កើត កូដដែលបានប្រើ និងជំហានកែច្នៃនានា ដើម្បីធានាថាការស្រាវជ្រាវមានតម្លាភាព និងអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញបាន (Reproducibility)។ | ដូចជាវិក្កយបត្រ ឬប្រវត្តិរូបរបស់ទំនិញមួយ ដែលប្រាប់យើងពីកន្លែងផលិត ថ្ងៃខែផលិត និងគ្រឿងផ្សំ ដើម្បីឱ្យយើងទុកចិត្តក្នុងការប្រើប្រាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
