បញ្ហា (The Problem)៖ និក្ខេបបទនេះសិក្សាពីការជ្រើសរើសជម្រកស្វែងរកចំណី និងឥទ្ធិពលនៃកត្តារំខានដោយសកម្មភាពមនុស្សទៅលើសត្វក្រៀល (Grus antigone) ក្នុងរដូវមិនបន្តពូជ នៅតំបន់អភិរក្សអន្លង់ព្រីង ខេត្តកំពត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីវាល ដើម្បីវិភាគប្រភេទរុក្ខជាតិជាចំណី និងកត់ត្រាសកម្មភាពរំខានផ្សេងៗនៅក្នុងតំបន់អភិរក្ស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Eleocharis dulcis (Plong thom) ផ្លុងធំ (Eleocharis dulcis) |
មើមមានទំហំធំ និងទម្ងន់ធ្ងន់ដែលអាចផ្តល់ប្រភពថាមពលខ្ពស់ដល់សត្វក្រៀល។ | មានប្រព័ន្ធឫសវែងដែលធ្វើឱ្យសត្វក្រៀលពិបាកចោះកកាយយកមើម និងចូលចិត្តដុះនៅកន្លែងទឹកជ្រៅ។ | មានដង់ស៊ីតេគ្របដណ្តប់ខ្ពស់នៅតាមទីតាំងដែលសត្វក្រៀលចូលចិត្តស្វែងរកចំណី (HIF) ធៀបនឹងទីតាំងដែលសត្វក្រៀលមិនសូវទៅ។ |
| Eleocharis spiralis (Plong ambosh) ផ្លុងអំបោះ (Eleocharis spiralis) |
មានប្រព័ន្ធឫសខ្លីងាយស្រួលដល់សត្វក្រៀលក្នុងការចោះកកាយយកមើមមកស៊ីជាចំណី។ | មើមមានទំហំតូច និងមានទម្ងន់ស្រាលជាងមើមផ្លុងធំ។ | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិលេចធ្លោជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អភិរក្ស និងមានទំនាក់ទំនងជាវិជ្ជមានខ្ពស់បំផុតជាមួយដង់ស៊ីតេសត្វក្រៀល។ |
| Eleocharis philippinensis (Plong roeurng) ផ្លុងរឿង (Eleocharis philippinensis) |
អាចដុះលូតលាស់គ្របដណ្តប់ទីតាំងមួយចំនួនបានយ៉ាងល្អ ជាពិសេសតំបន់ដែលដីមានសភាពរឹង (ឧ. ប្លុកទី៦)។ | មិនមានផលិតមើមដែលជាប្រភពចំណីចម្បងរបស់សត្វក្រៀលនោះទេ ហើយដីមានសភាពរឹងពិបាកកកាយ។ | មានទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមានជាមួយវត្តមានសត្វក្រៀល ពោលគឺសត្វក្រៀលចៀសវាងតំបន់ដែលសម្បូរផ្លុងប្រភេទនេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីវាលក្នុងរយៈពេលវែង ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់សាមញ្ញកម្រិតទាប ប៉ុន្តែទាមទារកម្លាំងពលកម្មខ្ពស់ និងចំណេះដឹងជំនាញក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងរយៈពេលខ្លី (ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៣) ក្នុងរដូវប្រាំង និងនៅទីតាំងតែមួយគត់ (អន្លង់ព្រីង) ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យមិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីបំរែបំរួលតាមរដូវកាលផ្សេងៗបានពេញលេញ។ កត្តានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះជម្រកដីសើមរបស់សត្វក្រៀលតែងតែមានការប្រែប្រួលខ្លាំងទៅតាមរបបទឹកភ្លៀង និងការរលត់រំហួតនៃប្រភពទឹក។
របកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្ពស់សម្រាប់ការរៀបចំគោលការណ៍គ្រប់គ្រងតំបន់ដីសើម និងការអភិរក្សសត្វក្រៀលនៅកម្ពុជា។
