បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីដំណាក់កាលដំបូងនៃការរិចរិលព្រៃឈើ ដែលបណ្ដាលមកពីការកាប់ជ្រើសរើសដើមឈើធំៗនៅក្នុងព្រៃស្រោងតំបន់ទំនាប នៃខេត្តកំពង់ធំ ក្រោមបរិបទនៃការផ្អាកការធ្វើអាជីវកម្មព្រៃឈើ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគរូបភាពផ្កាយរណប រួមបញ្ចូលជាមួយការចុះអង្កេតប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្ដែងនៅទីតាំងផ្ទាល់ ដើម្បីវាយតម្លៃការបាត់បង់គម្របព្រៃឈើ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Remote Sensing (ALOS/PRISM imagery analysis) ការវិភាគរូបភាពផ្កាយរណប (ALOS/PRISM) |
អាចគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដីធំទូលាយ និងអាចរកឃើញដំណាក់កាលដំបូងនៃការរិចរិលព្រៃឈើ តាមរយៈការអង្កេតមើលការបាត់បង់មកុដឈើ (Crown gaps) ចេញពីលំហ។ | រងឥទ្ធិពលពីរនាំងពពកដែលអាចបាំងបាត់ទីតាំងខ្លះ អាចប៉ាន់ស្មានទាបជាងការពិត (ចាប់បានតែឈើមានមកុដធំ >២២.៥ម៉ែត្រ) និងមិនអាចប្រាប់ពីមូលហេតុជាក់លាក់នៃការងាប់របស់ដើមឈើបានទេ។ | រកឃើញទីតាំងសង្ស័យបាត់បង់មកុដឈើចំនួន ៥០១ កន្លែង លើផ្ទៃដី ១៤.៩៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ |
| Ground-truthing survey (Field measurement) ការចុះអង្កេតផ្ទាល់ និងការវាស់វែងនៅទីតាំងជាក់ស្តែង |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់ខ្ពស់ អំពីប្រភេទឈើ ទំហំអង្កត់ផ្ចិត កម្ពស់គល់ឈើ និងអាចបញ្ជាក់ច្បាស់ពីមូលហេតុនៃការងាប់ (ការកាប់ ឬងាប់ដោយធម្មជាតិ)។ | ត្រូវការចំណាយកម្លាំងពលកម្ម ពេលវេលាច្រើន និងមានហានិភ័យ ហើយអាចគ្របដណ្ដប់បានតែលើផ្ទៃដីតូចចង្អៀតប៉ុណ្ណោះ។ | ចុះផ្ទៀងផ្ទាត់បាន ១០៣ កន្លែង (ស្មើនឹង ០.៣៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) ដោយបញ្ជាក់ថា ៨៥.៤% នៃដើមឈើធំៗនៅទីនោះពិតជាត្រូវបានគេកាប់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងទិន្នន័យរូបភាពផ្កាយរណបដែលមានគុណភាពបង្ហាញខ្ពស់ ឧបករណ៍វាស់វែងនៅទីវាល និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃស្រោងតំបន់ទំនាប នៃស្រុកសណ្តាន់ ខេត្តកំពង់ធំ ដែលពីមុនជាតំបន់សម្បទានព្រៃឈើ។ ទិន្នន័យផ្តោតតែលើដើមឈើដែលមានអង្កត់ផ្ចិតធំ និងមកុដឈើធំៗ ធ្វើឱ្យការប៉ាន់ស្មានការរិចរិលព្រៃឈើអាចមានកម្រិតទាបជាងការពិត ដោយសារមិនបានរាប់បញ្ចូលឈើតូចៗ។ ទោះជាយ៉ាងណា នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះការយល់ដឹងពីលំនាំនៃការកាប់ឈើធំៗតាមតំបន់ ជួយដល់ការរៀបចំផែនការទប់ស្កាត់ការរិចរិលព្រៃឈើបានទាន់ពេលវេលា។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណប រួមបញ្ចូលជាមួយការចុះអង្កេតផ្ទាល់នេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការតាមដានបទល្មើសព្រៃឈើនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបរួមផ្សំជាមួយការចុះអង្កេតផ្ទាល់ គឺជាឧបករណ៍ដ៏មានសក្តានុពលសម្រាប់អាជ្ញាធរ និងអង្គការអភិរក្សនៅកម្ពុជា ក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានព្រៃឈើ និងតាមដានបទល្មើសប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងតម្លាភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Selective cutting (ការកាប់ជ្រើសរើស) | ដំណើរការនៃការជ្រើសរើសកាប់តែដើមឈើណាដែលមានទំហំធំ ឬប្រភេទឈើដែលមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ ដោយទុកដើមឈើផ្សេងៗទៀតឱ្យនៅដដែល ដែលសកម្មភាពនេះជាញឹកញាប់បណ្តាលឱ្យព្រៃឈើចាប់ផ្តើមមានការរិចរិល។ | ដូចជាការរើសបេះយកតែផ្លែឈើណាដែលទុំល្អនិងមានទំហំធំៗចេញពីដើម ដោយទុកផ្លែតូចៗចោល។ |
