បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយតម្រូវការក្នុងការយល់ដឹងឱ្យបានច្បាស់លាស់អំពីបរិមាណ ចលនការនៃជីវម៉ាស (Biomass dynamics) និងលំហូរថាមពលនៃសហគមន៍រុក្ខជាតិឫស្សីតឿ Arundinaria pusilla នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃរបោះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើឡើងដោយការប្រមូលសំណាកជីវម៉ាសប្រចាំខែទាំងនៅលើដី និងក្រោមដីនៅក្នុងស្រទាប់ព្រៃចំនួនពីរ ដើម្បីយកមកគណនាផលិតភាពបឋម អត្រាកំណើន និងមុខងារផ្ទេរប្រព័ន្ធ (System transfer functions)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Peak standing crop វិធីសាស្ត្រវាស់កម្រិតជីវម៉ាសអតិបរមា |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងត្រូវការទិន្នន័យតិច ដោយគ្រាន់តែរកមើលកម្រិតជីវម៉ាសខ្ពស់បំផុតក្នុងរដូវកាលលូតលាស់។ | មិនបានគិតបញ្ចូលនូវបរិមាណរុក្ខជាតិដែលងាប់ (mortality) ឬជ្រុះក្នុងអំឡុងពេលលូតលាស់ ដែលអាចធ្វើឱ្យការប៉ាន់ស្មានខុសពីការពិត។ | ផលិតភាពបឋមសរុបខាងលើដី (ANP) សម្រាប់ស្រទាប់ទី១ គឺ ៣៦៤,២៧ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ និងស្រទាប់ទី២ គឺ ៣១២,៧៤ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ។ |
| Sum of positive change in biomass plus mortality វិធីសាស្ត្របូកសរុបកំណើនជីវម៉ាសវិជ្ជមាន និងបរិមាណរុក្ខជាតិងាប់ |
ជាវិធីសាស្ត្រល្អបំផុត និងសុក្រឹតជាងគេ ព្រោះវាបានគិតបញ្ចូលនូវបរិមាណរុក្ខជាតិដែលងាប់មុនពេលកំណត់ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទិន្នន័យពិតប្រាកដនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យជាប្រចាំ (រៀងរាល់ខែ) និងការគណនាស្មុគស្មាញជាងវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗទៀត។ | ផលិតភាពបឋមសរុបខាងលើដី (ANP) សម្រាប់ស្រទាប់ទី១ គឺ ៣៤១,៩០ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ និងស្រទាប់ទី២ គឺ ២២៧,៧៥ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ។ |
| Sum of positive increase in biomass វិធីសាស្ត្របូកសរុបតែការកើនឡើងនៃជីវម៉ាសវិជ្ជមាន |
ផ្តោតសំខាន់តែលើកំណើនជីវម៉ាសដែលមានការកើនឡើង ដែលងាយស្រួលក្នុងការវាស់វែង និងបូកសរុបជាងការតាមដានរុក្ខជាតិងាប់។ | ផ្តល់ទិន្នន័យវាយតម្លៃទាបជាងការពិត (Underestimate) ដោយសារមិនបានបូកបញ្ចូលរុក្ខជាតិដែលងាប់ ឬខូចខាត។ | ផលិតភាពបឋមសរុបខាងលើដី (ANP) សម្រាប់ស្រទាប់ទី១ គឺ ២៨៧,៤០ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ និងស្រទាប់ទី២ គឺ ២០៧,៥៥ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារកម្លាំងពលកម្មផ្ទាល់ក្នុងការចុះប្រមូលសំណាកជីវម៉ាសប្រចាំខែ និងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ឯកទេសសម្រាប់សម្ងួត និងវិភាគថាមពល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃរបោះ (Dry Dipterocarp Forest) នៃស្ថានីយស្រាវជ្រាវបរិស្ថានសាកេរ៉ាត់ ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតតែលើប្រភេទឫស្សីតឿ Arundinaria pusilla តែមួយមុខប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះមិនទាន់បានរាប់បញ្ចូលពីផលប៉ះពាល់នៃភ្លើងព្រៃប្រចាំឆ្នាំ ឬសកម្មភាពស៊ីស្មៅរបស់សត្វចិញ្ចឹមឱ្យបានពេញលេញនោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទព្រៃនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងព្រៃរបោះនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកប្រើប្រាស់ជាឯកសារយោងបាន។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការវាយតម្លៃផលិតភាពបឋម និងជីវម៉ាសនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានព្រៃឈើ និងគម្រោងកសិកម្ម។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះអាចជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធរបស់កម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំផែនការគ្រប់គ្រងព្រៃរបោះប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងទាញយកប្រយោជន៍ពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីបានកាន់តែប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Net