បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាសំណល់អាហារនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដោយពិនិត្យមើលថាតើក្រុងនៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីដែលមានកម្រិតសំណល់អាហារខ្ពស់អាចកាត់បន្ថយសំណល់របស់ពួកគេបានលឿនជាងមុនដើម្បីតាមឱ្យទាន់ក្រុងដែលមានការគ្រប់គ្រងល្អជាងដែរឬទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌការវិភាគ β-convergence ដើម្បីធ្វើការវាយតម្លៃលើកត្តាជំរុញផ្សេងៗដោយផ្អែកលើទិន្នន័យជាកញ្ចប់កម្រិតក្រុង ចាប់ពីឆ្នាំ២០២០ ដល់ ២០២៣។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Unconditional β-convergence model គំរូវិភាគ Unconditional β-convergence |
ងាយស្រួលយល់ និងអនុវត្តដើម្បីរកមើលនិន្នាការរួមនៃការតាមទាន់ (Catching-up process) រវាងតំបន់ដែលមានកម្រិតសំណល់ខ្ពស់ និងទាប ដោយមិនត្រូវការទិន្នន័យស្មុគស្មាញ។ | មិនបានពិចារណាលើកត្តាសេដ្ឋកិច្ចសង្គមផ្សេងៗ (ដូចជា ចំណូល ឬអត្រាភាពក្រីក្រ) ដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់ល្បឿននៃការកាត់បន្ថយសំណល់នោះទេ។ | ផ្តល់ភស្តុតាងរឹងមាំពីការរួមបញ្ចូលគ្នា ដោយបង្ហាញពីមេគុណ β អវិជ្ជមានច្បាស់លាស់ (β < 0) នៅទូទាំងការសង្កេតទាំង ៣៥៥ ករណី។ |
| Conditional β-convergence model គំរូវិភាគ Conditional β-convergence |
ផ្តល់រូបភាពជាក់ស្តែង និងច្បាស់លាស់ជាងមុន ដោយរួមបញ្ចូលកត្តាគ្រប់គ្រងសំខាន់ៗដូចជា ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GRDP) អត្រាភាពក្រីក្រ និងការកែច្នៃឡើងវិញ។ | ទាមទារទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចសង្គមកម្រិតក្រុងដ៏ទូលំទូលាយ និងសន្មតថាទំនាក់ទំនងនៃអថេរមានលក្ខណៈលីនេអ៊ែរ (Linearity assumption)។ | បញ្ជាក់ថាការរួមបញ្ចូលគ្នានៅតែមាន ហើយបង្ហាញថា GRDP មានទំនាក់ទំនងជាវិជ្ជមានជាមួយនឹងកំណើនសំណល់ ខណៈអត្រាភាពក្រីក្រមិនមានឥទ្ធិពលច្បាស់លាស់។ |
| Subgroup/Heterogeneity Analysis ការវិភាគតាមក្រុមរង (Heterogeneity Analysis) |
ជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណភាពខុសគ្នានៃល្បឿននៃការកាត់បន្ថយសំណល់ដោយផ្អែកលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ដង់ស៊ីតេ និងកម្រិតថវិកា ដែលមានប្រយោជន៍សម្រាប់រៀបចំគោលនយោបាយតាមតំបន់។ | ធ្វើឱ្យទំហំគំរូ (Sample size) ក្នុងក្រុមនីមួយៗរួមតូច ដែលអាចនាំឱ្យមានអតុល្យភាពទិន្នន័យ និងប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពស្ថិតិខ្លះៗ។ | រកឃើញថាក្រុងដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់ មានថវិកាបរិស្ថានច្រើន និងមានសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស (HDI) ខ្ពស់ មានល្បឿននៃការរួមបញ្ចូលគ្នាលឿនជាងតំបន់ដទៃទៀត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ថ្នាក់ក្រុង និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីវិភាគស្ថិតិ ហេតុនេះការចំណាយធនធានភាគច្រើនគឺផ្ដោតលើការប្រមូលទិន្នន័យ និងកម្លាំងអ្នកជំនាញខាងសេដ្ឋវិទ្យា។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យពីក្រុងចំនួន៣៤៥ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី (២០២០-២0២៣) តាមរយៈប្រព័ន្ធរាយការណ៍ទិន្នន័យថ្នាក់ជាតិ (SIPSN)។ ភាពលម្អៀងអាចកើតមានដោយសារភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នានៃការរាយការណ៍រវាងក្រុងដែលមានសមត្ថភាពរដ្ឋបាលខុសគ្នា និងផលប៉ះពាល់ពីការស្តារឡើងវិញក្រោយវិបត្តិ COVID-19 ក្នុងឆ្នាំ២០២២។ សម្រាប់កម្ពុជា នេះគឺជាចំណុចសំខាន់ដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន ព្រោះប្រព័ន្ធប្រមូលទិន្នន័យថ្នាក់ក្រោមជាតិនៅមានកម្រិត ហើយគុណភាពទិន្នន័យអាចប្រែប្រួលខ្លាំងពីខេត្តមួយទៅខេត្តមួយ។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃវិសមភាពនៃការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានរវាងរាជធានី និងបណ្តាខេត្តនានា។
ជារួម វិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគ Convergence នេះផ្តល់នូវឧបករណ៍រោគវិនិច្ឆ័យ (Diagnostic tool) មួយដ៏ល្អសម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា ដើម្បីបែងចែកធនធានឱ្យចំគោលដៅតាមខេត្ត-ក្រុង ដើម្បីពន្លឿនការឈានទៅរកសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| β-convergence (ការរួមបញ្ចូលគ្នាប្រភេទបេតា) | គឺជាទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ច និងស្ថិតិដែលពិនិត្យមើលថាតើតំបន់ ឬអង្គភាពដែលមានចំណុចចាប់ផ្តើមទាបជាង (ឧទាហរណ៍៖ មានបរិមាណសំណល់អាហារខ្ពស់ជាង) អាចមានភាពប្រសើរឡើងក្នុងល្បឿនលឿនជាងតំបន់ដែលមានចំណុចចាប់ផ្តើមល្អស្រាប់ ដើម្បីឈានទៅរកកម្រិតប្រហាក់ប្រហែលគ្នានៅពេលអនាគតដែរឬទេ។ | ដូចជាសិស្សខ្សោយដែលខិតខំប្រឹងប្រែងរៀនលឿនជាងសិស្សពូកែ ដើម្បីយកពិន្ទុឱ្យបានស្មើគ្នា។ |
| Circular Economy (សេដ្ឋកិច្ចចរន្ត) | ជាប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើការលុបបំបាត់ការបោះចោលសំណល់ និងការប្រើប្រាស់ធនធានបន្តបន្ទាប់គ្នា តាមរយៈការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ ការជួសជុល និងការកែច្នៃ ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ហើយបោះចោល (Linear Economy)។ | ដូចជាការយកសំបកកង់ឡានចាស់ៗទៅច្នៃធ្វើជាស្បែកជើង ឬផើងផ្កា ជាជាងបោះវាចោលទៅក្នុងទីលានចាក់សំរាម។ |
| Fixed-effects panel regression (ការវិភាគតំរែតំរង់ទិន្នន័យបន្ទះបែបឥទ្ធិពលថេរ) | ជាម៉ូដែលស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យដែលមានការតាមដានអង្គភាពដដែលៗតាមពេលវេលា ដោយវាជួយកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃកត្តាថេររបស់អង្គភាពនីមួយៗ (ដូចជាភូមិសាស្ត្រ ឬវប្បធម៌) ដើម្បីផ្តោតតែលើបម្រែបម្រួលជាក់ស្តែងដែលកើតឡើងក្នុងអង្គភាពនោះ។ | ដូចជាការតាមដានការលូតលាស់របស់ក្មេងម្នាក់ៗដោយប្រៀបធៀបតែជាមួយកម្ពស់ចាស់របស់ពួកគេពីមុន មិនមែនយកទៅប្រៀបធៀបជាមួយក្មេងដទៃនោះទេ។ |
