បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការរិចរិលបរិស្ថានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្តាលមកពីការរុករកប្រេងឆៅ និងសកម្មភាពឧស្សាហកម្ម ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ Niger-Delta នៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះគឺជាការត្រួតពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ (Literature Review) ដែលវិភាគលើបច្ចេកទេស និងយន្តការផ្សេងៗនៃបច្ចេកវិទ្យាជីវចម្រោះ (Phytoremediation) សម្រាប់ការស្តារបរិស្ថានឡើងវិញពីការបំពុល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Phytoremediation (In Situ / Ex Situ) បច្ចេកវិទ្យាជីវចម្រោះ (នៅនឹងកន្លែង និង ក្រៅកន្លែង) |
អាចអនុវត្តបានទូលំទូលាយលើសារធាតុពុលច្រើនប្រភេទ ចំណាយតិច មិនសូវរំខានដល់រចនាសម្ព័ន្ធដី និងមានសោភ័ណភាពបៃតង។ រុក្ខជាតិដែលប្រើប្រាស់អាចជួយការពារសំណឹកដី និងកាត់បន្ថយបរិមាណកាកសំណល់ដែលត្រូវយកទៅចោល។ | មានកម្រិតត្រឹមតែតំបន់ឫសរាក់ៗ ទាមទារពេលវេលាយូរ (រាប់ខែទៅរាប់ឆ្នាំ) កម្រិតត្រឹមការបំពុលទាប និងរុក្ខជាតិដែលប្រមូលផលអាចក្លាយជាកាកសំណល់គ្រោះថ្នាក់។ | ត្រូវបានបង្ហាញថាមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការធ្វើតេស្តនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប ហើយត្រូវបានកំណត់ថាស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដោយសារតម្លៃទាប។ |
| Conventional Mechanical Clean-up Technologies បច្ចេកវិទ្យាសម្អាតតាមបែបមេកានិកជាប្រពៃណី |
មានល្បឿនលឿនក្នុងការសម្អាតទីតាំងបំពុល និងអាចដោះស្រាយការបំពុលកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ ឬការបំពុលដែលស្ថិតនៅស្រទាប់ដីជ្រៅៗបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារទុនវិនិយោគខ្ពស់ ត្រូវការកម្លាំងពលកម្ម និងថាមពលខ្លាំង ហើយធ្វើឱ្យខូចខាតរចនាសម្ព័ន្ធដីយ៉ាងខ្លាំង (Environmental disturbance)។ | មានតម្លៃថ្លៃពេក និងមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយនៅតំបន់ជួបការលំបាក ឬប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាតំបន់ Niger-Delta ឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ បច្ចេកវិទ្យាជីវចម្រោះគឺជាជម្រើសដែលមានតម្លៃថោក និងមិនទាមទារបរិក្ខារទំនើប ឬអ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់នោះទេ បើធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រប្រពៃណី។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើតំបន់ Niger-Delta នៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមានបញ្ហាបំពុលដោយសារការរុករកប្រេងឆៅ និងលើកឧទាហរណ៍ពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាយើងមិនមានបញ្ហាប្រេងកំពប់ខ្នាតធំក្តី ប៉ុន្តែយើងប្រឈមនឹងការបំពុលដោយលោហៈធ្ងន់ពីការរ៉ែ កសិកម្ម និងសំណល់ឧស្សាហកម្ម ដែលធ្វើឱ្យអំណះអំណាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច (ចំណាយតិច) នៃការសិក្សានេះនៅតែមានតម្លៃខ្លាំង។
បច្ចេកវិទ្យានេះពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចអនុវត្តបានសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសដោយសារវាមានតម្លៃថោក និងប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិមានស្រាប់។
