បញ្ហា (The Problem)៖ ការកើនឡើងបរិមាណសំណល់ និងការគ្រប់គ្រងសំណល់ផ្ទះសម្បែងមិនបានត្រឹមត្រូវ ដែលបង្កឱ្យមានបញ្ហាបរិស្ថាន និងប៉ះពាល់ដល់សុខភាពសាធារណៈនៅក្នុងឃុំខ្លាងវៀង ស្រុកវៀងសា ខេត្តណាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ (Mixed Methods) ដោយប្រមូលទិន្នន័យតាមរយៈកម្រងសំណួរពីប្រជាជនចំនួន ២៩៤ នាក់ និងវាយតម្លៃលើសកម្មភាពសិក្សាអនុវត្តជាក់ស្តែងជាមួយអ្នកពាក់ព័ន្ធចំនួន ៣០ នាក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standard Household Waste Management (Pre-intervention) ការគ្រប់គ្រងសំណល់ផ្ទះសម្បែងតាមទម្លាប់ដើម (មុនពេលអនុវត្តគម្រោង) |
មិនទាមទារការខិតខំប្រឹងប្រែងបន្ថែម ការចំណាយ ឬការបណ្តុះបណ្តាលថ្មីពីសហគមន៍ឡើយ។ | បណ្តាលឱ្យមានការកើនឡើងបរិមាណសំណល់ ការដុតចោលដោយខុសក្បួនខ្នាត និងការបំពុលបរិស្ថាន ដោយសារប្រជាជនខ្វះចំណេះដឹង និងការចូលរួម។ | ពិន្ទុចំណេះដឹងមធ្យមមានត្រឹមតែ ៥.៥៧ និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងស្ថិតក្នុងកម្រិតទាប (x̄ = ១.៥៧)។ |
| 5R Principles Learning Activities (Intervention) សកម្មភាពសិក្សាផ្អែកលើគោលការណ៍ 5R (កាត់បន្ថយ, ប្រើប្រាស់ឡើងវិញ, កែច្នៃ, ជួសជុល, បដិសេធ) |
បង្កើនចំណេះដឹងយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយា និងលើកកម្ពស់ការចូលរួមរបស់សហគមន៍ក្នុងការកាត់បន្ថយសំណល់ពីប្រភព។ | ទាមទារពេលវេលាធនធាន (អ្នកសម្របសម្រួល និងសម្ភារៈបង្រៀន) និងការប្តេជ្ញាចិត្តប្រកបដោយនិរន្តរភាពពីអ្នកចូលរួមដើម្បីផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ចាស់។ | ពិន្ទុចំណេះដឹងមធ្យមកើនឡើងរហូតដល់ ៨.៨០ (p < 0.05) ជាមួយនឹងការពេញចិត្តកម្រិតអតិបរមា (x̄ = ៣.០០)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តកម្មវិធីនេះទាមទារធនធានមនុស្ស ពេលវេលា និងសម្ភារៈអប់រំកម្រិតមូលដ្ឋាន ដែលស័ក្តិសម និងងាយស្រួលរកសម្រាប់អនុវត្តនៅថ្នាក់សហគមន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឃុំខ្លាងវៀង ខេត្តណាន ប្រទេសថៃ ដែលអ្នកចូលរួមភាគច្រើនជាស្ត្រី (៧០.១០%) មានអាយុជាមធ្យម ៥៧ ឆ្នាំ និងភាគច្រើនប្រកបរបរកសិកម្ម។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទសហគមន៍ជនបទ និងពាក់កណ្តាលទីក្រុង ដែលស្រដៀងគ្នានឹងសហគមន៍ជាច្រើននៅក្នុងខេត្តនៃប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែអាចតម្រូវឱ្យមានការកែសម្រួលវិធីសាស្ត្រប្រសិនបើត្រូវអនុវត្តនៅតំបន់ទីក្រុងធំៗ (ដូចជារាជធានីភ្នំពេញ) ដែលមានទម្រង់ប្រជាសាស្ត្រ ការរស់នៅ និងប្រភេទសំណល់ខុសគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនៃការអប់រំដោយរួមបញ្ចូលទ្រឹស្តី និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងតាមគោលការណ៍ 5R នេះ មានភាពជាក់ស្តែង និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការចងក្រងជាសកម្មភាពសិក្សាផ្ទាល់ រួមផ្សំជាមួយនឹងការធ្វើបង្ហាញជាក់ស្តែង គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ក្នុងការបំប្លែងចំណេះដឹងទ្រឹស្តី ទៅជាការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយាជាក់ស្តែងក្នុងការគ្រប់គ្រងសំណល់នៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| 5R Principles | គោលការណ៍ទាំង ៥ សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសំណល់ ដែលរួមមានការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ (Reduce) ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ (Reuse) ការកែច្នៃ (Recycle) ការជួសជុល (Repair) និងការបដិសេធមិនប្រើប្រាស់វត្ថុដែលប៉ះពាល់បរិស្ថាន (Reject) ដើម្បីកាត់បន្ថយបរិមាណសំណល់ពីប្រភពដើម។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់របស់របរឱ្យអស់លទ្ធភាពមុននឹងសម្រេចចិត្តបោះវាចោល ដូចជាយកអាវចាស់ដែលរហែកមកដេរពាក់វិញ ឬកាត់ធ្វើជាកន្សែងជូតតុ។ |
