បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស៊ើបអង្កេតពីលំនាំនៃការផ្លាស់ទី និងស្ថានភាពរូបរាងកាយរបស់ត្រីស្រកាតូច Thynnichthys thynnoides រួមជាមួយនឹងកត្តាបរិស្ថានដែលជះឥទ្ធិពលដល់ពួកវានៅក្នុងទន្លេ Rui ដែលជាទន្លេចំណុះនៃទន្លេ Perak ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តពីខែឧសភា ដល់ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥ ដោយប្រមូលទិន្នន័យជីវសាស្ត្រត្រី និងប៉ារ៉ាម៉ែត្រគុណភាពទឹកនៅតាមស្ថានីយចំនួន ៨។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Passive Sampling (Gill Net) ការប្រមូលសំណាកបែបអកម្ម (មងសៃ) |
ងាយស្រួលរៀបចំ និងប្រមូលត្រីនៅតំបន់ទឹកស្ងៀម ឬតំបន់ជម្រកខាងក្រោមទន្លេ ដោយជួយសន្សំសំចៃកម្លាំងពលកម្មបានច្រើន។ | មិនស័ក្តិសមសម្រាប់តំបន់ដែលមានចរន្តទឹកហូរខ្លាំងនារដូវពងកូន ដែលធ្វើឱ្យឧបករណ៍នេះមិនអាចចាប់ត្រីនៅខ្សែទឹកខាងលើបាន។ | អាចចាប់ត្រីនៅតំបន់ជម្រកធម្មតា (ស្ថានីយ S6, S7) នារដូវមិនពងកូន ប៉ុន្តែមិនមានប្រសិទ្ធភាពនៅតំបន់ទឹកហូរខ្លាំង។ |
| Active Sampling (Scoop Net) ការប្រមូលសំណាកបែបសកម្ម (ដងសំណាញ់) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់នៅតំបន់ទឹកហូរខ្លាំង និងរាក់ ដែលមងមិនអាចប្រើប្រាស់បាន ដើម្បីតាមដានត្រីកំពុងផ្លាស់ទី។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងត្រូវធ្វើសកម្មភាពដងត្រីដោយផ្ទាល់ និងជាប្រចាំនៅពេលប្រមូលសំណាក។ | អាចប្រមូលសំណាកត្រីបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅតំបន់ទឹកហូរខ្លាំង (ស្ថានីយ S1- S5) ក្នុងរដូវកាលផ្លាស់ទីពងកូននៅខ្សែទឹកខាងលើ។ |
| Length-Weight Relationship (LWR) & Condition Factor (K) Analysis ការវិភាគទំនាក់ទំនងប្រវែង-ទម្ងន់ និងកត្តាស្ថានភាពរាងកាយ |
ផ្តល់ទិន្នន័យច្បាស់លាស់អំពីសុខភាពត្រី ការលូតលាស់ និងការប្រែប្រួលរាងកាយតាមរដូវកាលដោយចំណាយថវិកាតិចតួច។ | ទាមទារការវាស់វែងច្បាស់លាស់បំផុត និងចំនួនសំណាកត្រីច្រើន (រាប់រយក្បាល) ទើបមានភាពត្រឹមត្រូវខាងស្ថិតិ។ | បានបង្ហាញថាត្រីមានការលូតលាស់រាងកាយបែបសមាត្រ (b=3.02) ប៉ុន្តែចុះស្គម (តម្លៃ K ធ្លាក់ចុះពី ១.០៧ មក ០.