បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះបង្ហាញពីរបកគំហើញថ្មីនៃប្រភេទផ្កាអ័រគីដេ (Orchidaceae) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលជួយបំពេញបន្ថែមនូវចន្លោះខ្វះខាតនៃទិន្នន័យជីវចម្រុះ និងរុក្ខជាតិសាស្ត្រនៅក្នុងតំបន់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះអង្កេតផ្ទាល់នៅទីវាល និងការប្រមូលសំណាកមករក្សាទុកដើម្បីសិក្សា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Survey & Direct Observation ការចុះអង្កេតទីវាល និងការសង្កេតផ្ទាល់ |
ទទួលបានទិន្នន័យទីជម្រកធម្មជាតិពិតប្រាកដ និងអាចប្រមូលសំណាករូបថតពេលរុក្ខជាតិមានផ្កាស្រាប់នៅនឹងកន្លែង។ | ពិបាក ឬមិនអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណបានច្បាស់លាស់ ប្រសិនបើរុក្ខជាតិមិនទាន់ចេញផ្កានៅពេលចុះប្រមូល។ | អាចកត់ត្រាប្រភេទអ័រគីដេថ្មីៗជាច្រើន និងបញ្ជាក់ពីការគំរាមកំហែងដល់ទីជម្រក ជាពិសេសនៅតំបន់ភ្នំថ្មកំបោរក្នុងខេត្តបាត់ដំបង។ |
| Ex-situ Cultivation for Identification ការដាំដុះសំណាករស់នៅក្រៅមជ្ឈដ្ឋានដើម (Ex-situ) ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ |
អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិដែលគ្មានផ្កានៅពេលប្រមូល ដោយរង់ចាំរហូតដល់វាចេញផ្កានៅក្នុងសួនបណ្តុះ។ | ទាមទារបរិក្ខារថែរក្សា ពេលវេលា និងអ្នកជំនាញច្បាស់លាស់ (ឧទាហរណ៍ប្រភេទខ្លះដូចជា Tropidia ងាយងាប់ប្រសិនបើដកយកមកទាំងឫសទទេ)។ | បានកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទ Cylindrolobus biflorus និង Hetaeria oblongifolia ដោយជោគជ័យ ក្រោយពេលវាចេញផ្កានៅឯសួន Royal Botanic Gardens, Kew។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវធនធានផ្ទាល់ និងការគាំទ្រជាច្រើន រួមទាំងការចុះទីវាល បរិក្ខារថែរក្សាសំណាក និងជំនាញរុក្ខសាស្ត្រកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់តែទៅលើតំបន់ភ្នំមួយចំនួននៅភាគខាងលិច និងខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា (ដូចជាភ្នំបូកគោ តំបន់ជួរភ្នំក្រវាញក្នុងខេត្តពោធិ៍សាត់ និងភ្នំថ្មកំបោរក្នុងខេត្តបាត់ដំបង) ក្នុងរយៈពេលខ្លី (ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៦)។ កម្រិតនៃការរុករកនេះនៅមិនទាន់តំណាងឱ្យភាពចម្រុះនៃអ័រគីដេទូទាំងប្រទេសនោះទេ ដោយសារនៅមានតំបន់ព្រៃស្រោង និងភ្នំជាច្រើនទៀតដែលមិនទាន់បានសិក្សាស្រាវជ្រាវពេញលេញ ដែលកត្តានេះជាកាតព្វកិច្ចបន្ទាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការបន្តការសិក្សា ដើម្បីការពាររុក្ខជាតិកម្រមុនពេលបាត់បង់ជម្រក។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់យុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្សជីវចម្រុះ និងការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការរកឃើញនេះមិនត្រឹមតែបន្ថែមឈ្មោះរុក្ខជាតិថ្មីទៅក្នុងបញ្ជីជីវចម្រុះជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជាសញ្ញាព្រមានឱ្យពន្លឿនការអភិរក្ស និងទប់ស្កាត់ការបំផ្លាញជម្រកធម្មជាតិឱ្យបានទាន់ពេលវេលា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Orchidaceae (អំបូរផ្កាអ័រគីដេ) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់គ្រួសាររុក្ខជាតិដែលមានផ្កាស្រស់ស្អាតនិងមានទម្រង់ស្មុគស្មាញ (អ័រគីដេ) ដែលអាចដុះលើដី លើថ្ម ឬតោងលើដើមឈើ ហើយជារុក្ខជាតិដែលមានប្រភេទចម្រុះច្រើនជាងគេបំផុតមួយក្នុងពិភពលោក។ | ដូចជាត្រកូលគ្រួសារធំមួយដែលមានបងប្អូនរាប់ម៉ឺននាក់ ដែលមានមុខមាត់ (រចនាសម្ព័ន្ធផ្កា) ស្រដៀងៗគ្នា។ |