| Paired Sample t-test | វិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិដែលគេប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមតែមួយនៅពីរពេលវេលាខុសគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ពិន្ទុមុន និងក្រោយពេលចូលរួមវគ្គបណ្តុះបណ្តាល) ដើម្បីមើលថាតើមានការផ្លាស់ប្តូរជារួមប្រកបដោយអត្ថន័យផ្នែកស្ថិតិឬអត់។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់របស់អ្នកមុនពេល និងក្រោយពេលហាត់ប្រាណរយៈពេលមួយខែ ដើម្បីបញ្ជាក់តាមតួលេខថាតើការហាត់ប្រាណនោះពិតជាធ្វើឱ្យទម្ងន់អ្នកស្រកមែនឬទេ។ |
| Cognitive Domain | ផ្នែកមួយនៃទ្រឹស្តីសិក្សារបស់ Bloom ដែលផ្តោតលើការអភិវឌ្ឍបញ្ញាស្មារតី ការយល់ដឹង ការចងចាំ និងសមត្ថភាពក្នុងការគិតវិភាគស៊ីជម្រៅ។ | ដូចជាខួរក្បាលកុំព្យូទ័រដែលផ្ទុក និងដំណើរការទិន្នន័យ ដើម្បីយល់ពីរបៀបដោះស្រាយបញ្ហាលេខនព្វន្ធ។ |
| Affective Domain | ផ្នែកនៃការសិក្សាដែលទាក់ទងនឹងការផ្លាស់ប្តូរអារម្មណ៍ អាកប្បកិរិយា តម្លៃ និងការយល់ចិត្ត ដែលជួយជំរុញឱ្យមនុស្សមានឆន្ទៈក្នុងការធ្វើសកម្មភាពអ្វីមួយ។ | ដូចជាការប្តូរចិត្តពីការស្អប់ការញ៉ាំបន្លែ ទៅជាការចូលចិត្តញ៉ាំបន្លែដោយសារតែការដឹងពីអត្ថប្រយោជន៍របស់វាចំពោះសុខភាព។ |
| Psychomotor Domain | ផ្នែកនៃការសិក្សាដែលផ្តោតលើជំនាញអនុវត្តជាក់ស្តែង និងចលនារាងកាយ ដែលកើតចេញពីការហ្វឹកហាត់ធ្វើអ្វីមួយឡើងវិញរហូតដល់ស្ទាត់ជំនាញ។ | ដូចជាការរៀនជិះកង់ ដែលដំបូងអ្នកត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នគ្រប់ចលនា តែក្រោយមកអ្នកអាចជិះបានយ៉ាងរលូនដោយស្វ័យប្រវត្តិដោយមិនបាច់គិតច្រើន។ |
| Leachate | ទឹកកខ្វក់ដែលហូរចេញពីគំនរសំណល់សរីរាង្គ ដែលមានផ្ទុកនូវសារធាតុគីមីពុល កម្រិតអាស៊ីតខ្ពស់ និងមេរោគ ដែលអាចជ្រាបចូលទៅបំពុលទឹកក្រោមដី។ | ដូចជាទឹកពណ៌ត្នោតស្អុយៗ ដែលហូរចេញពីថង់សម្រាមសើមនៅក្នុងផ្ទះបាយរបស់អ្នក ប្រសិនបើអ្នកទុកវាចោលយូរថ្ងៃមិនបានយកទៅចោល។ |
| Item-Objective Congruence Index (IOC) | សន្ទស្សន៍រង្វាស់ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយក្រុមអ្នកជំនាញ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើសំណួរនីមួយៗនៅក្នុងកម្រងសំណួរ ពិតជាបានវាស់វែងត្រឹមត្រូវស្របទៅនឹងគោលបំណងនៃការស្រាវជ្រាវដែរឬទេ។ | ដូចជាការយកកូនសោទៅចាក់មេសោរ ដើម្បីតេស្តបញ្ជាក់ថាតើកូនសោមួយនេះពិតជាអាចចាក់បើកមេសោរមួយនេះបានពិតប្រាកដមែនឬអត់។ |
| Purposive Sampling | វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសក្រុមគោលដៅសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ ដោយការចង្អុលបង្ហាញជាក់លាក់នូវបុគ្គលណាដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិ បទពិសោធន៍ ឬចំណេះដឹងស្របតាមតម្រូវការនៃការសិក្សា។ | ដូចជាការតម្រង់ជួរជ្រើសរើសយកសិស្សដែលពូកែខាងគណិតវិទ្យាចំនួន ៥ នាក់ក្នុងថ្នាក់ ទៅប្រឡងសិស្សពូកែ ជាជាងការចាប់ឆ្នោតរើសសិស្សណាម្នាក់ដោយចៃដន្យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
