បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីកសិកម្ម ដូចជាជី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ទៅលើភាពចម្រុះ និងសមាសភាពនៃប្រភេទសត្វកង្កែបដែលរស់នៅក្នុងជម្រកវាលស្រែ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រៀបធៀបទិន្នន័យដោយផ្ទាល់រវាងវាលស្រែដែលប្រើគីមី និងមិនប្រើគីមីចំនួន ៤ គូ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រអង្កេតតាមខ្សែបន្ទាត់នៅពេលយប់ជាប្រចាំខែ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Active Night Survey (Strip Transects) ការស្ទង់មតិសកម្មនៅពេលយប់តាមខ្សែបន្ទាត់ |
អាចអង្កេតដោយផ្ទាល់ និងរាប់ចំនួនសត្វកង្កែបពិតប្រាកដនៅក្នុងជម្រកវាលស្រែដោយមិនពឹងផ្អែកលើការស្មាន។ មានភាពស័ក្តិសមសម្រាប់សត្វដែលសកម្មនៅពេលយប់។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន ត្រូវអនុវត្តនៅពេលយប់ជ្រៅ និងអាចបង្កការរំខាន ឬធ្វើឱ្យសត្វកង្កែបភ័យខ្លាច (រត់គេច) ក្នុងពេលចុះអង្កេត។ | រកឃើញសត្វកង្កែបសរុប ១២៧ ក្បាល ដែលបែងចែកជា ៧ ប្រភេទ (ឧទាហរណ៍ Fejervarya limnocharis និង Occidozyga lima) នៅក្នុងទីតាំងវាលស្រែទាំង ៨។ |
| Rarefaction Curve Analysis (95% CI) ការវិភាគខ្សែកោងកម្រិតជាមួយនឹងចន្លោះទំនុកចិត្ត ៩៥% |
ជួយប៉ាន់ស្មាន និងប្រៀបធៀបភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទសត្វ (Species richness) បានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ទោះបីជាសំណាកដែលប្រមូលបានមានទំហំខុសគ្នាក៏ដោយ។ | ភាពសុក្រឹតនៃការវិភាគពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើចំនួនទិន្នន័យដែលប្រមូលបាន បើសំណាកតូចពេកលទ្ធផលអាចមិនតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទាំងមូល។ | បង្ហាញថាមិនមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៃភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទសត្វកង្កែបរវាងវាលស្រែដែលប្រើប្រាស់គីមី និងមិនប្រើប្រាស់គីមីនោះទេ។ |
| NMDS (Non-metric Multidimensional Scaling) & ANOSIM ការវិភាគរង្វាស់ពហុវិមាត្រមិនមែនមេទ្រីក និងការធ្វើតេស្តអន្តរសកម្មភាពនៃភាពស្រដៀងគ្នា |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបង្ហាញពីភាពស្រដៀងគ្នា និងការប្រមូលផ្ដុំនៃសមាសភាពប្រភេទសត្វក្នុងទម្រង់រូបភាពក្រាហ្វិក ងាយស្រួលប្រៀបធៀបតាមទីតាំងភូមិសាស្ត្រ។ | ទាមទារចំណេះដឹងផ្នែកស្ថិតិអេកូឡូស៊ីកម្រិតខ្ពស់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រជំនាញដើម្បីដំណើរការទិន្នន័យ។ | សមាសភាពសត្វកង្កែបមានភាពស្រដៀងគ្នាដល់ទៅ ៩៦.