| Terrestrial orchid (អ័រគីដេដុះលើដី) | ជាប្រភេទអ័រគីដេដែលចាក់ឫសលូតលាស់ដោយផ្ទាល់នៅក្នុងដី ឬលើគម្របស្លឹកឈើស្ងួត (humus) មិនដូចអ័រគីដេភាគច្រើនដែលតែងតែដុះតោងលើដើមឈើនោះទេ។ | ដូចជារុក្ខជាតិទូទៅដែលត្រូវការដីដើម្បីរស់ ខុសពីមិត្តភក្តិរបស់វាដែលចូលចិត្តតោងរស់នៅលើមែកឈើខ្ពស់ៗ។ |
| Epiphytes (រុក្ខជាតិដុះតោង) | ជារុក្ខជាតិដែលដុះតោងលើរុក្ខជាតិផ្សេងទៀត (ដូចជាដើមឈើ) ដើម្បីទទួលបានពន្លឺព្រះអាទិត្យ ប៉ុន្តែវាមិនស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីរុក្ខជាតិដែលវាបានតោងនោះទេ (មិនមែនជារុក្ខជាតិប៉ារ៉ាស៊ីតឡើយ)។ | ដូចជាអ្នកជួលបន្ទប់ដែលគ្រាន់តែសុំកន្លែងស្នាក់នៅដើម្បីទទួលបានពន្លឺព្រះអាទិត្យ តែមិនបានលួចម្ហូបអាហាររបស់ម្ចាស់ផ្ទះឡើយ។ |
| Resupinated (បង្វិលផ្កាចុះក្រោម) | នេះជាដំណើរការវិវឌ្ឍដែលទងផ្កាអ័រគីដេបង្វិលខ្លួន១៨០ដឺក្រេនៅពេលវារីក ដែលធ្វើឱ្យបបូរផ្កា (lip) ធ្លាក់មកស្ថិតនៅផ្នែកខាងក្រោម ដើម្បីងាយស្រួលដល់សត្វល្អិតហោះចូលមកទុំក្រេបលំអង។ | ដូចជាការបើកទ្វារយន្តហោះបញ្ច្រាសមកក្រោមដើម្បីធ្វើជាជណ្ដើរ ដែលជួយសម្រួលឱ្យអ្នកដំណើរ (សត្វល្អិត) ដើរចូលដោយងាយស្រួល។ |
| Pseudobulbs (ពកដើម ឬមើមបញ្ឆោត) | ជាផ្នែកមួយនៃដើមអ័រគីដេដែលប៉ោងធំស្រដៀងនឹងមើម មានតួនាទីសម្រាប់ស្តុកទុកទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមដើម្បីជួយរុក្ខជាតិឱ្យរស់រានមានជីវិតក្នុងអំឡុងពេលរដូវប្រាំងខ្វះទឹក។ | ដូចជាធុងស្តុកទឹកប្រចាំផ្ទះ ដែលរក្សាទឹកទុកប្រើប្រាស់នៅពេលដែលរដូវរាំងស្ងួតមកដល់។ |
| Voucher specimen (សំណាកតំណាង ឬសំណាកយោង) | ជាសំណាករុក្ខជាតិ (អាចជារុក្ខជាតិក្រៀម ឬរក្សាក្នុងទឹកអាល់កុល) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រមូលទុកជាភស្តុតាង និងរក្សាទុកនៅសួនភូតគាមសាស្ត្រ ដើម្បីឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រផ្សេងទៀតអាចយកមកសិក្សានិងផ្ទៀងផ្ទាត់នាពេលអនាគត។ | ដូចជាការរក្សាទុកស្នាមម្រាមដៃ ឬអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណនៅក្នុងបណ្ណសារដ្ឋាន ដើម្បីបញ្ជាក់ពីអត្តសញ្ញាណជាផ្លូវការ។ |
| Endemic species (ប្រភេទរុក្ខជាតិមានវត្តមានតែមួយកន្លែង) | សំដៅលើប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលរស់នៅ និងត្រូវបានរកឃើញតែនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រ ឬប្រទេសជាក់លាក់ណាមួយប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនមានវត្តមាននៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោកឡើយ ដែលធ្វើឱ្យវាងាយរងគ្រោះថ្នាក់បំផុតបើបាត់បង់ជម្រក។ | ដូចជាផលិតផលកម្រមួយប្រភេទដែលគេផលិតនិងមានលក់ផ្តាច់មុខតែនៅក្នុងភូមិមួយប៉ុណ្ណោះ រកទិញនៅប្រទេសផ្សេងមិនបានឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
