បញ្ហា (The Problem)៖ និក្ខេបបទនេះផ្តោតលើការដោះស្រាយបញ្ហានៃការរិចរិលដី និងការឱ្យសត្វស៊ីស្មៅហួសកម្រិតនៅវាលស្មៅតំបន់ភ្នំនៃខេត្ត Tashkent ដើម្បីធានាដល់ការគ្រប់គ្រងធនធានវាលស្មៅប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានរួមបញ្ចូលទិន្នន័យបញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌវាលស្មៅផ្ទាល់ ជាមួយនឹងការវិភាគរូបភាពផ្កាយរណបតាមពេលវេលា ដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពទ្រទ្រង់វាលស្មៅ និងតាមដានបម្រែបម្រួលគម្របរុក្ខជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field-based Cadaster Inventory ការចុះបញ្ជីសុរិយោដី និងការវាស់វែងផ្ទាល់នៅវាល |
ផ្តល់ទិន្នន័យជីវម៉ាស (Biomass) ពិតប្រាកដ និងមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់សម្រាប់ការគណនាសមត្ថភាពទ្រទ្រង់វាលស្មៅ។ | ចំណាយថវិកា និងពេលវេលាច្រើន ព្រមទាំងពិបាកក្នុងការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទិន្នន័យឱ្យបានញឹកញាប់។ | កំណត់បានសមត្ថភាពទ្រទ្រង់សត្វចំនួន ៥២,៨០០ ឯកតាសត្វក្នុងមួយខែ (AUM) សម្រាប់តំបន់សិក្សា។ |
| NDVI (Normalized Difference Vegetation Index) សន្ទស្សន៍ភាពខុសគ្នានៃរុក្ខជាតិធម្មតា (NDVI) |
ងាយស្រួលគណនា មានប្រជាប្រិយភាព និងដំណើរការល្អសម្រាប់តំបន់ដែលមានគម្របរុក្ខជាតិក្រាស់។ | ងាយរងឥទ្ធិពលរំខាន (Noise) ពីចំណាំងពន្លឺដីនៅតំបន់ដែលមានរុក្ខជាតិស្តើង ឬតំបន់ស្ងួតហួតហែង។ | បង្ហាញទំនាក់ទំនង (R²) ត្រឹមតែ ០.៣៧ ជាមួយទិន្នន័យវាស់វែងផ្ទាល់។ |
| SAVI (Soil-Adjusted Vegetation Index) សន្ទស្សន៍រុក្ខជាតិកែសម្រួលដី (SAVI) |
កាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរំខានពីផ្ទៃដីបានល្អជាង NDVI ធ្វើឱ្យការតាមដានតំបន់ពាក់កណ្តាលវាលខ្សាច់មានភាពប្រសើរឡើង។ | ទាមទារការកំណត់តម្លៃថេរ (L factor) ដោយដៃ ដែលអាចមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង។ | បង្ហាញទំនាក់ទំនង (R²) កម្រិត ០.៣៨ ជាមួយទិន្នន័យវាស់វែងផ្ទាល់។ |
| MSAVI (Modified Soil-Adjusted Vegetation Index) សន្ទស្សន៍រុក្ខជាតិកែសម្រួលដីកម្រិតខ្ពស់ (MSAVI) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការកំណត់តម្លៃថេរ 'L' និងមានភាពធន់ខ្ពស់ទាំងចំពោះឥទ្ធិពលដីនិងបរិយាកាស។ | រូបមន្តគណនាមានភាពស្មុគស្មាញជាងម៉ូដែលដទៃបន្តិចក្នុងការសរសេរកូដ (Raster Calculator)។ | បង្ហាញទំនាក់ទំនង (R²) ខ្ពស់ជាងគេគឺ ០.៣៩ ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការតាមដានវាលស្មៅ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគរូបភាពផ្កាយរណប និងទិន្នន័យវាស់វែងផ្ទាល់ពីស្ថាប័នរដ្ឋ ដែលជួយសន្សំសំចៃការចំណាយលើការចុះវាស់វែងផ្ទាល់ថ្មី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ភ្នំនៃខេត្ត Tashkent ប្រទេសអ៊ូសបេគីស្ថាន ដែលមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួតហួតហែង (Semi-arid) និងប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសុរិយោដីចាស់ពីឆ្នាំ ២០០៨។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្ដៅសើម គម្របរុក្ខជាតិមានសភាពខុសគ្នាស្រឡះ ដូច្នេះការអនុវត្តសន្ទស្សន៍ MSAVI អាចនឹងផ្តល់លទ្ធផលខុសពីតំបន់ស្ងួតហួតហែង ហើយទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញជាមួយនឹងទិន្នន័យជាក់ស្តែងនៅក្នុងស្រុក។
