បញ្ហា (The Problem)៖ ការអភិវឌ្ឍវារីវប្បកម្មនៅជុំវិញតំបន់ការពារទេសភាពអន្លង់ព្រីង (APPL) ក្នុងខេត្តកំពត បានបង្កក្តីបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងអំពីការបំពុលទឹកដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដីសើម និងជម្រកចំណីរបស់សត្វស្លាបទឹក ពិសេសសត្វក្រៀល (Grus antigone sharpii)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រមូល និងវិភាគសំណាកទឹកពីទីតាំងផ្សេងៗគ្នាដើម្បីកំណត់ពីឥទ្ធិពលនៃទឹកសំណល់ពីកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមបង្គាទៅលើគុណភាពទឹកក្នុងតំបន់អភិរក្ស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Analysis of Shrimp Farm and Connected Canals (SF & COR) ការវិភាគគុណភាពទឹកនៅកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមបង្គា និងប្រឡាយតភ្ជាប់ |
អាចឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីប្រភពដើមនៃការបំពុល និងឥទ្ធិពលផ្ទាល់នៃវារីវប្បកម្មមកលើបរិស្ថានទឹកជុំវិញ។ | ទីតាំងទាំងនេះបង្ហាញពីកម្រិតនៃការបំពុលធ្ងន់ធ្ងរ ដែលអាចបង្កហានិភ័យខ្ពស់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងជីវចម្រុះក្នុងតំបន់អភិរក្ស។ | មានកម្រិត Coliforms (280.00 MPN/l), COD (25.48 mg/l) និង BOD (20.72 mg/l) ខ្ពស់បំផុត ដែលលើសពីស្តង់ដារណែនាំ។ |
| Analysis of Hydrologically Isolated Area (NPR) ការវិភាគគុណភាពទឹកតំបន់អភិរក្សដាច់ដោយឡែកពីប្រព័ន្ធទឹកកសិដ្ឋាន (NPR) |
មានគុណភាពទឹកល្អប្រសើរជាងទីតាំងផ្សេងទៀត និងជាជម្រកដែលមានសុវត្ថិភាពពីការបំពុលនៃទឹកសំណល់វារីវប្បកម្ម។ | ទោះមិនរងការបំពុលពីកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមបង្គា ប៉ុន្តែរកឃើញការធ្លាក់ចុះកម្រិត pH ខ្លាំងដោយសារឥទ្ធិពលសំណល់ជីគីមីពីវិស័យកសិកម្មនៅតំបន់ខ្ពង់រាបជុំវិញ។ | ប៉ារ៉ាម៉ែត្រភាគច្រើនស្ថិតក្នុងកម្រិតស្តង់ដារ លើកលែងតែកម្រិត pH ដែលមានកម្រិតទាបបំផុតត្រឹម ២.៣០ (មានជាតិអាស៊ីតខ្លាំង)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍ប្រមូលសំណាក មន្ទីរពិសោធន៍វិភាគគុណភាពទឹក និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រមូលសំណាកទឹកចំនួន ៣០ ពីទីតាំងចំនួន ៥ នៅក្នុងតំបន់ការពារទេសភាពអន្លង់ព្រីង ខេត្តកំពត ក្នុងអំឡុងខែមករា មីនា និងឧសភា ឆ្នាំ២០១៦ (រដូវប្រាំង)។ វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជាព្រោះទីនេះជាជម្រកសត្វក្រៀល (Grus antigone sharpii) ដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែការប្រមូលសំណាកតែក្នុងរដូវប្រាំងអាចមិនបានបង្ហាញរូបភាពពេញលេញនៃការប្រែប្រួលគុណភាពទឹកក្នុងរដូវវស្សានោះទេ។
លទ្ធផល និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះ មានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងរៀបចំគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងការអភិវឌ្ឍវារីវប្បកម្មប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តប្រព័ន្ធតាមដានគុណភាពទឹកជាប្រចាំតាមការសិក្សានេះ នឹងជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យបរិស្ថានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពនៃជីវចម្រុះនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Chemical oxygen demand (COD) | ជារង្វាស់នៃបរិមាណអុកស៊ីសែនដែលត្រូវការចាំបាច់ដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គនិងអសរីរាង្គនៅក្នុងទឹកដោយប្រតិកម្មគីមី។ កម្រិត COD ខ្ពស់បញ្ជាក់ថាទឹកមានការបំពុលខ្លាំងដោយសារធាតុគីមី ឬសំណល់ផ្សេងៗ (ដូចជាទឹកចេញពីកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមសត្វ)។ | ដូចជាការវាស់ថាតើត្រូវប្រើសាប៊ូប៉ុន្មានដើម្បីលាងសម្អាតប្រេង និងកខ្វក់ទាំងអស់ចេញពីចានមួយអញ្ចឹង (កខ្វក់កាន់តែខ្លាំង កាន់តែត្រូវការសាប៊ូច្រើន)។ |