៥% និងមាននិន្នាការប្រមូលផ្ដុំតាមទីតាំងភូមិសាស្ត្រ (Location) ជាជាងឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់គីមី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការចុះកម្មសិក្សាផ្ទាល់នៅតាមទីវាលដោយប្រឹងប្រែងកម្លាំងកាយ ព្រមទាំងត្រូវការកម្មវិធីកុំព្យូទ័រនិងជំនាញស្ថិតិដើម្បីវិភាគទិន្នន័យអេកូឡូស៊ី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តតូចមួយ (ខេត្តໜងខាយ ប្រទេសថៃ) ជាមួយនឹងទំហំសំណាកតូចដោយមានវាលស្រែត្រឹមតែ ៨ ទីតាំងប៉ុណ្ណោះ។ បញ្ហាមួយទៀតគឺទំហំវាលស្រែសរីរាង្គតូច ហើយនៅហ៊ុំព័ទ្ធដោយវាលស្រែគីមី ដែលធ្វើឱ្យកង្កែបអាចផ្លាស់ទីរវាងវាលស្រែទាំងពីរបានយ៉ាងងាយស្រួល ដែលនេះអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលមានភាពលម្អៀង (Bias)។ ទោះយ៉ាងណា ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រកសិកម្មតាមដងទន្លេមេគង្គស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់នេះ លទ្ធផលនេះអាចជាប្រភពយោងដ៏សំខាន់សម្រាប់បរិបទស្រុកយើង។
វិធីសាស្ត្រ និងការរកឃើញនៅក្នុងការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការវាយតម្លៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់នូវក្របខណ្ឌស្រាវជ្រាវ និងវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដ៏រឹងមាំ ដែលស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងសាកលវិទ្យាល័យនៅកម្ពុជាអាចយកទៅអនុវត្តផ្ទាល់សម្រាប់ការតាមដានការបំពុលបរិស្ថានពីវិស័យកសិកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Anurans (អានុរ៉ាន / ពពួកសត្វថលជលិកឥតកន្ទុយ) | ជាលំដាប់ថ្នាក់នៃប្រភេទសត្វថលជលិក (Amphibians) ដែលគ្មានកន្ទុយនៅពេលពេញវ័យ ដូចជាសត្វកង្កែប និងគីង្គក់។ ពួកវាមានស្បែកស្តើងដែលអាចស្រូបយកជាតិទឹក និងសារធាតុគីមីបានយ៉ាងងាយស្រួល ដែលធ្វើឱ្យពួកវាងាយរងគ្រោះពីការបំពុលបរិស្ថាន។ | ពាក្យបច្ចេកទេសវិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់ហៅជារួមទៅលើសត្វកង្កែប ឬគីង្គក់ដែលយើងឃើញលោតចុះលោតឡើងតាមវាលស្រែ។ |
| Non-metric Multidimensional Scaling (ការវិភាគរង្វាស់ពហុវិមាត្រមិនមែនមេទ្រីក ឬ NMDS) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់បំប្លែងទិន្នន័យស្មុគស្មាញ (ដូចជាវត្តមានប្រភេទសត្វកង្កែបច្រើនមុខនៅទីតាំងផ្សេងៗគ្នា) ឱ្យទៅជាចំណុចនៅលើក្រាហ្វ ដើម្បីងាយស្រួលមើលថាទីតាំងណាខ្លះមានសមាសភាពសត្វស្រដៀងគ្នា ឬខុសគ្នា។ | ដូចជាការគូសផែនទីដោយចាត់ថ្នាក់មនុស្សដែលចូលចិត្តហូបម្ហូបដូចៗគ្នាឱ្យអង្គុយនៅតុជិតៗគ្នា ដើម្បីងាយស្រួលមើលថានរណាមានចំណូលចិត្តដូចនរណា។ |
| Analysis of Similarity (ការធ្វើតេស្តអន្តរសកម្មភាពនៃភាពស្រដៀងគ្នា ឬ ANOSIM) | ជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិមិនប៉ារ៉ាម៉ែត្រ ដែលប្រៀបធៀបភាពស្រដៀងគ្នានៃសមាសភាពជីវសាស្ត្ររវាងក្រុមផ្សេងៗគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ សមាសភាពកង្កែបនៅស្រែគីមី និងស្រែមិនប្រើគីមី) ថាតើវាខុសគ្នាដាច់ស្រឡះតាមលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រឬយ៉ាងណា។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនដើម្បីពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើសម្លពីឆ្នាំងពីរមានរសជាតិខុសគ្នាពិតប្រាកដមែន ឬមួយគ្រាន់តែខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចដោយចៃដន្យ។ |
