បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការកំណត់អត្តសញ្ញាណទីតាំង និងសមាសភាពប្រភេទពូជនៃទេសភាពព្រៃកោងកាងនៅតាមប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឆ្នេរសមុទ្រខេត្តរ៉ាណុង (Ranong) ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការស្តារជម្រកឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យរូបភាពពីផ្កាយរណប រួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយវិធីសាស្ត្រអង្កេតផ្ទាល់លើរុក្ខជាតិនៅទីវាលដោយផ្ទាល់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Visual Interpretation & Screen Digitizing (Remote Sensing) ការតាមដានពីចម្ងាយ (ការបកស្រាយដោយភ្នែក និងការគូសវាសលើអេក្រង់) |
មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកំណត់ទម្រង់ និងទំហំទីតាំងព្រៃកោងកាងក្នុងតំបន់ធំទូលាយ។ ដោះស្រាយបញ្ហាច្របូកច្របល់ចំណាត់ថ្នាក់រូបភាពដែលកុំព្យូទ័រមិនអាចបែងចែកបាន។ | ចំណាយពេលច្រើនក្នុងការគូសវាសដោយដៃ (Screen digitizing) និងទាមទារអ្នកជំនាញដែលមានបទពិសោធន៍។ ការសិក្សានេះមិនបានធ្វើការវាយតម្លៃអត្រាភាពត្រឹមត្រូវ (Accuracy assessment) លើរូបភាពច្បាស់លាស់នោះទេ។ | កំណត់បានទីតាំងព្រៃកោងកាងចំនួន ៤២ កន្លែងដោយជោគជ័យ ដែលមានទម្រង់និងទំហំខុសៗគ្នា។ |
| Point-Centered Quarter (PCQ) Method វិធីសាស្ត្រអង្កេតជាចំណុចកាត់ខ្វែង |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់អំពីសមាសភាពប្រភេទពូជរុក្ខជាតិ កម្រិតដង់ស៊ីតេ និងភាពលេចធ្លោនៃពូជនៅទីវាលផ្ទាល់ដែលមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់។ | ចំណាយកម្លាំងពលកម្ម ពេលវេលា និងថវិកាច្រើនសម្រាប់ការចុះវាស់វែងផ្ទាល់។ លំបាកក្នុងការចូលទៅដល់តំបន់ព្រៃកោងកាងជ្រៅៗ និងស្មុគស្មាញ។ | កំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិបានចំនួន ១៩ ប្រភេទ ដោយមាន ៧ ប្រភេទជារុក្ខជាតិលេចធ្លោជាងគេ (ពិសេស Rhizophora apiculata)។ |
| Unsupervised and Supervised Classification ចំណាត់ថ្នាក់រូបភាពដោយស្វ័យប្រវត្តិ (មិនបានប្រើប្រាស់ចុងក្រោយ) |
ដំណើរការលឿនដោយប្រើកម្មវិធីកុំព្យូទ័រក្នុងការធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទដី និងព្រៃលើផ្ទៃដីធំ។ | ផ្តល់លទ្ធផលច្របូកច្របល់ (Intermixing output) ដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការបកស្រាយ និងបំបែកព្រៃកោងកាងពីប្រភេទដីផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់សិក្សានេះ។ | ត្រូវបានលុបចោលមិនយកមកប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅក្នុងការសិក្សានេះ ដោយសារលទ្ធផលមិនច្បាស់លាស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងទិន្នន័យរូបភាពផ្កាយរណប កម្មវិធីកុំព្យូទ័រវិភាគផែនទី និងឧបករណ៍សម្រាប់ចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅទីវាលដោយផ្ទាល់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតាមតំបន់ឆ្នេរនៃខេត្ត Ranong ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រស្រដៀងនឹងតំបន់ឆ្នេររបស់កម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទិន្នន័យផ្កាយរណប Landsat-5 TM គឺជារូបភាពតាំងពីឆ្នាំ ២០០៦ ដែលមានកម្រិតភាពច្បាស់ត្រឹម ២៥ម x ២៥ម ដែលអាចហួសសម័យកាលបន្តិច។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការអនុវត្តជាក់ស្តែងគួរតែប្រើប្រាស់ទិន្នន័យថ្មីៗដូចជា Landsat 8/9 ឬ Sentinel-2 ដែលមានភាពច្បាស់និងបច្ចុប្បន្នភាពជាងមុន។
