បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយតម្រូវការសម្រាប់នីតិវិធីកែតម្រូវវិទ្យុសកម្មផ្អែកលើរូបភាពផ្កាយរណបដែលត្រឹមត្រូវ និងចំណាយតិច ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការវាស់វែងបរិយាកាសដោយផ្ទាល់នៅទីវាល (in-situ) ដ៏មានតម្លៃថ្លៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះពង្រីកម៉ូដែលដកវត្ថុងងឹត (DOS) ដោយរួមបញ្ចូលការកែតម្រូវគុណធៀបសាមញ្ញសម្រាប់ការបញ្ជូនតបរិយាកាស និងប្រៀបធៀបភាពត្រឹមត្រូវរបស់វាជាមួយនឹងម៉ូដែលវាស់វែងផ្ទាល់ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យ Landsat TM។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Apparent Reflectance Model ម៉ូដែលចំណាំងផ្លាតជាក់ស្តែង (មិនមានការកែតម្រូវបរិយាកាស) |
ងាយស្រួលបំផុតក្នុងការអនុវត្ត និងមិនតម្រូវឱ្យមានការវាស់វែងនៅទីវាល ឬទិន្នន័យបរិយាកាសឡើយ។ | មិនមានការកែតម្រូវលើការខ្ចាត់ខ្ចាយ ឬការស្រូបយកពន្លឺដោយបរិយាកាសទេ ដែលបណ្តាលឱ្យមានភាពលម្អៀងខ្ពស់ (កែតម្រូវលើសសម្រាប់ចំណាំងផ្លាតងងឹត និងខ្វះសម្រាប់ចំណាំងផ្លាតភ្លឺ)។ | ផ្តល់លទ្ធផលមានភាពត្រឹមត្រូវទាបបំផុត និងមិនអាចទទួលយកបានសម្រាប់ការសិក្សាភាគច្រើន ជាពិសេសលើកម្រងរលក (Bands) ទី១ និងទី៤ នៃ Landsat TM។ |
| DOS 1-Percent Model ម៉ូដែលដកវត្ថុងងឹតកម្រិត ១ភាគរយ (Dark-Object Subtraction) |
ជាវិធីសាស្ត្រផ្អែកលើរូបភាពទាំងស្រុង ដែលសាមញ្ញ និងមិនតម្រូវឱ្យមានការវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីវាល។ | កែតម្រូវបានតែឥទ្ធិពលនៃការខ្ចាត់ខ្ចាយបែបបូកបន្ថែម (Additive scattering) ប៉ុន្តែមិនបានកែតម្រូវឥទ្ធិពលគុណធៀបនៃការបញ្ជូនតបរិយាកាស (Multiplicative transmittance) ទេ។ | ផ្តល់ភាពត្រឹមត្រូវដែលអាចទទួលយកបានសម្រាប់តែវត្ថុដែលមានចំណាំងផ្លាតងងឹត (Dark reflectances) ប៉ុន្តែមិនល្អសម្រាប់ផ្ទៃដីភ្លឺៗនោះទេ។ |
| HBC Model (In-situ RTC) ម៉ូដែល HBC ដែលប្រើទិន្នន័យវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីវាលជាមួយសូហ្វវែរ RTC |
ផ្តល់នូវភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់បំផុត និងមានការកែតម្រូវគ្រប់ជ្រុងជ្រោយទាំងការខ្ចាត់ខ្ចាយ និងការបញ្ជូនតពន្លឺ។ | ត្រូវការចំណាយខ្ពស់ ចំណាយពេលច្រើន និងទាមទារឱ្យមានការវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីវាលចំពេលដែលផ្កាយរណបហោះកាត់ ដែលមិនអាចធ្វើទៅបានសម្រាប់ទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ។ | ដើរតួជាបន្ទាត់គោល (Baseline) ដ៏ល្អបំផុត ដែលផ្តល់លទ្ធផលចំណាំងផ្លាតដីមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងការសិក្សានេះ។ |
| COST Model ម៉ូដែល COST (ប្រើកូស៊ីនុសនៃមុំស៊េនីតព្រះអាទិត្យ) |
