បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស៊ើបអង្កេតពីវត្តមាន និងកំហាប់នីត្រាតនៅក្នុងទឹកលេចធ្លាយពីទីលានចាក់សំរាម និងគំរូទឹកក្រោមដីនៅជុំវិញទីលានចាក់សំរាមដង្កោ ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដើម្បីវាយតម្លៃហានិភ័យនៃការបំពុលទឹកក្រោមដី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រមូលគំរូទឹកលេចធ្លាយ និងទឹកក្រោមដីជារៀងរាល់ខែក្នុងចន្លោះខែមិថុនា ដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៧ រួចយកទៅវិភាគរកកំហាប់នីត្រាតដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វាស់ពន្លឺ និងការវិភាគស្ថិតិដើម្បីវាយតម្លៃការប្រែប្រួល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| UV-Vis Spectrophotometry with NitraVer 5 ការវិភាគកំហាប់នីត្រាតដោយប្រើម៉ាស៊ីន UV-Vis Spectrophotometer ជាមួយភ្នាក់ងារប្រតិកម្ម NitraVer 5 |
មានភាពងាយស្រួល អនុវត្តបានលឿន និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកំណត់កំហាប់នីត្រាតក្នុងទឹក ទោះបីជាមានការបំពុលពីសារធាតុកាដម្យូមក៏ដោយ។ | តម្រូវឱ្យមានការត្រងសំណាកឱ្យបានស្អាតល្អជាមុន ហើយសារធាតុផ្សេងទៀតអាចរំខានដល់លទ្ធផលបើមិនបានរៀបចំបានត្រឹមត្រូវ។ | អាចវាស់កំហាប់នីត្រាតក្នុងទឹកក្រោមដីចន្លោះពី ០.៨៦ mg/L ដល់ ១៤.៤៩ mg/L និងក្នុងទឹកលេចធ្លាយដល់ទៅ ៥៥០ mg/L ដោយមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ (R² = 0.997)។ |
| One-way ANOVA (Statistical Analysis) ការវិភាគស្ថិតិ One-way ANOVA ដើម្បីស្វែងរកទំនាក់ទំនងរវាងអថេរជុំវិញទីតាំងសិក្សា |
ផ្តល់នូវការវាយតម្លៃផ្នែកស្ថិតិដែលអាចទុកចិត្តបាន ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើមានទំនាក់ទំនងរវាងចម្ងាយទីតាំង និងកំហាប់នីត្រាតឬទេ។ | ទាមទារទិន្នន័យច្រើនគ្រប់គ្រាន់ ហើយមិនអាចពន្យល់ពីយន្តការលម្អិតនៃការហូរជ្រាបនៃទឹកក្រោមដីតាមបែបជលសាស្ត្របាននោះទេ។ | រកឃើញថាមិនមានទំនាក់ទំនងគួរឱ្យកត់សម្គាល់រវាងកំហាប់នីត្រាតក្នុងទឹកក្រោមដី និងចម្ងាយពីទីលានចាក់សំរាមឡើយ (តម្លៃ P-value > 0.05 សម្រាប់ខែភាគច្រើន)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍គីមីស្តង់ដារ សម្ភារៈប្រមូលសំណាក និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យ ដែលសាកសមសម្រាប់សាកលវិទ្យាល័យ ឬស្ថាប័នស្រាវជ្រាវក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ៧ខែ (មិថុនា-ធ្នូ ២០១៧) នៅតាមភូមិចំនួន៤ជុំវិញទីលានចាក់សំរាមដង្កោ រាជធានីភ្នំពេញ ដែលមិនទាន់អាចគ្របដណ្តប់ទាំងស្រុងលើបម្រែបម្រួលរដូវកាលពេញមួយឆ្នាំនោះទេ។ លើសពីនេះ កង្វះខាតទិន្នន័យទឹកភ្លៀងជាក់ស្តែងនៅមូលដ្ឋាន និងលទ្ធភាពនៃប្រភពបំពុលផ្សេងៗ (ដូចជាជីកសិកម្ម) អាចធ្វើឱ្យការសន្និដ្ឋានមានកម្រិត។ នេះជាចំណុចសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះការយល់ដឹងពីប្រព័ន្ធជលសាស្ត្រទឹកក្រោមដីទាមទារទិន្នន័យរយៈពេលវែងទើបអាចវាយតម្លៃហានិភ័យសុខភាពបានច្បាស់លាស់។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន និងការតាមដានគុណភាពទឹកប្រើប្រាស់តាមសហគមន៍ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះបានផ្តល់នូវក្របខណ្ឌត្រួតពិនិត្យគុណភាពទឹកដែលអាចអនុវត្តបានជាក់ស្តែង ដែលជំរុញឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើការគ្រប់គ្រងទឹកលេចធ្លាយពីទីលានចាក់សំរាមនាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Leachate | គឺជាវត្ថុរាវដែលហូរចេញពីគំនរសំរាម ដែលផ្ទុកទៅដោយសារធាតុពុល គីមី និងមេរោគផ្សេងៗ បន្ទាប់ពីទឹកភ្លៀងហូរជ្រាបកាត់កាកសំណល់ទាំងនោះក្នុងទីលានចាក់សំរាមរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដី។ | ដូចជាទឹកស្អុយពណ៌ខ្មៅរាវៗ ដែលហូរចេញពីបាតធុងសំរាមនៅពេលយើងទុកសំរាមយូរហើយត្រូវទឹកភ្លៀង ឬមានសំណើម។ |
