បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយក្តីព្រួយបារម្ភអំពីផលប៉ះពាល់នៃការកើនឡើងប្រជាជន និងឧស្សាហកម្មទៅលើគុណភាពទឹកនៃទន្លេបាងប៉ាកុង (Bangpakong River) និងប្រឡាយក្បែរនោះក្នុងស្រុកបានផូ (Banpho District) ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការត្រួតពិនិត្យ និងប្រមូលសំណាកទឹកប្រចាំខែពីស្ថានីយចំនួន៦ ក្នុងចន្លោះខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៦ ដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៨ ដោយបែងចែកការវិភាគតាមរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Physicochemical & Biological Analysis ការវិភាគរូបគីមី និងជីវសាស្ត្រ (ឧ. DO, BOD, Coliform) |
ផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពទូទៅនៃគុណភាពទឹក និងងាយស្រួលក្នុងការចាត់ថ្នាក់កម្រិតអុកស៊ីហ្សែន។ វាមានការចំណាយទាប និងងាយស្រួលអនុវត្តជាប្រចាំ។ | មិនអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណសារធាតុពុលជាក់លាក់ ឬបញ្ជាក់ពីហានិភ័យនៃការពុលរ៉ាំរ៉ៃពីសារធាតុអសរីរាង្គបានទេ។ | កម្រិត BOD និងបាក់តេរី Coliform (Total/Fecal) មានកម្រិតខ្ពស់ខ្លាំងលើសពីស្តង់ដារគុណភាពទឹកផ្ទៃដី។ |
| Heavy Metal Determination ការកំណត់កម្រិតលោហៈធ្ងន់ (ឧ. Pb, Cd, Hg) |
អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណកម្រិតសារធាតុពុលដែលកកកុញក្នុងបរិស្ថាន និងសរីរាង្គមានជីវិត ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងដល់សុខភាព។ | ទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប តម្លៃថ្លៃ និងទាមទារអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីប្រតិបត្តិការ។ | កម្រិតលោហៈធ្ងន់ (សំណ Pb និង កាដមៀម Cd) ខ្ពស់លើសពីស្តង់ដាររហូតដល់ជាង ១៥ដង ជាពិសេសនៅរដូវប្រាំង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់តួលេខនៃការចំណាយជាក់លាក់ ប៉ុន្តែការសិក្សានេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍ស្តង់ដារ និងអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសគីមីដើម្បីដំណើរការវិភាគ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្រុក Banpho ខេត្ត Chachoengsao ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើទន្លេ Bangpakong និឹងប្រឡាយក្បែរនោះក្នុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៦-២០០៨។ ទិន្នន័យនេះប្រមូលបានតាមរយៈការយកសំណាកប្រចាំខែ (Monthly Grab Sampling) ដែលអាចខកខានក្នុងការចាប់យកការប្រែប្រួលនៃការបំពុលភ្លាមៗប្រចាំថ្ងៃ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះប្រព័ន្ធទន្លេ និងប្រឡាយរំដោះទឹករបស់យើងក៏កំពុងទទួលរងការគំរាមកំហែងពីកាកសំណល់ឧស្សាហកម្ម និងការប្រែប្រួលរដូវកាល (ប្រាំង/វស្សា) ស្រដៀងគ្នានេះដែរ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃគុណភាពទឹកតាមរដូវកាលពីការសិក្សានេះ គឺមានភាពចាំបាច់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹកនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តការតាមដានរង្វាស់គុណភាពទឹកតាមរដូវកាលបែបនេះ នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាក្នុងការចាត់វិធានការទប់ស្កាត់ ការពារសុខភាពសាធារណៈ និងនិរន្តរភាពបរិស្ថានបានទាន់ពេលវេលា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biochemical Oxygen Demand (BOD) (តម្រូវការអុកស៊ីហ្សែនជីវគីមី) | ទំហំនៃអុកស៊ីហ្សែនដែលបាក់តេរី និងអតិសុខុមប្រាណត្រូវការដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងទឹក។ កម្រិត BOD កាន់តែខ្ពស់បញ្ជាក់ថាទឹកមានការបំពុលដោយកាកសំណល់សរីរាង្គកាន់តែច្រើន ហើយគុណភាពទឹកកាន់តែអន់ថយ។ | ដូចជាបរិមាណខ្យល់ដង្ហើមដែលកម្មករ (បាក់តេរី) ត្រូវការប្រើប្រាស់ ដើម្បីបោសសម្អាតគំនរសំរាមនៅក្នុងបន្ទប់បិទជិតមួយ។ |
| Dissolved Oxygen (DO) (អុកស៊ីហ្សែនរលាយ) | បរិមាណអុកស៊ីហ្សែនសេរីដែលមានរលាយក្នុងទឹក ដែលជារនាំងជីវិតដ៏សំខាន់សម្រាប់ទ្រទ្រង់ការរស់រានមានជីវិតរបស់ត្រី និងរុក្ខជាតិក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹក។ | ដូចជាបរិមាណខ្យល់អុកស៊ីហ្សែននៅក្នុងបន្ទប់សម្រាប់ឱ្យមនុស្សដកដង្ហើម បើវាតិចពេក មនុស្សនឹងថប់ដង្ហើមស្លាប់។ |
| Salinity Intrusion (ការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃ) | បាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូររុញច្រានបញ្ច្រាសចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកសាប (ដូចជាទន្លេ ឬប្រឡាយ) តាមរយៈចរន្តទឹកជោរ ឬដោយសារតែបរិមាណទឹកសាបហូរចុះខ្សោយខ្លាំងនារដូវប្រាំង។ | ដូចជាទឹកស៊ុបប្រៃពីឆ្នាំងមួយ កំពុងលេចជ្រាបចូលទៅលាយឡំក្នុងឆ្នាំងទឹកស៊ុបសាបដោយសារតែសម្ពាធកម្រិតទឹកខ្ពស់ជាង។ |
| Coliform Bacteria (បាក់តេរីកូលីហ្វម) | ក្រុមបាក់តេរីដែលច្រើនមានវត្តមាននៅក្នុងបរិស្ថានទូទៅ និងជាពិសេសនៅក្នុងលាមកសត្វឈាមក្តៅនិងមនុស្ស។ វត្តមានរបស់វាក្នុងទឹកបញ្ជាក់ថាទឹកនោះមានផ្ទុកកាកសំណល់លាមក និងអាចមានមេរោគបង្កជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាស្នាមជើងសត្វប្រឡាក់ភក់នៅលើកម្រាលឥដ្ឋ ដែលប្រាប់យើងថាមានសត្វកខ្វក់ធ្លាប់ដើរកាត់ទីនេះ។ |
| Grab Sampling (ការយកសំណាកបែបចាប់យកភ្លាមៗ) | វិធីសាស្ត្រនៃការប្រមូលសំណាកទឹកនៅទីតាំងមួយ និងពេលវេលាជាក់លាក់ណាមួយ (មិនមែនយកបន្តបន្ទាប់គ្នា) ដើម្បីយកមកវិភាគតំណាងឱ្យស្ថានភាពទឹកតែនៅវិនាទីនោះប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការថតរូបមួយប៉ុស្តិ៍ដើម្បីមើលសកម្មភាពជាក់លាក់នៅវិនាទីនោះ ជាជាងការថតជាវីដេអូដើម្បីមើលសកម្មភាពពេញមួយថ្ងៃ។ |
| Eutrophication (ការកើនឡើងសារធាតុចិញ្ចឹមហួសកម្រិត) | ដំណើរការដែលប្រភពទឹកទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹម (ដូចជានីត្រូសែន និងផូស្វ័រ) ច្រើនហួសហេតុ ដែលជំរុញឱ្យសារាយនិងរុក្ខជាតិទឹកដុះច្រើនខុសធម្មតា រហូតធ្វើឱ្យបរិមាណអុកស៊ីហ្សែនក្នុងទឹកធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតសូន្យ។ | ដូចជាការបាចជីច្រើនពេកទៅលើស្មៅ ធ្វើឱ្យស្មៅដុះក្រាស់ពេករហូតដល់បិទបាំងពន្លឺថ្ងៃមិនឱ្យចាំងដល់ដីខាងក្រោម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