ជារួម និក្ខេបបទនេះផ្តល់នូវទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រជាក់ស្តែងដែលអ្នកអភិរក្សអាចប្រើប្រាស់ ដើម្បីធ្វើឱ្យមានតុល្យភាពរវាងការអភិរក្សជម្រកសត្វក្រៀល និងការទាញយកផលប្រយោជន៍របស់សហគមន៍ពីតំបន់ដីសើម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Foraging habitat | តំបន់បរិស្ថានជាក់លាក់មួយដែលមានលក្ខណៈអំណោយផល និងសម្បូរទៅដោយប្រភពអាហារ ដែលសត្វព្រៃជ្រើសរើសជាទីតាំងសម្រាប់ស្វែងរកចំណីប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកវាដើម្បីរស់រានមានជីវិត។ | ប្រៀបបាននឹងផ្សារ ឬភោជនីយដ្ឋានធំមួយ ដែលអ្នកតែងតែទៅទិញម្ហូបអាហារញ៉ាំដោយសារទីនោះមានជម្រើសអាហារឆ្ងាញ់ៗច្រើន។ |
| Roosting habitat | ទីតាំងមានសុវត្ថិភាពដែលសត្វស្លាបតែងតែប្រមូលផ្តុំគ្នាជ្រើសរើសសម្រាប់ការសម្រាកទុំដេកនៅពេលយប់ ឬសម្រាកនៅពេលថ្ងៃ ដើម្បីការពារខ្លួនពីសត្រូវធម្មជាតិ និងចៀសវាងការរំខានផ្សេងៗ។ | ប្រៀបបាននឹងបន្ទប់ដេកដ៏មានសុវត្ថិភាពនៅក្នុងផ្ទះរបស់អ្នក ដែលអ្នកតែងតែត្រលប់មកសម្រាករាល់យប់បន្ទាប់ពីធ្វើការហត់នឿយពេញមួយថ្ងៃ។ |
| Quadrate sampling | វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវអេកូឡូស៊ី ដោយប្រើប្រាស់ស៊ុមរាងការ៉េ (ឧ. ទំហំ ១x១ ម៉ែត្រ) ដាក់ចុះលើដី ដើម្បីរាប់ចំនួន និងកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិ ឬសត្វតូចៗដែលមាននៅក្នុងប្រអប់នោះ សម្រាប់យកទៅវាយតម្លៃលើផ្ទៃដីធំទាំងមូល។ | ដូចជាការគូសប្រអប់តូចមួយលើដី រួចរាប់ចំនួនស្រមោចតែក្នុងប្រអប់នោះ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានថាដីធំមួយវាលនេះអាចមានស្រមោចសរុបប៉ុន្មានក្បាល ដោយមិនចាំបាច់ដើររាប់ទាំងអស់។ |
| Belt transect | បច្ចេកទេសប្រមូលទិន្នន័យនៅទីវាល ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវធ្វើដំណើរតាមខ្សែបន្ទាត់ជាក់លាក់មួយ (ត្រង់ ឬតាមទិសដៅកំណត់) ហើយកត់ត្រារាល់សត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលស្ថិតក្នុងគម្លាតចម្ងាយកំណត់ណាមួយសងខាងខ្សែបន្ទាត់នោះ។ | ដូចជាការដើរត្រង់តាមផ្លូវមួយ រួចរាប់ចំនួនផ្ទះទាំងអស់ដែលនៅសងខាងផ្លូវក្នុងចម្ងាយ១០ម៉ែត្រពីអ្នក ដើម្បីកត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅបញ្ជី។ |
| Density-dependence | គោលការណ៍អេកូឡូស៊ីដែលឥទ្ធិពល ឬអាកប្បកិរិយារបស់សត្វ (ដូចជាការបន្តពូជ ឬការស្វែងរកចំណី) ប្រែប្រួលទៅតាមភាពកកកុញ ឬចំនួនសត្វនៅក្នុងតំបន់នោះ។ ឧទាហរណ៍ ពេលសត្វកាន់តែច្រើន ការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមចំណីគ្នាកាន់តែខ្ពស់។ | ដូចជាការចូលញ៉ាំអាហារប៊ូហ្វេ ពេលមានមនុស្សតិចយើងងាយស្រួលរកម្ហូបញ៉ាំ តែពេលមនុស្សកកកុញ យើងត្រូវប្រជែងគ្នាខ្លាំងទើបបានញ៉ាំ។ |
| Eleocharis (Plong) | ជាអំបូររុក្ខជាតិដីសើម (ពពួកផ្លុង) ដែលមានដើមមូលៗគ្មានស្លឹក ហើយប្រភេទខ្លះ (ដូចជាផ្លុងធំ និងផ្លុងអំបោះ) អាចផលិតមើមនៅក្រោមដី ដែលមើមទាំងនេះគឺជាប្រភពអាហារដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វក្រៀល និងសត្វស្លាបទឹកផ្សេងៗ។ | ដូចជាដើមខ្ទឹម ឬស្លឹកគ្រៃដែលដុះក្នុងទឹក ហើយមានដុះមើមតូចៗនៅក្រោមដីដែលជាចំណីដ៏ឆ្ងាញ់សម្រាប់សត្វក្រៀលកកាយស៊ី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