| Biochemical oxygen demand (BOD) | ជាបរិមាណអុកស៊ីសែនដែលបាក់តេរី និងអតិសុខុមប្រាណផ្សេងៗទាញយកទៅប្រើប្រាស់ ដើម្បីបំបែកកាកសំណល់សរីរាង្គក្នុងទឹក។ វាជារង្វាស់បញ្ជាក់ពីកម្រិតនៃការបំពុលដោយសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ ឬចំណីសល់ក្នុងកសិដ្ឋានបង្គា) ដែលអាចធ្វើឱ្យត្រីខ្វះអុកស៊ីសែនដកដង្ហើម។ | ប្រៀបដូចជាការវាស់ថាតើអត្រាដកដង្ហើមរបស់មនុស្សក្នុងបន្ទប់មួយលឿនប៉ុណ្ណាពេលមានមនុស្សច្រើនកកកុញ (បាក់តេរីកាន់តែច្រើនស៊ីកាកសំណល់ ពួកវាកាន់តែដកហូតអុកស៊ីសែនពីក្នុងទឹក)។ |
| Coliforms | ជាក្រុមបាក់តេរីដែលជាទូទៅមានវត្តមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់សត្វនិងមនុស្ស។ ការរកឃើញវត្តមានរបស់វាក្នុងកម្រិតខ្ពស់នៅក្នុងទឹក បញ្ជាក់ថាទឹកនោះមានការបំពុលដោយលាមកសត្វ ឬទឹកស្អុយ ដែលអាចបង្កជាជំងឺឆ្លងរលាកពោះវៀន។ | ពួកវាប្រៀបដូចជា "សំឡេងរោទិ៍ប្រកាសអាសន្ន" ដែលប្រាប់យើងថាទឹកនេះមានលាយឡំជាមួយនឹងលាមក ឬទឹកស្អុយ ហើយមិនមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការប្រើប្រាស់នោះទេ។ |
| Total dissolved solids (TDS) | ជាបរិមាណសរុបនៃសារធាតុរឹងដែលរលាយចូលក្នុងទឹក រួមមានសារធាតុរ៉ែ អំបិល លោហៈ និងសារធាតុសរីរាង្គផ្សេងៗ។ កម្រិត TDS ខ្ពស់អាចធ្វើឱ្យទឹកផ្លាស់ប្តូររសជាតិ ក្លាយជាជាតិប្រៃឬល្វីង និងអាចប៉ះពាល់ដល់ការរស់នៅរបស់ជីវចម្រុះក្នុងទឹក។ | ដូចជាពេលយើងកូរស្ករ និងអំបិលចូលក្នុងកែវទឹករហូតវារលាយបាត់អស់ (ទោះយើងមើលមិនឃើញ តែទឹកនោះមានផ្ទុកសារធាតុរឹងរលាយរួចទៅហើយ)។ |
| Turbidity | ជាកម្រិតនៃភាពល្អក់ ឬភាពមិនថ្លានៃទឹក ដែលបណ្តាលមកពីវត្តមាននៃភាគល្អិតតូចៗរឹងអណ្តែតក្នុងទឹក ដូចជាដីឥដ្ឋ កាកសំណល់ ឬផ្លង់តុង។ ភាពល្អក់ខ្លាំងរារាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យមិនឱ្យជះចូលក្នុងទឹក ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការធ្វើរស្មីសំយោគរបស់រុក្ខជាតិក្នុងទឹក និងកាត់បន្ថយបរិមាណអុកស៊ីសែន។ | ប្រៀបដូចជាការបើកបរឡានក្នុងអ័ព្ទក្រាស់ ដែលធ្វើឱ្យយើងមើលផ្លូវមិនច្បាស់ ដោយសារពន្លឺមិនអាចឆ្លងកាត់បានល្អ។ |
| Estuaries | ជាតំបន់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដីសើមនៅតំបន់ឆ្នេរ ជាកន្លែងដែលទឹកសាបពីទន្លេ ឬព្រែក ហូរមកជួបនឹងទឹកប្រៃពីសមុទ្រ (តំបន់ទឹកភ្លាវ)។ តំបន់នេះសម្បូរទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹម ដែលបង្កើតបានជាជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់ការពងកូនរបស់មច្ឆាជាតិ និងការរកចំណីរបស់សត្វស្លាបទឹកកម្រ។ | ជាតំបន់ "ផ្លូវបំបែក" ដែលទន្លេនិងសមុទ្រជួបគ្នា បង្កើតបានជាសង្កាត់ដ៏មានជីវជាតិសម្បូរបែបសម្រាប់សត្វក្នុងទឹករស់នៅ។ |
| Pathogenic microorganisms | ជាពពួកមីក្រូសរីរាង្គតូចៗ (ដូចជាបាក់តេរី វីរុស ឬផ្សិត) ដែលអាចបង្កឱ្យមានជំងឺឆ្លងផ្សេងៗដល់មនុស្ស សត្វ ឬរុក្ខជាតិ។ ពួកវាអាចរីកដុះដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្នុងប្រព័ន្ធទឹកដែលមានផ្ទុកកាកសំណល់សរីរាង្គខ្ពស់ ដូចជាទឹកសំណល់ដែលបញ្ចេញចោលពីកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមបង្គា។ | ពួកវាប្រៀបដូចជា "ទាហានឈ្លានពានតូចៗ" ដែលលួចចូលក្នុងរាងកាយសត្វ ឬមនុស្ស ហើយធ្វើឱ្យមានអាការៈឈឺថ្កាត់ផ្សេងៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
