បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទនេះផ្តោតលើការរិះគន់ទស្សនៈដែលចាត់ទុកធម្មជាតិត្រឹមតែជាឧបករណ៍អកម្ម និងបម្រើតែផលប្រយោជន៍មនុស្ស ដោយលើកឡើងថាទស្សនៈនេះមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមសង្គម-អេកូឡូស៊ីដ៏ស្មុគស្មាញនៅក្នុងទីក្រុងនោះទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារនេះធ្វើការសំយោគរបកគំហើញពីអត្ថបទស្រាវជ្រាវចំនួនប្រាំពីរ ដែលស្វែងយល់ពីវិធីសាស្រ្តថ្មីៗក្នុងការគិតឡើងវិញអំពីទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស និងធម្មជាតិនៅក្នុងបរិបទទីក្រុង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Anthropocentric Urban Planning ការរៀបចំផែនការទីក្រុងបែបផ្តោតលើមនុស្ស (Anthropocentric) |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងតាមបែបបទស្តង់ដារ និងផ្តោតផ្ទាល់លើការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងតម្រូវការរបស់មនុស្ស។ | មើលរំលងភាពជាភ្នាក់ងារ និងតម្លៃធម្មជាតិដែលមានស្រាប់ ដែលធ្វើឱ្យមិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមសង្គម-អេកូឡូស៊ីបានប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ធម្មជាតិត្រូវបានចាត់ទុកត្រឹមតែជាឧបករណ៍អកម្ម និងជាផ្ទាំងខាងក្រោយសម្រាប់សកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ |
| Integrative Nature Agency Approach អភិក្រមសមាហរណកម្មដោយទទួលស្គាល់ភាពជាភ្នាក់ងាររបស់ធម្មជាតិ |
ជំរុញឱ្យមានដំណោះស្រាយប្រកបដោយនវានុវត្តន៍ បរិយាបន្ន និងភាពធន់ដោយចាត់ទុកធម្មជាតិជាដៃគូសហការ។ | ទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតស៊ីជម្រៅ ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធច្បាប់ និងការចូលរួមពីភាគីពហុភាគីយ៉ាងស្មុគស្មាញ។ | បង្កើតលំហទីក្រុងដែលអាចសម្របខ្លួនបាន កាន់តែមានសមធម៌ និងមានភាពធន់ខ្ពស់ចំពោះបញ្ហាបរិស្ថាននាពេលអនាគត។ |
| Nature-Based Solutions (NBS) & Traditional Ecological Knowledge ដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិ (NBS) និងចំណេះដឹងអេកូឡូស៊ីប្រពៃណី |
ប្រើប្រាស់មុខងារអេកូឡូស៊ីចម្រុះ និងចំណេះដឹងរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន ដើម្បីបង្កើនជីវចម្រុះ និងរក្សាតុល្យភាពវដ្តទឹក។ | ត្រូវការការសិក្សាលម្អិតពីបរិបទវប្បធម៌ និងភូមិសាស្ត្រមូលដ្ឋាន មុននឹងអាចធ្វើសមាហរណកម្មទៅក្នុងគោលនយោបាយរដ្ឋបាលទំនើបបាន។ | លើកកម្ពស់ជីវចម្រុះ និងភាពធន់ទៅនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ តាមរយៈហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបៃតង និងវប្បធម៌ប្រើប្រាស់ទឹក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់អំពីតម្រូវការធនធានហិរញ្ញវត្ថុ ឬឧបករណ៍បច្ចេកទេសជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារយ៉ាងខ្លាំងនូវការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ និងការសហការអន្តរវិស័យ។
ការសិក្សាដែលត្រូវបានលើកឡើងក្នុងអត្ថបទវិចារណកថានេះ ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ចម្រុះដូចជា អឺរ៉ុប (ស៊ុយអែត) ប្រេស៊ីល និងបារ៉ែន ដែលមានបរិបទសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច និងអាកាសធាតុខុសៗគ្នា។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការទាញយកបទពិសោធន៍ពីប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាប្រេស៊ីល (ឧទាហរណ៍៖ ការប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងប្រពៃណីសហគមន៍ និងសួនច្បារទីក្រុង) គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់ ប៉ុន្តែទាមទារការបន្សាំទៅនឹងប្រព័ន្ធច្បាប់ និងវប្បធម៌ខ្មែរ។
គំនិត និងវិធីសាស្ត្រនៅក្នុងឯកសារនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍទីក្រុងប្រកបដោយចីរភាព និងការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការទទួលស្គាល់ធម្មជាតិជាដៃគូសកម្ម និងការរួមបញ្ចូលទស្សនៈពហុភាគី នឹងជួយកម្ពុជាកសាងទីក្រុងដែលមិនត្រឹមតែមានការអភិវឌ្ឍផ្នែកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងធានាបាននូវភាពធន់ទៅនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Anthropocentric | ជាទស្សនៈ ឬផ្នត់គំនិតដែលចាត់ទុកមនុស្សជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃសកលលោក ដោយជឿថាតម្រូវការ និងផលប្រយោជន៍របស់មនុស្សមានសារៈសំខាន់ជាងភាវៈរស់ផ្សេងៗទៀតទាំងអស់។ | ដូចជាការគិតថាផែនដីនេះជារបស់មនុស្សតែម្នាក់ឯង ហើយសត្វ ឬរុក្ខជាតិគ្រាន់តែជាវត្ថុសម្រាប់បម្រើតម្រូវការរបស់យើង។ |
| Nature agency | ការទទួលស្គាល់ថាធម្មជាតិមិនមែនគ្រាន់តែជាវត្ថុអកម្មនោះទេ ប៉ុន្តែវាមានសមត្ថភាពធ្វើសកម្មភាព ផ្លាស់ប្តូរ និងចូលរួមជាដៃគូសហការជាមួយសង្គមមនុស្សក្នុងការកសាងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការចាត់ទុកដើមឈើ និងទន្លេជាមិត្តភក្តិ ឬដៃគូការងារ ដែលមានសិទ្ធិ និងមានតួនាទីសកម្មក្នុងការកសាងទីក្រុង មិនមែនត្រឹមតែជាគ្រឿងតុបតែងនោះទេ។ |
| Socio-ecological challenges | បញ្ហាស្មុគស្មាញដែលកើតចេញពីអន្តរកម្មរវាងប្រព័ន្ធសង្គមមនុស្ស និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ ដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការបាត់បង់ជីវចម្រុះ និងវិសមភាពបរិស្ថានក្នុងទីក្រុង។ | ដូចជាបញ្ហាទឹកជំនន់ក្នុងទីក្រុងដែលមិនមែនបណ្តាលមកពីភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងតែមួយមុខ (បញ្ហាបរិស្ថាន) តែដោយសារការលុបបឹងដើម្បីសង់ផ្ទះ (បញ្ហាសង្គម)។ |
| Nature-Based Solutions (NBS) | ការប្រើប្រាស់ដំណើរការ និងប្រព័ន្ធរបស់ធម្មជាតិ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមក្នុងសង្គម ដូចជាការស្តារតំបន់ដីសើមដើម្បីការពារទឹកជំនន់ ឬការដាំដើមឈើដើម្បីកាត់បន្ថយកម្តៅទីក្រុង។ | ជំនួសឱ្យការសាងសង់ទំនប់បេតុងការពារទឹកជំនន់ យើងបែរជាដាំព្រៃកោងកាង ឬស្តារបឹងធម្មជាតិឡើងវិញ។ |
| Biophilic design | គំនិតផ្តួចផ្តើមក្នុងការរចនាស្ថាបត្យកម្ម និងនគរូបនីយកម្មដែលផ្សារភ្ជាប់មនុស្សទៅនឹងបរិស្ថានធម្មជាតិ តាមរយៈការបញ្ជ្រាបពន្លឺ ខ្យល់ ទឹក និងរុក្ខជាតិទៅក្នុងអគារ ឬទីក្រុងដើម្បីលើកកម្ពស់សុខុមាលភាព។ | ដូចជាការសាងសង់ការិយាល័យដែលមានដំបូលបៃតង មានដើមឈើនៅកណ្តាល និងមានពន្លឺព្រះអាទិត្យចេញចូលគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យអ្នកធ្វើការមានអារម្មណ៍ស្រស់ស្រាយដូចនៅកណ្តាលព្រៃ។ |
| Pluralistic approach | វិធីសាស្ត្រដែលទទួលស្គាល់ និងរួមបញ្ចូលប្រព័ន្ធចំណេះដឹង តម្លៃ និងទស្សនៈចម្រុះគ្នា (រួមទាំងចំណេះដឹងសហគមន៍មូលដ្ឋាន និងវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប) ដើម្បីវិភាគ និងដោះស្រាយបញ្ហាណាមួយ។ | ដូចជាការស្តាប់យោបល់របស់មនុស្សគ្រប់គ្នា ទាំងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យក្នុងភូមិ ដើម្បីរកវិធីដោះស្រាយបញ្ហាទន្លេគោករាក់។ |
| Hydrosocial cycle | វដ្តនៃទឹកដែលត្រូវបានមើលឃើញថាមិនត្រឹមតែជាដំណើរការធម្មជាតិ (ការហួត ភ្លៀង ហូរ) ប៉ុណ្ណោះទេ តែវាក៏រងឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីសកម្មភាព ការបែងចែក និងវប្បធម៌របស់មនុស្សផងដែរ។ | ដូចជាការយល់ថាទឹកទន្លេមិនមែនចេះតែហូរតាមធម្មជាតិនោះទេ តែវាត្រូវបានគ្រប់គ្រង បែងចែក និងប្រើប្រាស់ដោយសកម្មភាព និងការសម្រេចចិត្តរបស់មនុស្ស។ |
| Hegemonic norms | ច្បាប់ទម្លាប់ ផ្នត់គំនិត ឬការអនុវត្តដែលមានឥទ្ធិពលគ្របដណ្តប់ខ្លាំងនៅក្នុងសង្គម ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាក្បួនខ្នាតត្រឹមត្រូវតែមួយគត់ រហូតធ្វើឱ្យគេមើលរំលងជម្រើសផ្សេងៗទៀត។ | ដូចជាទម្លាប់ចាស់ដែលគិតថា "ការអភិវឌ្ឍក្រុងត្រូវតែកាត់ដើមឈើចោលដើម្បីចាក់បេតុង" ដែលអ្នកណាក៏ជឿតាម ដោយមិនខ្ចីគិតពីការអភិវឌ្ឍបែបរក្សាភាពបៃតង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
