បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបំពុលគុណភាពទឹកនៅតាមតំបន់ឆ្នេរដោយសារកាកសំណល់ និងការកើនឡើងនៃបាក់តេរីបង្កជំងឺ ដែលអាចជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់ការចិញ្ចឹមសត្វទឹកសេដ្ឋកិច្ចនៅខេត្តត្រាំង ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយការប្រមូលគំរូទឹក និងដីល្បាប់ពីស្ថានីយចំនួន ១៦ រៀងរាល់ខែពេញមួយឆ្នាំ (មករា ដល់ ធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧) ដើម្បីវិភាគរកបាក់តេរី និងប៉ារ៉ាម៉ែត្រគុណភាពទឹកជារួម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| MPN (Most Probable Number) Method វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានចំនួនបាក់តេរី MPN សម្រាប់រក Coliform ឯកសារ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយតិច និងជារង្វាស់ស្ដង់ដារដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានកម្រិតការបំពុលដោយលាមកក្នុងទឹក។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរ (២៤-៤៨ ម៉ោង) សម្រាប់ការបណ្តុះមេរោគដើម្បីទទួលបានលទ្ធផល និងគ្រាន់តែជាការប៉ាន់ស្មាន មិនមែនជារាប់ចំនួនជាក់លាក់១០០%។ | រកឃើញកម្រិត Coliform ឡើងដល់ ៦.៨៨៧,៥០ MPN/100ml និង Fecal coliform ឡើងដល់ ៣.២៤៧,៥០ MPN/100ml ដែលលើសស្តង់ដារ។ |
| TCBS Agar Plating ការបណ្តុះមេរោគលើចានអេហ្គា TCBS សម្រាប់ក្រុមបាក់តេរី Vibrio |
មានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ (Selective media) សម្រាប់ការញែកនិងរាប់ចំនួនបាក់តេរីក្រុម Vibrio ដែលបង្កជំងឺដល់មនុស្សនិងសត្វទឹក។ | ត្រូវការបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ស្ដង់ដារ ការក្រៀវឧបករណ៍ត្រឹមត្រូវ និងអ្នកជំនាញអតិសុខុមជីវសាស្រ្តដើម្បីវាយតម្លៃ។ | រកឃើញវត្តមាន Vibrio spp. ចំនួន ៥ ប្រភេទ ក្នុងកម្រិតពី ២,០៤×១០^២ ដល់ ១,៣៩×១០^៦ CFU/g ក្នុងទឹក។ |
| Multiparameter Water Quality Monitor ការវាស់វែងគុណភាពទឹកដោយម៉ាស៊ីនចម្រុះ (Multiparameter Sonde) |
ផ្តល់ទិន្នន័យច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ (សីតុណ្ហភាព, pH, ជាតិប្រៃ, អុកស៊ីហ្សែនរលាយ) យ៉ាងរហ័សនៅទីតាំងផ្ទាល់។ | ឧបករណ៍មានតម្លៃថ្លៃ ងាយរងការខូចខាតដោយទឹកប្រៃ និងត្រូវការការថែទាំ (Calibrate) ជាប្រចាំដើម្បីធានាភាពត្រឹមត្រូវ។ | កំណត់បានយ៉ាងច្បាស់ថាការធ្លាក់ចុះជាតិប្រៃ (Salinity) ក្នុងរដូវវស្សាជម្រុញឱ្យបាក់តេរី Coliform លូតលាស់បានយ៉ាងលឿន។ |
| Microscopic Phytoplankton Analysis ការវិភាគផ្លង់តុងរុក្ខជាតិដោយប្រើកែវយឹត និង Sedgewick Rafter |
អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទនិងរាប់ចំនួនផ្លង់តុងបានច្បាស់លាស់ដើម្បីតាមដានបាតុភូតទឹកសមុទ្រប្តូរពណ៌ (Red Tide)។ | ទាមទារជំនាញកម្រិតខ្ពស់ក្នុងការចំណាំរូបរាងផ្លង់តុង (Taxonomy) និងចំណាយពេលយូរក្នុងការរាប់។ | រកឃើញផ្លង់តុងរុក្ខជាតិចំនួន ៣ ផ្នែកធំៗ ដោយផ្នែក Chromophyta មានវត្តមានច្រើនជាងគេដល់ទៅ ៧៦,១៨%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវវិទ្យានិងគីមីវិទ្យាកម្រិតស្ដង់ដារ ព្រមទាំងការចំណាយលើការធ្វើដំណើរប្រមូលគំរូជារៀងរាល់ខែពេញមួយឆ្នាំ។
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យតែនៅក្នុងតំបន់ឆ្នេរនៃខេត្តត្រាំង ប្រទេសថៃ ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ (២០១៧) ដែលរងឥទ្ធិពលពីរបបខ្យល់មូសុងជាក់លាក់នៃសមុទ្រអង់ដាម៉ង់។ ទោះបីជាអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលគ្នាក៏ដោយ លក្ខខណ្ឌជលសាស្ត្រ និងទម្លាប់បញ្ចេញកាកសំណល់នៅតំបន់ឆ្នេរកម្ពុជាអាចមានកម្រិតខុសគ្នា ដែលទាមទារការចុះសិក្សាផ្ទាល់ដើម្បីបង្កើតទិន្នន័យគោល (Baseline Data) ផ្ទាល់ខ្លួន។
