បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីជីវម៉ាស កំណើន និងផលិតភាពនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្មៅសមុទ្រតំបន់ត្រូពិច ជាពិសេសប្រភេទ Enhalus acoroides ដែលរងឥទ្ធិពលពីបម្រែបម្រួលរដូវកាលនៅឈូងសមុទ្រ Khung Kraben ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងជារៀងរាល់ខែចាប់ពីខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៥ ដល់ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៦ ដោយប្រើវិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់ផ្ទាល់នៅទីតាំង (In situ)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Biomass Harvesting (Quadrat Method) ការប្រមូលផលជីវម៉ាស (តាមរយៈក្រឡាការ៉េសំណាក) |
ងាយស្រួលក្នុងការប៉ាន់ស្មានជីវម៉ាសសរុប (ទាំងផ្នែកលើ និងក្រោមដី) ក្នុងតំបន់ជាក់លាក់មួយ។ | ការលំបាកក្នុងការយកសំណាកផ្នែកក្រោមដី (ឫស និងមើម) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវដោយសារការចាក់ឫសជ្រៅ ព្រមទាំងបង្កការខូចខាតដល់ស្មៅសមុទ្រផ្ទាល់។ | ជីវម៉ាសដំណាំឈរជាមធ្យមនៃស្លឹកមាន ១៤៦,៣៧ ក្រាម(ទម្ងន់ស្ងួត)/ម៉ែត្រការ៉េ និងជីវម៉ាសក្រោមដី ៤៥៧ ទៅ ៩០៥ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ។ |
| Leaf Marking (Hole-punching Method) វិធីសាស្ត្រសម្គាល់ស្លឹក (ការចោះរន្ធ) |
អាចវាស់ស្ទង់អត្រាកំណើន និងផលិតភាពស្លឹកបានយ៉ាងសុក្រឹតតាមពេលវេលា ដោយមិនចាំបាច់ដកបំផ្លាញដើមទាំងមូល។ | ទាមទារការចុះទៅទីតាំងផ្ទាល់ច្រើនដង (ដើម្បីចោះ និងប្រមូលផលក្រោយ ១០-១៥ ថ្ងៃ) និងអាចធ្វើឱ្យខូចខាតស្លឹកប្រសិនបើមិនប្រុងប្រយ័ត្ន។ | ផលិតភាពស្លឹកជាមធ្យម ៤,២៤ ក្រាម(ទម្ងន់ស្ងួត)/ម៉ែត្រការ៉េ/ថ្ងៃ និងអត្រាលូតលាស់ជាមធ្យម ១,៥២ សង់ទីម៉ែត្រ/ថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍វាលសាមញ្ញៗ ប៉ុន្តែត្រូវការកម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាច្រើនសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យជាប្រចាំខែនៅក្នុងទឹក។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឈូងសមុទ្រ Khung Kraben ខេត្តច័ន្ទបុរី ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥-១៩៩៦ ដោយផ្តោតលើប្រភេទស្មៅសមុទ្រ Enhalus acoroides។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ឆ្នេររបស់យើងមានលក្ខខណ្ឌអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ អាកាសធាតុ និងប្រភេទស្មៅសមុទ្រស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់សិក្សានេះ។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះ មានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងអភិរក្សធនធានស្មៅសមុទ្រនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រតាមដានទាំងនេះ នឹងជួយពង្រឹងការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់ឆ្នេររបស់កម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងផ្អែកលើទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រពិតប្រាកដ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biomass (ជីវម៉ាស) | ជាទម្ងន់សរុបនៃសារពាង្គកាយមានជីវិត (ដូចជារុក្ខជាតិសមុទ្រ) នៅក្នុងតំបន់កំណត់មួយ ដែលនៅក្នុងការសិក្សានេះវាត្រូវបានវាស់វែងជាទម្ងន់ស្ងួត បន្ទាប់ពីយកជាតិទឹកចេញ ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គពិតប្រាកដដែលរុក្ខជាតិបានផលិត។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់សុទ្ធនៃត្រីមួយកន្ត្រក បន្ទាប់ពីហាលស្ងួតអស់ជាតិទឹក ដើម្បីដឹងថាមានសាច់ប៉ុន្មានគីឡូពិតប្រាកដ។ |
| Specific growth rate (អត្រាកំណើនជាក់លាក់) | ជាមេគុណដែលបង្ហាញពីល្បឿននៃការផលិតកោសិកា ឬផ្នែកថ្មីៗរបស់រុក្ខជាតិ ដោយធៀបទៅនឹងទំហំ ឬបរិមាណជីវម៉ាសដើមដែលវាមានស្រាប់ ក្នុងរយៈពេលណាមួយ (គិតជាភាគរយក្នុងមួយថ្ងៃ)។ | ដូចជាការគណនាភាគរយនៃការប្រាក់ប្រចាំខែ ដែលអ្នកទទួលបានធៀបនឹងប្រាក់ដើមសរុបដែលអ្នកមានក្នុងគណនីធនាគារ។ |
| Turnover time (រយៈពេលផ្លាស់ប្តូរវេន) | ជារយៈពេលគិតជាថ្ងៃ ដែលរុក្ខជាតិមួយត្រូវការដើម្បីផលិតស្លឹកថ្មីមកជំនួសជីវម៉ាសស្លឹកចាស់ដែលចាស់ជរា ឬជ្រុះចេញទាំងស្រុង ពោលគឺការប្តូរថ្មី១០០%។ | ដូចជារយៈពេលដែលហាងមួយលក់ទំនិញក្នុងឃ្លាំងអស់ ហើយត្រូវនាំចូលទំនិញថ្មីមកដាក់បំពេញក្នុងឃ្លាំងវិញទាំងស្រុង។ |
| Epiphytes (អេពីភីត) | ជាសារពាង្គកាយ (ដូចជាសារាយសមុទ្រតូចៗ ឬបាក់តេរី) ដែលដុះតោងរស់នៅលើផ្ទៃនៃស្លឹកស្មៅសមុទ្រ។ ការកើនឡើងនៃអេពីភីតអាចរារាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យ ធ្វើឱ្យការធ្វើរស្មីសំយោគធ្លាក់ចុះ និងធ្វើឱ្យស្លឹកស្មៅសមុទ្រឆាប់ខូច។ | ដូចជាស្លែដែលដុះតោងក្រាស់ៗលើដំបូលផ្ទះ ដែលធ្វើឱ្យខូចសោភ័ណភាព និងធ្វើឱ្យដំបូលឆាប់ពុកផុយ។ |
| Quadrat (ក្រឡាការ៉េសំណាក) | ជាឧបករណ៍រាងការ៉េ (ច្រើនធ្វើពីដែកអ៊ីណុក ឬប្លាស្ទិក) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវដាក់ទម្លាក់លើបាតសមុទ្រ ដើម្បីកំណត់ព្រំដែនតំបន់គំរូមួយឱ្យបានច្បាស់លាស់ (ឧ. ទំហំ ០,៣ × ០,៣ ម៉ែត្រ) សម្រាប់ការរាប់ចំនួនដើម ឬប្រមូលសំណាកជីវម៉ាសប្រកបដោយស្តង់ដារ។ | ដូចជាការយកកន្ត្រងទៅគ្របលើដី ដើម្បីរាប់មើលថាតើមានស្រមោចប៉ុន្មានក្បាលនៅក្នុងរង្វង់កន្ត្រងនោះ ជាជាងការដើររាប់ស្រមោចពេញមួយវាល។ |
| Hole-punching method (វិធីសាស្ត្រចោះរន្ធលើស្លឹក) | ជាបច្ចេកទេសសម្រាប់វាស់អត្រាលូតលាស់ស្លឹក ដោយចោះរន្ធតូចមួយធ្វើជាសញ្ញាសម្គាល់នៅជិតគល់ស្លឹក ហើយក្រោយរយៈពេលកំណត់មួយ (១០-១៥ថ្ងៃ) គេវាស់ចម្ងាយដែលរន្ធនោះបានរំកិលឡើងលើ ដើម្បីដឹងថាស្លឹកបានលូតលាស់វែងជាងមុនប៉ុន្មានសង់ទីម៉ែត្រ។ | ដូចជាការគូសគំនូសនៅលើជញ្ជាំងក្បែរក្បាលក្មេង ដើម្បីវាស់កម្ពស់ ហើយប៉ុន្មានខែក្រោយមក ត្រឡប់មកវាស់គម្លាតពីគំនូសចាស់ដើម្បីដឹងថាក្មេងលូតបានប៉ុន្មាន។ |
| Enhalus acoroides (ស្មៅសមុទ្រ Enhalus acoroides) | ជាប្រភេទស្មៅសមុទ្រតំបន់ត្រូពិចដែលមានទំហំធំជាងគេ និងមានស្លឹកវែងៗដូចខ្សែបូ។ វាដុះនៅតាមតំបន់ឆ្នេរទឹករាក់ និងមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការស្រូបយកកាបូន និងធ្វើជាជម្រកសម្រាប់សត្វសមុទ្រ។ | ដូចជាគុម្ពស្មៅដំរីដែលដុះខ្ពស់ៗនៅលើគោក ជាកន្លែងដែលសត្វល្អិត និងសត្វតូចៗយកជាជម្រក និងលាក់ខ្លួនពីសត្រូវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