| Rarefaction curve (ខ្សែកោងកម្រិត ឬខ្សែកោងប៉ាន់ស្មានប្រភេទសត្វ) | ជាក្រាហ្វដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអេកូឡូស៊ីប្រើដើម្បីប៉ាន់ស្មាន និងប្រៀបធៀបចំនួនប្រភេទសត្វសរុបនៅក្នុងតំបន់មួយ ដោយផ្អែកលើចំនួនសំណាកដែលប្រមូលបាន។ វាជួយដោះស្រាយបញ្ហាទំហំសំណាកមិនស្មើគ្នាពេលប្រៀបធៀបតំបន់ពីរ។ | ដូចជាការស្ទាបស្ទង់មតិមនុស្ស១០នាក់ដើម្បីទស្សន៍ទាយថា តើមនុស្ស១០០នាក់ក្នុងភូមិនោះមានចំណូលចិត្តប៉ុន្មានប្រភេទខុសៗគ្នា។ |
| Morisita-Horn index (សន្ទស្សន៍សេចក្តីស្រដៀង Morisita-Horn) | ជារង្វាស់គណិតវិទ្យាដែលប្រើក្នុងផ្នែកអេកូឡូស៊ី ដើម្បីគណនាភាគរយនៃភាពស្រដៀងគ្នារវាងសហគមន៍ជីវសាស្រ្តពីរ ដោយផ្អែកលើប្រភេទ និងចំនួនបុគ្គលនៃប្រភេទនីមួយៗដែលមានវត្តមាន។ | ដូចជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលប្រៀបធៀបរូបភាពពីរថាតើវាមានភាពដូចគ្នាគិតជាភាគរយប៉ុន្មាន (ឧទាហរណ៍ មានភាពស្រដៀងគ្នាដល់ទៅ ៩៦.៥%)។ |
| Strip transects (ការអង្កេតតាមខ្សែបន្ទាត់ដែលមានទទឹងកំណត់) | ជាវិធីសាស្ត្រចុះស្រាវជ្រាវទីវាល ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ស្រមើស្រមៃមួយដែលមានប្រវែងនិងទទឹងច្បាស់លាស់ (ឧទាហរណ៍ ប្រវែង១០ម៉ែត្រ ទទឹង២ម៉ែត្រ) រួចដើររាប់ចំនួនសត្វដែលមានតែនៅក្នុងរង្វង់បន្ទាត់នោះប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការគូសក្រឡាលើក្ដារខៀន រួចរាប់តែស្រមោចណាដែលដើរចូលក្នុងក្រឡានោះ ដើម្បីយកទៅប៉ាន់ស្មានចំនួនស្រមោចសរុប។ |
| Sub-lethal toxicities (ការពុលកម្រិតមិនដល់ស្លាប់) | ជាផលប៉ះពាល់នៃសារធាតុគីមី (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត) ទៅលើសារពាង្គកាយ ដែលមិនបណ្តាលឱ្យស្លាប់ភ្លាមៗ ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យខូចខាតដល់សុខភាព ការលូតលាស់ពីក្អុកទៅកង្កែប សមត្ថភាពបន្តពូជ ឬធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធការពាររាងកាយចុះខ្សោយ។ | ដូចជាការជក់បារី ដែលវាមិនសម្លាប់មនុស្សភ្លាមៗទេ តែវាធ្វើឱ្យសួតខ្សោយ និងងាយនឹងកើតជំងឺផ្សេងៗនៅថ្ងៃមុខ។ |
| Ephemeral pond breeders (សត្វបន្តពូជក្នុងស្រះទឹកបណ្ដោះអាសន្ន) | ជាប្រភេទសត្វ (ពិសេសសត្វកង្កែប) ដែលមានទម្លាប់បង្កាត់ពូជ និងពងកូននៅក្នុងរណ្ដៅទឹក ថ្លុក ឬស្រះដែលមានទឹកដក់តែក្នុងរដូវវស្សា។ ជម្រកបែបនេះជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យពីសត្រូវធម្មជាតិដូចជាត្រីធំៗ។ | ដូចជាសត្វដែលឆ្លាត រង់ចាំរដូវភ្លៀងធ្លាក់ទើបពងកូនក្នុងថ្លុកទឹកតាមវាលស្រែ ដើម្បីជៀសវាងកុំឱ្យត្រីធំៗស៊ីកូនរបស់វាបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
