បញ្ហា (The Problem)៖ ការគូសផែនទីគម្របដី និងបន្លែនៅក្នុងតំបន់រាំងស្ងួតនៃអាងទន្លេ Dra ប្រទេសម៉ារ៉ុក ជួបប្រទះការលំបាកដោយសារកម្រិតរុក្ខជាតិស្តើង និងចំណាំងផ្លាតដីចម្រុះ ដែលតម្រូវឱ្យមានវិធីសាស្ត្រចំណាត់ថ្នាក់ថ្មីដើម្បីយកឈ្នះលើបញ្ហាភិចសែលចម្រុះ (Mixed pixels) និងអត្តសញ្ញាណទីតាំង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានបង្កើតប្រព័ន្ធជំនាញចំណាត់ថ្នាក់ (Expert classification system) ដោយរួមបញ្ចូលរូបភាពផ្កាយរណបកម្រិតច្បាស់ខ្ពស់ ជាមួយនឹងបច្ចេកទេសវិភាគកម្រិតអនុភិចសែល (Sub-pixel analysis) ដើម្បីបែងចែកប្រភេទគម្របដី និងតាមដានបម្រែបម្រួលប្រវត្តិសាស្ត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Fuzzy Expert System (Hybrid Approach) ប្រព័ន្ធជំនាញតក្កវិជ្ជាស្រពិចស្រពិលដោយរួមបញ្ចូលព័ត៌មានច្រើនប្រភព |
អាចបែងចែកប្រភេទគម្របដីបានយ៉ាងលម្អិត ដោយរួមបញ្ចូលទិន្នន័យរូបភាព (Spectral data) ជាមួយចំណេះដឹងពីស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រ (Elevation, Rivers)។ | ទាមទារចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងតំបន់ និងត្រូវការពេលវេលាច្រើនក្នុងការបង្កើតវិធានការ (Rules)។ | សម្រេចបានភាពត្រឹមត្រូវទូទៅ (Overall Accuracy) ពី ៨២.២% ទៅ ៩៦.៨% អាស្រ័យលើអនុតំបន់នីមួយៗ។ |
| Linear Spectral Unmixing (LSU) ការវិភាគបំបែកល្បាយវិសាលគមលីនេអ៊ែរ (LSU) |
អាចចាប់យកព័ត៌មានរុក្ខជាតិដែលមានដង់ស៊ីតេទាប និងកម្រិតអនុភិចសែល (Sub-pixel) បានល្អប្រសើរជាងសន្ទស្សន៍ NDVI ។ | ការជ្រើសរើសសមាសភាគសុទ្ធ (Endmember selection) ច្រើនតែត្រូវធ្វើដោយផ្ទាល់ដៃ និងងាយរងឥទ្ធិពលពីចំណាំងផ្លាតដី។ | ផ្តល់តម្លៃអត្រាភាគរយនៃសមាសភាគ (Abundance channels) ដែលមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការបែងចែករុក្ខជាតិស្តើងៗក្នុងតំបន់រាំងស្ងួត។ |
| Maximum Likelihood Classifier (MLC) ការធ្វើចំណាត់ថ្នាក់តាមប្រូបាប៊ីលីតេអតិបរមា (MLC) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត និងមានស្រាប់នៅក្នុងកម្មវិធី GIS/RS ភាគច្រើន។ | មិនអាចបែងចែកប្រភេទដីចម្រុះ (Mixed pixels) បានល្អ និងត្រូវការទិន្នន័យបណ្តុះបណ្តាល (Training pixels) យ៉ាងច្រើនមហាសាល។ | ត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងឯកសារថាមិនស័ក្តិសម និងមិនមានប្រសិទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់តំបន់ដែលមានគម្របដីស្មុគស្មាញនិងស្តើងឡើយ។ |
| Multivariate Alteration Detection (MAD) ការរាវរកបម្រែបម្រួលពហុអថេរសម្រាប់ការធ្វើប្រក្រតីកម្ម (Normalization) |