ជាម៉ូដែលផ្អែកលើរូបភាពទាំងស្រុង មិនត្រូវការទិន្នន័យនៅទីវាល ហើយអាចកែតម្រូវបានទាំងការខ្ចាត់ខ្ចាយ និងឥទ្ធិពលគុណធៀបនៃការបញ្ជូនតបរិយាកាសដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | អាចនឹងមានការកែតម្រូវលើសកម្រិត (Over-correct) ប្រសិនបើមុំស៊េនីតព្រះអាទិត្យធំជាង ៥៥ ដឺក្រេ ហើយទាមទារការជ្រើសរើសតម្លៃវត្ថុងងឹត (Dark-object) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | សម្រេចបានលទ្ធផលចំណាំងផ្លាតដីមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ ស្មើនឹងម៉ូដែល HBC ដែលប្រើទិន្នន័យវាស់វែងផ្ទាល់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ម៉ូដែល COST កាត់បន្ថយការចំណាយយ៉ាងច្រើនដោយលុបបំបាត់តម្រូវការសម្រាប់ការវាស់វែងបរិយាកាសផ្ទាល់នៅទីវាល និងមិនត្រូវការកម្មវិធីកូដផ្ទេរវិទ្យុសកម្ម (RTC) ស្មុគស្មាញនោះទេ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីមជ្ឈមណ្ឌលកសិកម្ម Maricopa ក្នុងរដ្ឋ Arizona សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួត/ស្ងួត (Semi-arid/arid)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចមូសុង ការអនុវត្តម៉ូដែលនេះប្រហែលជាត្រូវការការផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែម ដោយសារកម្រិតសំណើម កំហាប់ចំហាយទឹក និងពពកក្នុងបរិយាកាសមានភាពខុសគ្នាខ្លាំង។
ទោះបីជាត្រូវបានបង្កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៦ ក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រ COST នេះនៅតែមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រដែលគ្មានការវាស់វែងផ្ទាល់។
ម៉ូដែលនេះផ្តល់នូវមធ្យោបាយចំណាយតិច សាមញ្ញ និងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់និស្សិត និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ក្នុងការទាញយកតម្លៃចំណាំងផ្លាតដី (Ground Reflectance) ដែលមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ពីបណ្ណសាររូបភាពផ្កាយរណបចាស់ៗសម្រាប់ការសិក្សាពីបំរែបំរួលបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Dark-object subtraction (DOS) | ជាវិធីសាស្ត្រកែតម្រូវឥទ្ធិពលបរិយាកាសក្នុងរូបភាពផ្កាយរណប ដោយសន្មតថាភីកសែលដែលងងឹតបំផុត (ឧទាហរណ៍៖ ស្រមោល ឬទឹកជ្រៅ) គួរតែមានចំណាំងផ្លាតស្មើនឹងសូន្យ។ ដូច្នេះ តម្លៃពន្លឺដែលសេនស័រកត់ត្រាបានពីភីកសែលងងឹតទាំងនោះ គឺជាពន្លឺរំខានដែលជះដោយបរិយាកាស ដែលចាំបាច់ត្រូវដកចេញពីគ្រប់ភីកសែលទាំងអស់ក្នុងរូបភាព។ | ដូចជាការថតរូបក្នុងបន្ទប់មានផ្សែងបារី ហើយយើងកាត់បន្ថយកម្រិតពណ៌សនៃផ្សែងនោះចេញពីផ្ទៃរូបភាពទាំងមូល ដើម្បីឱ្យឃើញវត្ថុផ្សេងៗច្បាស់កម្រិតដើម។ |
| Atmospheric transmittance | ជារង្វាស់នៃបរិមាណពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលអាចធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់បរិយាកាសមកដល់ផ្ទៃដី និងពីផ្ទៃដីត្រឡប់ទៅកាន់សេនស័រផ្កាយរណប ដោយមិនត្រូវបានស្រូបយក ឬខ្ចាត់ខ្ចាយដោយភាគល្អិតកខ្វក់ក្នុងបរិយាកាស។ វាមានឥទ្ធិពលជាមេគុណ (Multiplicative effect) ដែលធ្វើឱ្យពន្លឺពិតរបស់វត្ថុត្រូវថយចុះកម្លាំង។ | ដូចជាភាគរយនៃពន្លឺពិលដែលអាចបញ្ចាំងឆ្លងកាត់កញ្ចក់ឡានដែលប្រឡាក់ធូលី បើកញ្ចក់កាន់តែប្រឡាក់ ពន្លឺអាចឆ្លងកាត់បានកាន់តែតិច។ |