ជារួម ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដើម្បីសម្អាតបរិស្ថាន (Phytoremediation) គឺជាដំណោះស្រាយយូរអង្វែង មិនប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងស្របតាមលទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phytoremediation (បច្ចេកវិទ្យាជីវចម្រោះ / ការស្តារបរិស្ថានដោយប្រើរុក្ខជាតិ) | ជាបច្ចេកវិទ្យាដែលប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិ និងអតិសុខុមប្រាណដែលរស់នៅជាមួយវា ដើម្បីបន្សាប ស្រូបយក ឬកម្ចាត់សារធាតុពុលចេញពីដី ទឹក និងខ្យល់។ | ដូចជាការប្រើរុក្ខជាតិធ្វើជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីធម្មជាតិ ដើម្បីបឺតស្រូបជាតិពុលពីដីនិងទឹកដោយមិនបាច់ប្រើម៉ាស៊ីន។ |
| Phytoextraction (ការស្រូបយកសារធាតុពុលដោយរុក្ខជាតិ) | ជាដំណើរការដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកសារធាតុពុល (ដូចជាលោហៈធ្ងន់) ពីក្នុងដីតាមរយៈឫសរបស់វា រួចបញ្ជូនទៅរក្សាទុកនៅតាមដើម និងស្លឹក ដើម្បីរង់ចាំការប្រមូលផលយកទៅកម្ចាត់ចោលដោយសុវត្ថិភាព។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលបឺតស្រូបទឹកកខ្វក់ទុកក្នុងខ្លួនវា រង់ចាំគេយកវាទៅចោល។ |
| Rhizofiltration (ការចម្រោះតាមឫស) | ជាបច្ចេកទេសប្រើប្រាស់ឫសរុក្ខជាតិដើម្បីស្រូបយក ឬចាប់ផ្តុំសារធាតុពុល (ជាពិសេសលោហៈធ្ងន់) ចេញពីប្រភពទឹកដែលមានការបំពុល ឬទឹកសំណល់។ | ដូចជាតម្រងទឹកតាមផ្ទះ ដែលប្រើឫសរុក្ខជាតិដើម្បីចាប់យកជាតិពុលចេញពីទឹក។ |
| Phytovolatilization (ការបំភាយសារធាតុពុលតាមរុក្ខជាតិ) | ជាយន្តការដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកទឹកដែលមានផ្ទុកសារធាតុពុលពីក្នុងដី រួចបំប្លែងវាទៅជាទម្រង់ដែលមិនសូវមានគ្រោះថ្នាក់ ហើយបញ្ចេញវាទៅក្នុងបរិយាកាសវិញតាមរយៈស្លឹក។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបន្សុតខ្យល់ ដែលស្រូបទឹកពុលពីដី រួចផ្លុំវាចេញជាចំហាយដែលមិនសូវមានគ្រោះថ្នាក់ទៅក្នុងអាកាស។ |
| Constructed wetlands (តំបន់ដីសើមសិប្បនិម្មិត) | ជាអាង ឬប្រព័ន្ធដែលមនុស្សបង្កើតឡើងដោយត្រាប់តាមតំបន់ដីសើមធម្មជាតិ (មានដី និងរុក្ខជាតិទឹក) ដើម្បីចម្រោះ និងលាងសម្អាតទឹកសំណល់ ឬទឹកកខ្វក់មុននឹងបង្ហូរចូលប្រភពទឹកធម្មជាតិ។ | ដូចជាអាងចម្រោះទឹកស្អុយខ្នាតធំដែលគេសាងសង់ឡើងដោយដាំរុក្ខជាតិទឹក ដើម្បីលាងសម្អាតទឹកមុននឹងបង្ហូរចូលទន្លេ។ |
| Anthropogenic (ដែលបង្កឡើងដោយសកម្មភាពមនុស្ស) | សំដៅទៅលើការប្រែប្រួល ការបំពុល ឬឥទ្ធិពលផ្សេងៗទៅលើបរិស្ថាន ដែលកើតចេញពីសកម្មភាពរបស់មនុស្សផ្ទាល់ មិនមែនកើតឡើងដោយបាតុភូតធម្មជាតិឡើយ។ | ដូចជាការបោះចោលសំរាមប្លាស្ទិកក្នុងសមុទ្រ ដែលជាស្នាដៃរបស់មនុស្ស មិនមែនកើតឡើងដោយធម្មជាតិនោះទេ។ |
| Xenobiotics (សារធាតុស៊ីណូបាយអូទិក / សារធាតុគីមីចម្លែក) | ជាសមាសធាតុគីមីសិប្បនិម្មិតដែលមិនមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធជីវសាស្ត្រធម្មជាតិ (ឧទាហរណ៍ ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ឬសារធាតុគីមីឧស្សាហកម្ម) ដែលធម្មជាតិពិបាកនឹងបំបែក ឬកម្ចាត់ចោល។ | ដូចជាមនុស្សភពក្រៅដែលចូលមកក្នុងផែនដី ជាសារធាតុគីមីដែលធម្មជាតិមិនស្គាល់ និងពិបាករំលាយចោល។ |
| Phytostabilisation (ការទប់ស្កាត់ការសាយភាយសារធាតុពុលដោយរុក្ខជាតិ) | ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដើម្បីកាត់បន្ថយការសាយភាយនៃសារធាតុពុលនៅក្នុងបរិស្ថាន ដោយឫសរបស់វាជួយចាប់ចងសារធាតុពុលជាប់នឹងដី ការពារកុំឱ្យហូរចូលទឹកក្រោមដី ឬខ្សែសង្វាក់អាហារ។ | ដូចជាការចាក់សាបក្រវាត់តំបន់គ្រោះថ្នាក់ ដោយប្រើឫសរុក្ខជាតិចងសារធាតុពុលជាប់នឹងដីមិនឱ្យហូររាលដាលទៅណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