៨៨) ពេលផ្លាស់ទីពងកូន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍ចាប់ត្រីជាមូលដ្ឋាន និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់គុណភាពទឹកតាមបែបអុបទិក និងគីមីវិទ្យា ដែលមានតម្លៃមធ្យម និងអាចរកបាននៅលើទីផ្សារ ប៉ុន្តែទាមទារការចំណាយពេលវេលាច្រើនលើការចុះវាលផ្ទាល់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅក្នុងទន្លេ Rui រដ្ឋ Perak ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ក្នុងរយៈពេលតែមួយរដូវកាល ដោយផ្តោតលើត្រីតែមួយប្រភេទគឺ Thynnichthys thynnoides។ ទោះបីជាបរិស្ថានទន្លេមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់ត្រូពិចដទៃ ការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានយកមកអនុវត្តលើប្រព័ន្ធទន្លេធំៗដូចជាទន្លេមេគង្គ អាចមានភាពខុសគ្នាដោយសារទំហំទឹក លំហូរ និងកត្តាអាកាសធាតុដែលស្មុគស្មាញជាង។ ទោះជាយ៉ាងណា ការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះត្រីប្រភេទនេះក៏មានវត្តមានច្រើននៅតំបន់ទឹកសាបកម្ពុជា ហើយកម្ពុជាក៏កំពុងប្រឈមនឹងការប្រែប្រួលគុណភាពទឹកដោយសារសកម្មភាពមនុស្សផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សាពីលំនាំនៃការផ្លាស់ទី និងសុខភាពត្រីដោយផ្សារភ្ជាប់នឹងគុណភាពទឹកនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវជលផលនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយដល់រដ្ឋបាលជលផលកម្ពុជា និងអ្នកស្រាវជ្រាវ ក្នុងការបង្កើតគោលនយោបាយការពារជម្រកត្រីពងកូន និងត្រួតពិនិត្យគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍តាមដងទន្លេប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Potamodramous (ត្រីទឹកសាបផ្លាស់ទី) | ប្រភេទត្រីដែលផ្លាស់ទីចុះឡើង ឬបំលាស់ទីតែនៅក្នុងបរិស្ថានទឹកសាប (ដូចជាទន្លេ និងបឹង) ដើម្បីស្វែងរកចំណី ឬកន្លែងពងកូន ដោយមិនចេញទៅសមុទ្រឡើយ។ | ដូចជាសិស្សដែលផ្លាស់ប្តូរបន្ទប់រៀនពីអគារមួយទៅអគារមួយទៀតនៅក្នុងបរិវេណសាលាតែមួយ ដោយមិនចេញទៅក្រៅសាលា។ |
| Condition factor (កត្តាស្ថានភាពរាងកាយ) | សន្ទស្សន៍ (តាងដោយ K) សម្រាប់វាយតម្លៃសុខភាព ឬកម្រិតភាពធាត់/ស្គមរបស់ត្រី ដោយប្រៀបធៀបទម្ងន់ទៅនឹងប្រវែងរបស់វា ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការស៊ីចំណី ស្ថានភាពបន្តពូជ ឬគុណភាពជម្រក។ | ដូចជាការវាស់សន្ទស្សន៍ម៉ាសរាងកាយ (BMI) របស់មនុស្សដើម្បីដឹងថាគាត់មានសុខភាពល្អ ស្គម ឬធាត់ធៀបនឹងកម្ពស់របស់គាត់។ |
| Isometric body growth (ការលូតលាស់រាងកាយបែបសមាត្រ) | ដំណើរការលូតលាស់របស់ត្រីដែលទម្ងន់ និងប្រវែងរបស់វាកើនឡើងក្នុងសមាមាត្រស្មើគ្នា (រក្សារូបរាងដដែល) ដែលបង្ហាញថាតម្លៃមេគុណបម្រែបម្រួល (b) ក្នុងរូបមន្តលូតលាស់គឺមានតម្លៃប្រហាក់ប្រហែល ៣។ | ដូចជាការតពង្រីករូបថតនៅក្នុងកុំព្យូទ័រដោយទាញជ្រុងវា ដែលធ្វើឱ្យរូបនោះធំជាងមុនប៉ុន្តែនៅរក្សាទម្រង់ដើមមិនវៀច ឬខូចទ្រង់ទ្រាយ។ |