| Path radiance | ជាពន្លឺអេឡិចត្រូម៉ាញេទិកដែលមិនបានធ្វើដំណើរទៅប៉ះផ្ទៃដីគោលដៅនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលបុកទង្គិចនឹងភាគល្អិតក្នុងបរិយាកាស (ដូចជាចំហាយទឹក ឬធូលី) ហើយខ្ចាត់ខ្ចាយចូលត្រង់ទៅក្នុងសេនស័រកាមេរ៉ារបស់ផ្កាយរណប ដែលធ្វើឱ្យរូបភាពមានលក្ខណៈស្រអាប់បាំងដោយអ័ព្ទ (Additive effect)។ | ដូចជាពន្លឺហ្វាឡានបញ្ចាំងប៉ះអ័ព្ទនៅពេលយប់ ហើយចាំងបកមកកែវភ្នែកយើងវិញ ធ្វើឱ្យយើងមើលមិនច្បាស់ផ្លូវនៅខាងមុខ។ |
| Solar zenith angle | ជាមុំរវាងកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ និងខ្សែឈរត្រង់បញ្ឈរទៅលើ (Zenith) ពីចំណុចគោលដៅលើផ្ទៃដី។ មុំនេះប្រែប្រួលទៅតាមពេលវេលានៃថ្ងៃ រដូវ និងទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងម៉ូដែល COST ដើម្បីប៉ាន់ស្មានកម្រិតនៃការបញ្ជូនតបរិយាកាស។ | ប្រៀបដូចជារង្វាស់ភាពបញ្ឆិតនៃព្រះអាទិត្យ។ ពេលថ្ងៃត្រង់ព្រះអាទិត្យនៅចំពីលើក្បាលមុំនេះគឺសូន្យ ហើយពេលល្ងាចព្រះអាទិត្យទាប មុំនេះកាន់តែធំ។ |
| Radiative transfer code (RTC) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រគណិតវិទ្យាដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលក្លែងធ្វើការគណនាពីរបៀបដែលពន្លឺអេឡិចត្រូម៉ាញេទិកធ្វើដំណើរ ស្រូបយក និងខ្ចាត់ខ្ចាយនៅពេលវាឆ្លងកាត់ស្រទាប់បរិយាកាសផ្សេងៗ ដោយជាទូទៅទាមទារទិន្នន័យវាស់វែងអាកាសធាតុផ្ទាល់នៅទីវាលដើម្បីដំណើរការ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខដ៏ឆ្លាតវៃដែលអាចគណនាដឹងយ៉ាងច្បាស់ថា ពន្លឺបាត់បង់អស់ប៉ុន្មានភាគរយនៅពេលវាធ្វើដំណើរកាត់ពពក ផ្សែង និងធូលី។ |
| At-satellite radiance | ជាបរិមាណថាមពលពន្លឺសរុបដែលកត់ត្រាបានដោយផ្ទាល់ពីឧបករណ៍សេនស័ររបស់ផ្កាយរណបនៅក្នុងទីអវកាស ដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវពន្លឺចំណាំងផ្លាតពិតប្រាកដពីវត្ថុលើដី (Ground Reflectance) និងពន្លឺរំខានដែលបង្កើតឡើងដោយអន្តរកម្មបរិយាកាស (Path Radiance)។ | ជារូបភាពឆៅដើមដែលយើងទទួលបានពីកាមេរ៉ា ដែលមានជាប់ទាំងរូបភាពវត្ថុពិត និងពន្លឺចំណាំងរំខាន ឬភាពស្រអាប់នៅជុំវិញ។ |
| Optical depth | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតភាពស្រអាប់នៃបរិយាកាស ដែលបញ្ជាក់ពីបរិមាណនៃរ៉ាឌីកាល់ពន្លឺដែលត្រូវបានស្រូបយក និងខ្ចាត់ខ្ចាយខណៈពេលឆ្លងកាត់បរិយាកាស។ តម្លៃនេះកាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាពន្លឺពិបាកឆ្លងកាត់បរិយាកាសកាន់តែខ្លាំង។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតភាពខាប់នៃទឹកតែ បើទឹកតែកាន់តែខាប់ (Optical depth ខ្ពស់) យើងកាន់តែពិបាកមើលឆ្លងកាត់វាទៅបាតកែវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