| Environmental Kuznets Curve (ខ្សែខ្សែកោងគូសណេតបរិស្ថាន) | ជាសម្មតិកម្មដែលលើកឡើងថា ការរិចរិលបរិស្ថាននឹងកើនឡើងស្របពេលនឹងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរហូតដល់ចំណុចកំពូលមួយ បន្ទាប់មកនៅពេលដែលចំណូលកាន់តែខ្ពស់ មនុស្សនឹងចាប់ផ្តើមគិតគូរ និងវិនិយោគលើបរិស្ថានវិញ ដែលធ្វើឱ្យគុណភាពបរិស្ថានមានភាពប្រសើរឡើងវិញ។ | ដូចជានៅពេលយើងចាប់ផ្តើមមានលុយ យើងទិញម៉ូតូប្រើនាំឱ្យមានផ្សែងពុលច្រើន តែពេលមានលុយរឹតតែច្រើន យើងងាកទៅទិញឡានអគ្គិសនីដែលមិនប៉ះពាល់បរិស្ថានវិញ។ |
| Conditional Convergence (ការរួមបញ្ចូលគ្នាដោយមានលក្ខខណ្ឌ) | ជាការវាស់ស្ទង់ការតាមទាន់គ្នារវាងតំបន់ខុសៗគ្នា ដោយមានការកាត់កង ឬបញ្ចូលអថេរគ្រប់គ្រងផ្សេងៗ (ដូចជា ចំណូល អត្រាភាពក្រីក្រ ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ) ដើម្បីបញ្ជាក់ថាការរួមបញ្ចូលគ្នានេះកើតឡើងដោយសារលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចសង្គមស្រដៀងគ្នា។ | ដូចជាកីឡាករពីរនាក់អាចរត់បានលឿនស្មើគ្នា លុះត្រាតែពួកគេត្រូវបានផ្តល់របបអាហារ និងកម្មវិធីហ្វឹកហាត់ដូចគ្នាបេះបិទ។ |
| Variance Inflation Factor (កត្តាអតិផរណានៃវ៉ារ្យង់) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីត្រួតពិនិត្យមើលថាតើមានភាពទាក់ទងគ្នាខ្លាំង (Multicollinearity) រវាងអថេរឯករាជ្យនៅក្នុងម៉ូដែលតំរែតំរង់ដែរឬទេ ដែលការទាក់ទងគ្នាខ្លាំងពេកអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការវិភាគមិនសូវសុក្រឹត។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ថាតើមានសាក្សីពីរនាក់កំពុងផ្តល់ចម្លើយជាន់គ្នា ឬចំលងគ្នាដែរឬទេ នៅក្នុងការស៊ើបអង្កេតមួយ។ |
| Gross Regional Domestic Product (ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបប្រចាំតំបន់) | ជារង្វាស់ទំហំសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតក្រោមជាតិ (ដូចជាខេត្ត ឬក្រុង) ដែលគណនាពីតម្លៃសរុបនៃទំនិញ និងសេវាកម្មទាំងអស់ដែលត្រូវបានផលិតនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រនោះក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ។ | ដូចជាការបូកសរុបប្រាក់ចំណូល និងតម្លៃផលិតផលទាំងអស់របស់អ្នកភូមិ ដើម្បីចង់ដឹងថាភូមិនោះមានសេដ្ឋកិច្ចធំប៉ុនណា។ |
| Heterogeneity (ភាពខុសប្លែកគ្នា / ភាពមិនដូចគ្នា) | នៅក្នុងការវិភាគទិន្នន័យ ពាក្យនេះសំដៅទៅលើភាពខុសគ្នានៃលក្ខណៈ ឬលទ្ធផលរវាងក្រុមផ្សេងៗគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ក្រុងនៅតំបន់ជ្វា និងក្រៅតំបន់ជ្វា មានល្បឿនកាត់បន្ថយសំណល់ខុសគ្នា ដោយសារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធខុសគ្នា)។ | ដូចជាសិស្សក្នុងថ្នាក់តែមួយ មានវិធីសាស្ត្ររៀនសូត្រ និងល្បឿននៃការយល់ដឹងខុសៗគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