វិធីសាស្ត្រ និងបច្ចេកទេសដែលបង្ហាញក្នុងឯកសារនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានតំបន់ឆ្នេរនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងបច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណប និងការចុះអង្កេតផ្ទាល់ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏រឹងមាំមួយដែលអាចជួយឱ្យកម្ពុជាធ្វើការអភិរក្ស និងរៀបចំផែនការស្តារព្រៃកោងកាងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Remote Sensing (ការតាមដានពីចម្ងាយ) | ជាបច្ចេកវិទ្យាប្រមូលព័ត៌មានពីផ្ទៃផែនដីដោយមិនចាំបាច់ចុះទៅដល់ទីតាំងផ្ទាល់ ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ថតរូប ឬសេនស័រ (Sensor) បំពាក់លើផ្កាយរណប ឬយន្តហោះ ដើម្បីតាមដានការប្រែប្រួលបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ។ | ដូចជាការប្រើដ្រូនហោះថតមើលទិដ្ឋភាពចម្ការពីលើអាកាស ដើម្បីដឹងថាដើមឈើណាខ្លះងាប់ ឬរស់ ដោយមិនបាច់ដើរមើលគ្រប់ដើម។ |
| False-color composite (ការបន្សំពណ៌ក្លែងក្លាយ) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងប្រព័ន្ធ GIS ដែលបូកបញ្ចូលរលកពន្លឺផ្សេងៗ (ដូចជាពន្លឺក្រហម បៃតង និងពន្លឺអ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ) បង្កើតជារូបភាពមួយដែលពណ៌របស់វាមិនដូចភ្នែកមនុស្សមើលឃើញផ្ទាល់ ដើម្បីរំលេចលក្ខណៈពិសេសរបស់វត្ថុណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើឱ្យព្រៃឈើឃើញពណ៌ក្រហមឆ្អៅជាងដីធម្មតា)។ | ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាវេទមន្តដែលអាចប្តូរពណ៌ស្លឹកឈើបៃតងឱ្យទៅជាពណ៌ក្រហម ដើម្បីងាយស្រួលស្វែងរកតំបន់ព្រៃលិចទឹកនៅក្នុងផែនទីដ៏ធំមួយ។ |
| Screen digitization (ការគូសវាសកំណត់ព្រំដែនលើអេក្រង់) | ជាដំណើរការបំប្លែងទិន្នន័យ ដោយប្រើប្រាស់ម៉ៅ (Mouse) គូសបន្ទាត់ ឬបង្កើតជាពហុកោណ (Polygon) តាមរូបភាពពីផ្កាយរណបនៅលើអេក្រង់កុំព្យូទ័រ ដើម្បីកំណត់ព្រំដែន និងបង្កើតជាទិន្នន័យវ៉ិចទ័រ (Vector data) សម្រាប់យកទៅវិភាគទំហំផ្ទៃដី។ | ដូចជាការយកក្រដាសកញ្ចក់ថ្លាទៅដាក់ពីលើផែនទីរូបភាព រួចយកប៊ិចគូសតាមទម្រង់ព្រំប្រទល់ភូមិ ឬបឹង ដើម្បីបំបែកទិន្នន័យនោះចេញមកក្រៅ។ |
| Point-centered quarter method (វិធីសាស្ត្រអង្កេតជាចំណុចកាត់ខ្វែង) | ជាបច្ចេកទេសវាស់វែងរុក្ខសាស្ត្រនៅទីវាល ដោយជ្រើសរើសចំណុចមួយ រួចបែងចែកទីតាំងនោះជាបួនជ្រុង (បួនត្រីមាស) បន្ទាប់មកវាស់ចម្ងាយ និងកត់ត្រាប្រភេទដើមឈើដែលនៅជិតចំណុចនោះជាងគេបំផុតក្នុងជ្រុងនីមួយៗ ដើម្បីគណនាដង់ស៊ីតេរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការឈរនៅកណ្តាលសួនច្បារ រួចងាកមើលទៅទិសទាំងបួន (ជើង ត្បូង កើត លិច) ហើយកត់ត្រាដើមឈើណាដែលនៅជិតយើងជាងគេបំផុតក្នុងទិសនីមួយៗ។ |
| Landscape mosaics (ទម្រង់បំណែកទេសភាព) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំ ឬការបែកខ្ញែកនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដែលមានបំណែកតូចៗ (Patches) ដាច់ៗពីគ្នា ឬភ្ជាប់គ្នា បង្កើតបានជាទេសភាពរួមមួយនៅក្នុងតំបន់បរិស្ថានដ៏ធំមួយ។ | ដូចជាការយកបំណែកក្រណាត់ចម្រុះពណ៌ តូចធំខុសៗគ្នា មកដេរតម្រៀបគ្នាបង្កើតបានជាកម្រាលព្រំដ៏ធំមួយ។ |
| Polynomial geocoding (ការកែតម្រូវកូអរដោណេតាមទម្រង់ពហុធា) | ជាដំណើរការគណិតវិទ្យាក្នុងការកែតម្រូវរូបភាពផ្កាយរណបឱ្យមានទីតាំងត្រឹមត្រូវតាមប្រព័ន្ធកូអរដោណេពិតនៅលើផែនដី ដោយបំបាត់ភាពវៀចទ្រេតដែលបណ្តាលមកពីមុំកាមេរ៉ា ឬរាងកោងរបស់ផែនដី។ | ដូចជាការទាញសន្លឹកកៅស៊ូដែលយារខូចទ្រង់ទ្រាយ ឱ្យត្រឡប់មកមានរាងបួនជ្រុងស្មើ និងត្រួតស៊ីគ្នាឥតខ្ចោះជាមួយផែនទីពិតប្រាកដ។ |
| Rhizophora apiculata (ដើមកោងកាងស្លឹកតូច) | ជាប្រភេទពូជដើមកោងកាងដ៏លេចធ្លោមួយ ដែលមានឫសទម្ររាងជើងទ្រ (Stilt roots) ដុះខ្វាត់ខ្វែងចេញពីតួដើម ដែលអាចធន់នឹងការជន់លិចនៃទឹកប្រៃ និងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការការពារសំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ។ | ដូចជាតង់ដែលត្រូវបានគេបោះដោយប្រើខ្សែ និងបង្គោលចងទាញពីគ្រប់ទិសទីដើម្បីទប់កុំឱ្យរលំពេលមានខ្យល់ ឬទឹករលកបោកបក់ខ្លាំង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