| Crown gap (ចន្លោះមកុដឈើ) | លំហ ឬប្រហោងដែលកើតឡើងនៅលើដំបូលព្រៃ (ផ្នែកខាងលើនៃព្រៃ) នៅពេលដែលដើមឈើធំៗត្រូវបានគេកាប់រំលំ ឬងាប់ ដែលគេអាចអង្កេតមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់ពីលើអាកាសតាមរយៈរូបភាពផ្កាយរណប។ | ដូចជាការដកធ្មេញមួយចេញពីមាត់ ដែលបន្សល់ទុកនូវចន្លោះប្រហោងនៅកណ្តាលធ្មេញផ្សេងទៀត។ |
| Object-based classification (ចំណាត់ថ្នាក់ផ្អែកលើវត្ថុ) | បច្ចេកទេសវិភាគរូបភាពផ្កាយរណបដោយកុំព្យូទ័រ ដែលមិនត្រឹមតែមើលលើពណ៌នៃចំណុចរូបភាព (pixel) នីមួយៗប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងផ្តុំចំណុចទាំងនោះជារូបរាង (ដូចជាមកុដដើមឈើ) ដើម្បីងាយស្រួលទាញយកទិន្នន័យបម្រែបម្រួលផ្ទៃដី។ | ដូចជាការផ្គុំរូបភាព (Jigsaw puzzle) ដោយមិនមែនមើលតែពណ៌មួយដុំៗទេ តែមើលថាតើដុំទាំងនោះផ្គុំចេញជារូបរាងអ្វី។ |
| Principal component analysis (ការវិភាគសមាសភាគចម្បង) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីសម្រួលទិន្នន័យស្មុគស្មាញ (ដូចជារូបភាពផ្កាយរណបដែលថតនៅពីរពេលវេលាខុសគ្នា) ឱ្យនៅសល់តែព័ត៌មានសំខាន់ៗបំផុត ដែលជួយឱ្យគេងាយស្រួលមើលឃើញពីទីតាំងដែលដើមឈើត្រូវគេកាប់។ | ដូចជាការច្របាច់យកតែទឹកផ្លែឈើសុទ្ធចេញពីផ្លែឈើ ដើម្បីងាយស្រួលទទួលទាន ដោយបោះចោលកាកសំណល់ដែលមិនសូវសំខាន់។ |
| Diameter at breast height (អង្កត់ផ្ចិតត្រឹមកម្ពស់ដើមទ្រូង) | រង្វាស់ស្តង់ដារអន្តរជាតិសម្រាប់វាស់ទំហំដើមឈើ ដោយវាស់អង្កត់ផ្ចិតរបស់វានៅកម្ពស់ប្រហែល ១.៣ ម៉ែត្រពីដី ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបទំហំឈើ និងប្រើសម្រាប់គណនាបរិមាណជីវម៉ាសរបស់វា។ | ដូចជាការវាស់ទំហំចង្កេះរបស់មនុស្សដើម្បីដឹងពីទំហំខ្លួន គ្រាន់តែនេះជាការវាស់ទំហំដើមឈើនៅត្រឹមកម្ពស់ដើមទ្រូងរបស់អ្នកវាស់។ |
| Ground truthing (ការចុះផ្ទៀងផ្ទាត់ផ្ទាល់) | ដំណើរការនៃការចុះទៅកាន់ទីតាំងជាក់ស្តែងនៅក្នុងព្រៃ ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវនៃអ្វីដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបានរកឃើញនៅលើរូបភាពផ្កាយរណប។ | ដូចជាការលឺពាក្យចចាមអារ៉ាមថានៅផ្សារមានលក់ឥវ៉ាន់បញ្ចុះតម្លៃ រួចយើងជិះម៉ូតូទៅមើលផ្ទាល់ដើម្បីបញ្ជាក់ថាវាជារឿងពិតឬអត់។ |
| Forest degradation (ការរិចរិលព្រៃឈើ) | ការធ្លាក់ចុះនៃគុណភាពព្រៃឈើ (ដូចជាការបាត់បង់ដើមឈើធំៗ ការថយចុះជីវតម្រុះ ឬការថយចុះសមត្ថភាពស្រូបយកកាបូន) ទោះបីជាផ្ទៃដីនោះនៅតែជាព្រៃក៏ដោយ ដែលវាមានលក្ខណៈខុសពីការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ (Deforestation) ដែលប្តូរព្រៃទៅជាដីប្រភេទផ្សេង។ | ដូចជាសៀវភៅមួយក្បាលដែលត្រូវគេហែកយកទំព័រសំខាន់ៗមួយចំនួនចេញ សៀវភៅនោះនៅតែជាសៀវភៅដដែល ប៉ុន្តែវាលែងមានសាច់រឿងពេញលេញទៀតហើយ។ |
| Dipterocarps (រុក្ខជាតិអំបូរឈើទាល) | ជាប្រភេទឈើធំៗដុះក្នុងព្រៃតំបន់ត្រូពិច (ដូចជាឈើទាល Dipterocarpus costatus និងផ្ដៀក Anisoptera costata) ដែលមានដងដើមត្រង់ខ្ពស់ ផ្តល់ទិន្នផលជ័រ និងមានសាច់ឈើមានតម្លៃខ្ពស់ ដែលធ្វើឱ្យពួកវាជាមុខសញ្ញាចម្បងនៃការលួចកាប់។ | ដូចជាសសរគ្រឹះដ៏រឹងមាំនិងខ្ពស់ត្រដែតនៅក្នុងផ្ទះ ដែលទ្រទ្រង់ដំបូលនិងរចនាសម្ព័ន្ធទាំងមូល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