ដំណើរការដោយស្វ័យប្រវត្តិ មិនត្រូវការអន្តរាគមន៍ពីមនុស្ស និងមិនរងឥទ្ធិពលពីការផ្លាស់ប្តូរលីនេអ៊ែរនៃកាំរស្មី។ | ទាមទារការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងកំណត់កម្រិត (Thresholds) ដើម្បីបែងចែកប្រភេទនៃការផ្លាស់ប្តូរពិតប្រាកដ។ | ផ្តល់លទ្ធផលកែតម្រូវវិទ្យុសកម្ម (Radiometric normalization) បានល្អជាងវិធីសាស្ត្រ PIF ធម្មតា និងជួយបង្កើនភាពត្រឹមត្រូវនៃការប្រៀបធៀបរូបភាពឆ្លងសម័យកាល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារធនធានកម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេស ទិន្នន័យផ្កាយរណបពហុប្រភព និងការចុះប្រមូលទិន្នន័យទីវាលយ៉ាងទូលំទូលាយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់អាងទន្លេ Dra ក្នុងប្រទេសម៉ារ៉ុក ដែលមានអាកាសធាតុស្ងួតហួតហែង រុក្ខជាតិស្តើង និងដីសំបូរដោយថ្មនិងខ្សាច់។ ផ្ទុយពីនេះ ប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិច សើម សំបូរពពក និងមានព្រៃឈើក្រាស់។ ទោះយ៉ាងណា ការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសវិភាគល្បាយអនុភិចសែល (Sub-pixel analysis) គឺនៅតែមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ពិសេសក្នុងការវាស់ស្ទង់ការរិចរិលព្រៃឈើ (Forest degradation) ដែលពិបាកមើលឃើញដោយភ្នែកទទេលើរូបភាព។
បច្ចេកទេស Fuzzy Expert System រួមជាមួយនឹង LSU នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់អនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការគូសផែនទីគម្របព្រៃឈើ និងតំបន់កសិកម្មដែលមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ។
ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រនេះអាចជួយស្ថាប័នរដ្ឋ (ដូចជាក្រសួងបរិស្ថាន) និងអង្គការអភិរក្សនៅកម្ពុជា ក្នុងការតាមដានបម្រែបម្រួលការប្រើប្រាស់ដីបានយ៉ាងលម្អិតនិងជឿទុកចិត្តបាន ទោះបីទិន្នន័យមានគុណភាពមធ្យមក៏ដោយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Linear Spectral Unmixing | ជាបច្ចេកទេសគណិតវិទ្យាក្នុងវិស័យ Remote Sensing ដែលប្រើដើម្បីបំបែកព័ត៌មានពន្លឺចម្រុះនៅក្នុងភិចសែល (pixel) មួយ ទៅជាភាគរយនៃសមាសភាគសុទ្ធ (endmembers) ដូចជា ដី ទឹក ឬរុក្ខជាតិ ដើម្បីដឹងថាភិចសែលនោះមានផ្ទុកវត្ថុអ្វីខ្លះក្នុងអត្រាប៉ុន្មានភាគរយ។ | ដូចជាការភ្លក់ទឹកក្រឡុកមួយកែវ រួចប្រើបទពិសោធន៍ដើម្បីប្រាប់ថាមានផ្លែឈើអ្វីខ្លះ និងមានបរិមាណប៉ុន្មានភាគរយលាយបញ្ចូលគ្នាក្នុងទឹកក្រឡុកនោះ។ |
| Spectral Angle Mapper | ជាវិធីសាស្ត្រគណនាភាពស្រដៀងគ្នានៃវិសាលគមពន្លឺ ដោយវាស់មុំរវាងវ៉ិចទ័រនៃវិសាលគមគោល (reference spectrum) និងវិសាលគមក្នុងរូបភាពផ្កាយរណប ដោយមិនខ្វល់ពីកម្រិតពន្លឺ (intensity) ភ្លឺ ឬងងឹតឡើយ ដែលជួយក្នុងការចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទរុក្ខជាតិបានល្អ ទោះជាមានស្រមោលក៏ដោយ។ | ដូចជាការចំណាំពណ៌អាវរបស់មិត្តភក្តិ ទោះបីជាគាត់ឈរនៅកន្លែងងងឹត ឬកន្លែងភ្លឺក៏ដោយ ក៏យើងនៅតែដឹងថាវាជាពណ៌អ្វីដោយមិនខ្វល់ពីកម្រិតពន្លឺ។ |
| Fuzzy expert system | ជាប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលប្រើប្រាស់តក្កវិជ្ជាស្រពិចស្រពិល (Fuzzy Logic) និងក្បួនចំណេះដឹងពីអ្នកជំនាញ ដើម្បីធ្វើការសម្រេចចិត្តលើទិន្នន័យដែលមិនច្បាស់លាស់ ឬមានលក្ខណៈចម្រុះ ជំនួសឱ្យការសម្រេចចិត្តបែប "ត្រូវ-ខុស" ឬ "ស-ខ្មៅ" ដាច់ស្រឡះក្នុងការបែងចែកប្រភេទដី។ | ដូចជាការវាយតម្លៃអាកាសធាតុថា "ក្តៅល្មម" ឬ "ត្រជាក់បន្តិច" ជាជាងការកំណត់ត្រឹមតែ "ក្តៅ" ឬ "ត្រជាក់" តែម្ដង ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពពិតដែលមិនច្បាស់លាស់។ |