លទ្ធផលនិងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានតំបន់ឆ្នេរ និងការអភិវឌ្ឍវារីប្បកម្មនៅកម្ពុជា។
ការតាមដានបាក់តេរីសូចនាករ និងគុណភាពទឹកជាប្រចាំ គឺជាគន្លឹះដោះស្រាយបញ្ហាបំពុល និងឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍវារីប្បកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Coliform bacteria | ក្រុមបាក់តេរីដែលរស់នៅក្នុងបរិស្ថានទូទៅ និងក្នុងពោះវៀនសត្វឈាមក្តៅ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើវាជាសូចនាករដើម្បីតាមដានថាតើប្រភពទឹកនោះមានការបំពុលដោយលាមក ឬកាកសំណល់ដែរឬទេ។ | ដូចជាប្រព័ន្ធប្រកាសអាសន្ន ប្រសិនបើគេរកឃើញវានៅក្នុងទឹកច្រើន មានន័យថាទឹកនោះមានកាកសំណល់កខ្វក់និងមិនមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការចិញ្ចឹមសត្វទឹក។ |
| Faecal coliform | ជាប្រភេទរងនៃបាក់តេរី Coliform ដែលមានប្រភពចេញពីលាមករបស់មនុស្ស និងសត្វឈាមក្ដៅដោយផ្ទាល់ ដែលវត្តមានរបស់វាក្នុងទឹកបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាមានការបង្ហូរកាកសំណល់លូបង្គន់ ឬសំណល់កសិកម្មចូលទៅក្នុងទឹក។ | ដូចជាស្នាមដានជើងចោរនៅកន្លែងកើតហេតុ ដែលបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាមានមេរោគពីលាមកបានហូរចូលក្នុងទឹក។ |
| Most Probable Number (MPN) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីប៉ាន់ស្មានចំនួនបាក់តេរី (ដូចជា Coliform) នៅក្នុងគំរូទឹក ដោយការបណ្តុះមេរោគក្នុងបំពង់សាកល្បងជាច្រើនកម្រិត និងតាមដានការបង្កើតឧស្ម័នរបស់វា។ | ដូចជាការប៉ាន់ស្មានចំនួនត្រីក្នុងបឹងដោយការបោះសំណាញ់នៅកន្លែងផ្សេងៗគ្នា ហើយរាប់ចំនួនត្រីដែលជាប់សំណាញ់ដើម្បីទាយចំនួនត្រីសរុប។ |
| Vibrio parahaemolyticus | ជាប្រភេទបាក់តេរីសមុទ្រដែលចូលចិត្តរស់នៅក្នុងទឹកប្រៃល្មម ដែលវាតែងតែតោងជាប់នឹងគ្រឿងសមុទ្រ និងអាចបង្កជំងឺរាករូសធ្ងន់ធ្ងរដល់មនុស្ស ប្រសិនបើបរិភោគអាហារសមុទ្រឆៅ ឬចម្អិនមិនឆ្អិនល្អ។ | ដូចជាភ្នាក់ងារសម្ងាត់ដែលលាក់ខ្លួនក្នុងសាច់ខ្យងឬអយស្ទ័រ ដែលចាំវាយប្រហារក្រពះពោះវៀនយើងពេលយើងញ៉ាំវាដោយមិនបានចម្អិន។ |
| Biochemical oxygen demand (BOD) | រង្វាស់នៃបរិមាណអុកស៊ីហ្សែនដែលបាក់តេរីត្រូវការដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គកខ្វក់នៅក្នុងទឹក ដែលកម្រិត BOD កាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាទឹកកាន់តែកខ្វក់ និងធ្វើឱ្យសត្វទឹកខ្វះអុកស៊ីហ្សែនដកដង្ហើម។ | ដូចជាបន្ទប់បិទជិតដែលមានមនុស្សច្រើនដណ្តើមគ្នាដកដង្ហើម បើមានសារធាតុកខ្វក់ច្រើន បាក់តេរីនឹងកើនឡើង ហើយស្រូបយកអុកស៊ីហ្សែនអស់ពីទឹក។ |
| Phytoplankton | រុក្ខជាតិតូចៗល្អិតៗដែលអណ្តែតក្នុងទឹកសមុទ្រ ដើរតួជាអ្នកផលិតចំណីអាហារ និងអុកស៊ីហ្សែនដំបូងគេក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ប៉ុន្តែបើពួកវាកើនឡើងលឿនពេក ពួកវានឹងធ្វើឱ្យទឹកខ្វះអុកស៊ីហ្សែនពេលពួកវាស្លាប់និងរលួយ។ | ដូចជាវាលស្មៅសមុទ្រខ្នាតតូចដែលអាចផលិតអុកស៊ីហ្សែនបាន តែបើវាដុះញឹកស្អេកពេក វាអាចធ្វើឱ្យថប់ដង្ហើមដល់ត្រីក្នុងទឹកវិញ។ |
| Eutrophication | បាតុភូតដែលប្រភពទឹកទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសនីត្រាត និងផូស្វាតពីលាមក ឬជីកសិកម្ម) ច្រើនជ្រុល ជំរុញឱ្យផ្លង់តុងលូតលាស់យ៉ាងគំហុក នាំឱ្យគុណភាពទឹកធ្លាក់ចុះ អុកស៊ីហ្សែនថយចុះ និងអាចសម្លាប់សត្វទឹក។ | ដូចជាការដាក់ជីលើសកម្រិតលើដំណាំ ធ្វើឱ្យស្មៅចង្រៃដុះលឿនពេកដណ្តើមជីវជាតិនិងខ្យល់អាកាសពីដំណាំដែលយើងចង់បានរហូតដល់ងាប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