| Length-weight relationship (ទំនាក់ទំនងប្រវែងនិងទម្ងន់) | រូបមន្តគណិតវិទ្យា (W = aL^b) ដែលប្រើក្នុងជីវសាស្ត្រជលផលដើម្បីទស្សន៍ទាយទម្ងន់របស់ត្រីនៅពេលគេដឹងពីប្រវែងរបស់វា ដែលជួយក្នុងការវាយតម្លៃការលូតលាស់ និងបរិមាណផលស្តុកត្រីក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជារូបមន្តប៉ាន់ស្មានទម្ងន់របស់ផ្លែឪឡឹកដោយគ្រាន់តែវាស់ទំហំជុំវិញរបស់វា ដោយមិនបាច់ដាក់ថ្លឹង។ |
| Total Suspended Solid (កំហាប់កាកសំណល់រឹងអណ្តែតក្នុងទឹក) | បរិមាណនៃភាគល្អិតតូចៗ (ដូចជាដីឥដ្ឋ ខ្សាច់ កាកសំណល់រុក្ខជាតិ ឬសារធាតុរ៉ែ) ដែលអណ្តែត ឬជាប់រលាយក្នុងទឹក ដែលអាចធ្វើឱ្យទឹកល្អក់ និងអាចរាំងស្ទះដល់ការដកដង្ហើមតាមស្រកីរបស់ត្រី។ | ដូចជាធូលីដីដែលហោះសាយភាយពេញអាកាសពេលមានខ្យល់បក់ខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យយើងមើលមិនសូវច្បាស់ និងពិបាកដកដង្ហើម។ |
| Turbidity (កម្រិតភាពល្អក់នៃទឹក) | រង្វាស់នៃភាពមិនថ្លានៃទឹក (គិតជាឯកតា NTU) ដែលបណ្តាលមកពីវត្តមានរបស់ភាគល្អិតតូចៗជាច្រើនរារាំងពន្លឺមិនឱ្យចាំងឆ្លុះចូលទៅក្នុងទឹកបានល្អ។ ក្នុងបរិបទនេះ ត្រីមួយចំនួនចូលចិត្តទឹកល្អក់ពេលពងកូនដើម្បីពួនគេចពីសត្រូវ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបរវាងទឹកបរិសុទ្ធថ្លាឈ្វេង និងទឹកតែដែលយើងមើលមិនធ្លុះដល់បាតកែវ។ |
| Gonadosomatic index (សន្ទស្សន៍ម៉ាសសរីរាង្គបន្តពូជ) | ការគណនាធៀបភាគរយរវាងទម្ងន់សរីរាង្គបន្តពូជ (ពង ឬទឹកកាម) និងទម្ងន់ខ្លួនសរុបរបស់ត្រី ដើម្បីដឹងពីភាពចាស់ទុំនៃការបន្តពូជ និងកំណត់រដូវកាលពងកូនជាក់លាក់។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់កាបូបស្ពាយធៀបនឹងទម្ងន់ខ្លួនសិស្ស ដើម្បីដឹងថាសិស្សនោះត្រៀមសៀវភៅមកច្រើនប៉ុណ្ណាសម្រាប់ការប្រឡង។ |
| Epifaunal colonisation (ការតាំងទីលំនៅរបស់សត្វល្អិតលើស្រទាប់បាត) | ដំណើរការដែលភាវរស់តូចៗ (ដូចជាខ្យង ក្តាម ឬសត្វល្អិតក្នុងទឹក) មកតោងរស់នៅផ្ទាល់លើផ្ទៃបាតទន្លេ ថ្ម ឬរុក្ខជាតិក្នុងទឹក ដែលបង្កើតជាប្រភពចំណីយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ត្រី និងទ្រទ្រង់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជលផល។ | ដូចជាស្លែ និងផ្សិតដែលចាប់ផ្តើមដុះតោងលើដើមឈើចាស់ៗ បង្កើតជាជម្រក និងចំណីសម្រាប់សត្វល្អិត និងសត្វស្លាបផ្សេងៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