| Multivariate Alteration Detection | ជាក្បួនដោះស្រាយតាមបែបគណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីស្វែងរកភិចសែលដែលមិនមានការផ្លាស់ប្តូរ (no-change pixels) រវាងរូបភាពផ្កាយរណបពីរនៅពេលវេលាខុសគ្នា ដើម្បីយកមកធ្វើប្រក្រតីកម្មកាំរស្មី (Radiometric normalization) និងស្វែងរកតំបន់ដែលរងការប្រែប្រួលពិតប្រាកដដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ដូចជាការប្រើកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដើម្បីស្វែងរកចំណុចព្រៃឈើឬថ្មដែលនៅរក្សាទម្រង់ដើមរវាងរូបថតពីរសន្លឹកដែលថតនៅឆ្នាំខុសគ្នា ដើម្បីកែតម្រូវពណ៌រូបថតទាំងពីរឱ្យស៊ីគ្នា។ |
| Pseudo-Invariant Feature | ជាតំបន់ ឬវត្ថុនៅលើផ្ទៃដី (ដូចជាដីខ្សាច់ ថ្ម ឬផ្លូវថ្នល់) ដែលមានចំណាំងផ្លាតពន្លឺថេរមិនសូវប្រែប្រួលតាមពេលវេលា ដែលគេប្រើវត្ថុទាំងនោះជារង្វាស់គោលសម្រាប់កែតម្រូវភាពខុសគ្នានៃពន្លឺរវាងរូបភាពផ្កាយរណបពីរសម័យកាល។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ផ្ទាំងថ្មធំមួយដែលមិនចេះប្តូរពណ៌ ដើម្បីធ្វើជារង្វាស់គោលសម្រាប់ការតម្រូវពណ៌រូបថតដែលថតនៅថ្ងៃមានពន្លឺថ្ងៃខុសគ្នា។ |
| Leaf Area Index | ជាសន្ទស្សន៍វាស់ស្ទង់ផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃស្លឹករុក្ខជាតិធៀបទៅនឹងផ្ទៃក្រឡាដីដែលវារស់នៅ ដែលជួយប្រាប់ពីកម្រិតដង់ស៊ីតេ និងជីវម៉ាសរបស់គម្របរុក្ខជាតិនៅក្នុងតំបន់នោះ ដែលចាំបាច់សម្រាប់វាយតម្លៃសុខភាពអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការគណនាថាតើស្លឹកឈើទាំងអស់នៅលើដើមឈើមួយដើម ប្រសិនបើបេះមកតម្រៀបគ្នា អាចក្រាលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីខាងក្រោមបានប៉ុន្មានជាន់។ |
| Sub-pixel analysis | ជាការវិភាគរកមើលព័ត៌មានលម្អិតដែលលាក់កំបាំងនៅខាងក្នុងភិចសែលនីមួយៗនៃរូបភាពផ្កាយរណប ព្រោះផ្ទៃដីជាក់ស្តែងមានវត្ថុច្រើនប្រភេទ (ដូចជាដើមឈើ ដី និងថ្ម) លាយឡំគ្នាក្នុងភិចសែលតែមួយ មិនមែនមានតែលក្ខណៈឯកសណ្ឋាននោះទេ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កែវពង្រីកដើម្បីមើលសរសៃអំបោះនីមួយៗដែលត្បាញបញ្ចូលគ្នា បង្កើតបានជាក្រណាត់មួយផ្ទាំងតូចជាជាងមើលឃើញត្រឹមតែពណ៌ក្រណាត់។ |
| Digital Elevation Model | ជាទិន្នន័យកុំព្យូទ័រតំណាងឱ្យទម្រង់កម្ពស់នៃផ្ទៃដីពិតៗជាទម្រង់ 3D ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីកែតម្រូវស្រមោលភ្នំ ការបង្ូចកម្ពស់ និងកែតម្រូវភាពវៀចទ្រេតនៃរូបភាពផ្កាយរណបកម្រិតច្បាស់ខ្ពស់។ | ដូចជាការសូនដីឥដ្ឋធ្វើជាទម្រង់ភ្នំនិងជ្រលងដី ដើម្បីឱ្យមើលឃើញកម្ពស់ខ្ពស់ទាបរបស់ផ្ទៃដីជាក់ស្តែងនៅក្នុងប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