primary production (ផលិតភាពបឋមសរុប) | បរិមាណថាមពល ឬសារធាតុសរីរាង្គដែលរុក្ខជាតិផលិតបានតាមរយៈរស្មីសំយោគ បន្ទាប់ពីដកចេញនូវថាមពលដែលរុក្ខជាតិប្រើប្រាស់សម្រាប់ការដកដង្ហើម (Respiration) របស់វា។ វាតំណាងឱ្យកំណើនពិតប្រាកដនៃរុក្ខជាតិដែលអាចយកទៅប្រើប្រាស់បន្តនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាប្រាក់ចំណេញសុទ្ធដែលនៅសល់ពីការលក់ដូរ បន្ទាប់ពីយើងបានទូទាត់ចំណាយលើថ្លៃដើមនិងប្រតិបត្តិការរួចរាល់។ |
| Biomass (ជីវម៉ាស) | ទម្ងន់សរុបនៃសារធាតុសរីរាង្គ (រួមមានរុក្ខជាតិរស់ រុក្ខជាតិងាប់ ឬកម្ទេចកំទី) នៅក្នុងតំបន់ណាមួយក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់មួយ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេវាយតម្លៃវាជាទម្ងន់ស្ងួតដោយបានដកជាតិទឹកចេញ ដើម្បីដឹងពីបរិមាណកាបូនដែលស្តុកទុកពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សរុបនៃមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិទាំងអស់នៅក្នុងបន្ទប់មួយ ដើម្បីដឹងថាមានទម្ងន់សាច់សរុបប៉ុន្មានកាត់ជាតិទឹកចេញ។ |
| System transfer functions (មុខងារផ្ទេរប្រព័ន្ធ) | អត្រា ឬសមាមាត្រដែលវាស់វែងពីការបញ្ជូនថាមពល ឬជីវម៉ាសពីផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទៅផ្នែកមួយទៀត ឧទាហរណ៍ ការផ្លាស់ប្តូរពីរុក្ខជាតិរស់ ទៅជារុក្ខជាតិងាប់ រួចធ្លាក់ទៅជាកម្ទេចកំទីនៅលើដី។ | ដូចជាការតាមដានចរន្តទឹកហូរពីអាងទឹកមួយ ទៅអាងទឹកមួយទៀត ដើម្បីដឹងថាទឹកហូរលឿនប៉ុណ្ណា និងសល់បរិមាណប៉ុន្មាននៅដំណាក់កាលនីមួយៗ។ |
| Turnover rate (អត្រានៃការផ្លាស់ប្តូរ) | ល្បឿន ឬភាគរយនៃជីវម៉ាស (ជាពិសេសរឹសក្រោមដី) ដែលត្រូវបានស្លាប់ និងជំនួសដោយការលូតលាស់ថ្មីៗក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ។ វាបង្ហាញពីភាពសកម្មនៃការបង្កើតថ្មី និងការរលួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាអត្រានៃការផ្លាស់ប្តូរបុគ្គលិកក្នុងក្រុមហ៊ុនមួយ បើអត្រានេះខ្ពស់ មានន័យថាមនុស្សចាស់ចេញច្រើន ហើយមនុស្សថ្មីចូលមកជំនួសច្រើនរៀងរាល់ឆ្នាំ។ |
| Efficiency of energy capture (ប្រសិទ្ធភាពនៃការចាប់យកថាមពល) | សមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យ ហើយបំប្លែងវាទៅជាថាមពលគីមី (ជីវម៉ាស) តាមរយៈរស្មីសំយោគ ដោយគិតជាភាគរយធៀបនឹងបរិមាណពន្លឺព្រះអាទិត្យសរុបដែលជះមកលើវា។ | ដូចជាប្រសិទ្ធភាពនៃផ្ទាំងសូឡា ដែលស្រូបពន្លឺថ្ងៃបំប្លែងជាអគ្គិសនី បើវាចាប់បានពន្លឺ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ វាផលិតភ្លើងបានច្រើន។ |
| Calorific content (បរិមាណថាមពលកាឡូរី) | កម្រិតថាមពលដែលផ្ទុកនៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ ដែលអាចបញ្ចេញមកវិញនៅពេលរុក្ខជាតិនោះត្រូវរលួយ ឬត្រូវបានដុតឆេះ។ គេវាស់វាដើម្បីគណនាពីលំហូរថាមពលសរុបនៅក្នុងប្រព័ន្ធ។ | ដូចជាការវាស់ថាមពលកាឡូរីក្នុងអាហារដែលយើងញ៉ាំ ដើម្បីដឹងថាវាផ្តល់កម្លាំងដល់រាងកាយយើងបានកម្រិតណា។ |
| Dry dipterocarp forest (ព្រៃរបោះ) | ប្រភេទព្រៃឈើនៅតំបន់ត្រូពិចដែលមានរដូវប្រាំងច្បាស់លាស់ ដោយមានដើមឈើធំៗដុះរង្វើលៗ និងមានស្មៅឬឫស្សីតឿដុះក្រាលពីក្រោមយ៉ាងក្រាស់ ដែលជាញឹកញាប់ងាយនឹងរងការឆេះដោយភ្លើងព្រៃប្រចាំឆ្នាំ។ | ដូចជាសួនច្បារដែលមានដើមឈើធំៗដុះឆ្ងាយៗពីគ្នា ហើយនៅចន្លោះដីទំនេរនោះមានស្មៅក្រាលពេញ។ |
| Standing dead (រុក្ខជាតិងាប់ឈរ) | ផ្នែកនៃរុក្ខជាតិដែលបានបញ្ឈប់ដំណើរការរស់នៅ (ងាប់) ប៉ុន្តែនៅតែជាប់នឹងដើម ឬឈរនៅឡើយ មិនទាន់ជ្រុះធ្លាក់មកដល់ដីក្លាយជាកម្ទេចកំទី (Litter) នោះទេ។ វាជាដំណាក់កាលមួយនៃការផ្ទេរថាមពល។ | ដូចជាសក់ ឬក្រចកដែលងាប់ហើយ ប៉ុន្តែនៅជាប់នឹងខ្លួនយើងមិនទាន់ជ្រុះបាត់ទៅណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