| Aquifer | ជាស្រទាប់ដីខ្សាច់ ក្រួស ឬថ្មនៅក្រោមដីដែលមានប្រហោងអាចស្តុកទុក និងបង្ហូរទឹកបានក្នុងបរិមាណច្រើន ដែលគេតែងតែជីកអណ្តូងដើម្បីបូមយកទឹកនេះមកប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ | ដូចជាអេប៉ុងដ៏ធំមួយនៅក្រោមផ្ទៃដី ដែលបឺតស្រូប និងស្តុកទុកទឹកភ្លៀង ឬទឹកទន្លេដើម្បីឱ្យយើងអាចជីកអណ្តូងបូមយកមកប្រើប្រាស់បាន។ |
| Methemoglobinemia | ជាអាការៈជំងឺដែលកើតមានជាទូទៅលើទារកនៅពេលបរិភោគទឹកមានផ្ទុកនីត្រាតច្រើន ដែលធ្វើឱ្យនីត្រាតបំប្លែងទៅជានីទ្រីត និងរារាំងគ្រាប់ឈាមក្រហមមិនឱ្យដឹកនាំអុកស៊ីសែនបានគ្រប់គ្រាន់។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា 'Blue baby syndrome'។ | ដូចជាឡានដឹកទំនិញ (គ្រាប់ឈាម) ត្រូវគេលួចកន្លែងដាក់ឥវ៉ាន់អស់ ធ្វើឱ្យវាមិនអាចដឹកអុកស៊ីសែនទៅចិញ្ចឹមរាងកាយបាន ទើបធ្វើឱ្យស្បែកទារកប្រែជាពណ៌ខៀវដោយសារខ្វះអុកស៊ីសែន។ |
| Nitrification | ជាដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលបាក់តេរី (ដូចជា Nitrosomonas និង Nitrobacter) បំប្លែងសារធាតុអាម៉ូញាក់ ឬអាសូតសរីរាង្គដែលមានក្នុងកាកសំណល់ ទៅជាអុីយ៉ុងនីត្រាតនៅក្នុងបរិស្ថាន។ | ដូចជារោងចក្រកែច្នៃធម្មជាតិមួយតូច ដែលបាក់តេរីស៊ីកាកសំណល់ស្អុយ រួចបញ្ចេញចោលមកវិញនូវសារធាតុគីមីមួយប្រភេទហៅថានីត្រាត។ |
| UV-Vis Spectrophotometer | ជាឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វាស់កំហាប់នៃសារធាតុគីមីណាមួយក្នុងសូលុយស្យុង ដោយវាស់បរិមាណពន្លឺ (ទាំងពន្លឺមើលឃើញ និងអ៊ុលត្រាវីយូឡេ) ដែលត្រូវបានស្រូបយកដោយសូលុយស្យុងនោះក្នុងកម្រិតរលកពន្លឺជាក់លាក់។ | ដូចជាវ៉ែនតាវេទមន្តដែលអាចប្រាប់យើងពីបរិមាណស្ករក្នុងទឹកតែ ដោយគ្រាន់តែមើលថាតើទឹកតែនោះមានពណ៌ដិតកម្រិតណានៅពេលមានពន្លឺឆ្លុះកាត់។ |
| Beer's law | ជាគោលការណ៍រូបវិទ្យា-គីមីដែលបញ្ជាក់ថា កំហាប់នៃសារធាតុរលាយក្នុងទឹក គឺសមាមាត្រផ្ទាល់ទៅនឹងបរិមាណពន្លឺដែលទឹកនោះស្រូបយក។ គេប្រើច្បាប់នេះដើម្បីគណនាកំហាប់នីត្រាតក្នុងសំណាកទឹកបន្ទាប់ពីវាស់ជាមួយម៉ាស៊ីន។ | ដូចគ្នានឹងការយល់ដឹងទូទៅថា កាលណាទឹកកាហ្វេកាន់តែមានពណ៌ដិតខ្មៅ នោះមានន័យថាកំហាប់កាហ្វេនៅក្នុងទឹកនោះកាន់តែច្រើន ឬកាន់តែខ្លាំង។ |
| One-way ANOVA | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យចាប់ពីបីឡើងទៅ ដើម្បីសន្និដ្ឋានថាតើមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ជាលក្ខណៈស្ថិតិរវាងក្រុមទាំងនោះឬទេ (ឧទាហរណ៍ ឥទ្ធិពលនៃចម្ងាយទីតាំងទាំង៤ ទៅលើកំហាប់នីត្រាត)។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តប្រៀបធៀបពិន្ទុសិស្សមកពី ៤ថ្នាក់ផ្សេងគ្នា ដើម្បីចង់ដឹងថាតើពួកគេមានសមត្ថភាពខុសគ្នាដាច់អហង្ការមែន ឬគ្រាន់តែខុសគ្នាតិចតួចដោយចៃដន្យប៉ុណ្ណោះ។ |
| Spike recovery method | ជាបច្ចេកទេសត្រួតពិនិត្យគុណភាព (Quality Control) ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយការលាយបន្ថែមនូវសារធាតុដែលគេស្គាល់កំហាប់ច្បាស់ (Spike) ទៅក្នុងសំណាក ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើម៉ាស៊ីន និងវិធីសាស្ត្រវាស់វែងអាចរកឃើញកំហាប់ដែលបន្ថែមនោះបានត្រឹមត្រូវកម្រិតណា។ | ដូចជាការលួចដាក់ដុំទម្ងន់ ១គីឡូក្រាមថែមលើជញ្ជីងដែលកំពុងថ្លឹងសាច់ ដើម្បីសាកល្បងមើលថាតើជញ្ជីងនោះលោតឡើងថែម ១គីឡូក្រាមចំល្អឬទេ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាជញ្ជីងនៅដើរត្រូវពិតមែន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