ទោះបីជាបរិបទភូមិសាស្ត្រខុសគ្នាក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រក្នុងការរួមបញ្ចូលទិន្នន័យពីចម្ងាយ (Remote Sensing) និងទិន្នន័យវាល មានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណបជំនួសឱ្យការចុះវាស់វែងផ្ទាល់ទាំងស្រុង គឺជាដំណោះស្រាយចំណាយតិច និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្នុងការតាមដានការប្រែប្រួលបរិស្ថានទូទាំងប្រទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Carrying capacity | សមត្ថភាពអតិបរមានៃវាលស្មៅ ឬតំបន់អេកូឡូស៊ីណាមួយក្នុងការផ្តល់ចំណីគ្រប់គ្រាន់ដល់សត្វពាហនៈក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ ដោយមិនធ្វើឱ្យរិចរិលគុណភាពដី ឬប៉ះពាល់ដល់ការដុះលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិឡើងវិញឡើយ។ | ដូចជាចំណុះអតិបរមានៃភោជនីយដ្ឋានមួយដែលអាចទទួលភ្ញៀវបានដោយមិនធ្វើឱ្យអស់ម្ហូប ឬធ្វើឱ្យបុគ្គលិករត់តុហត់នឿយពេករហូតដល់បិទទ្វារ។ |
| Animal Unit Month (AUM) | រង្វាស់ស្តង់ដារអន្តរជាតិដែលប្រើដើម្បីគណនាតម្រូវការចំណីសត្វ ដោយវាស់បរិមាណជីវម៉ាសស្ងួត (Forage) ដែលសត្វមួយក្បាលទម្ងន់មធ្យម ត្រូវការស៊ីដើម្បីរស់ក្នុងរយៈពេលមួយខែ។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីកំណត់ថាវាលស្មៅមួយអាចចិញ្ចឹមសត្វបានប៉ុន្មានក្បាល។ | ដូចជារង្វាស់ 'កញ្ចប់អាហារប្រចាំខែ' សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ ដើម្បីឱ្យប្រធានជំរំដឹងថាត្រូវត្រៀមអង្ករនិងម្ហូបប៉ុន្មានទើបគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នា។ |
| Aboveground biomass | បរិមាណសរុបនៃផ្នែករុក្ខជាតិដែលមានជីវិតនិងលូតលាស់នៅផ្នែកខាងលើផ្ទៃដី (រាប់បញ្ចូលទាំងដើម មែក ស្លឹក និងគ្រាប់) គិតជាទម្ងន់។ ក្នុងបរិបទគ្រប់គ្រងវាលស្មៅ វាជាសូចនាករបង្ហាញពីបរិមាណចំណីជាក់ស្តែងដែលអាចកាត់យកទៅឱ្យសត្វស៊ីបាន។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់បន្លែ និងស្មៅទាំងអស់ដែលដុះនៅលើផ្ទៃដីមួយដុំ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលឫសដែលកប់នៅក្រោមដីនោះទេ។ |
| Modified Soil-Adjusted Vegetation Index (MSAVI) | សន្ទស្សន៍រុក្ខជាតិសម្រាប់ការវិភាគរូបភាពផ្កាយរណប ដែលបានកែសម្រួលរូបមន្តគណនាដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរំខាននៃចំណាំងពន្លឺពីផ្ទៃដីទទេ ឬដីខ្សាច់។ វាដំណើរការបានយ៉ាងល្អនិងសុក្រឹតបំផុតសម្រាប់ការវាស់ស្ទង់គម្របរុក្ខជាតិនៅតំបន់ដែលរុក្ខជាតិដុះស្តើងៗ ឬពាក់កណ្តាលវាលខ្សាច់។ | ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាការពារចំណាំងប្លាតពីផ្ទៃទឹក ដើម្បីឱ្យយើងអាចមើលឃើញត្រី (រុក្ខជាតិ) បានច្បាស់ ទោះបីជាមានពន្លឺចាំងកាត់ពីទឹក (ផ្ទៃដីរំខាន) ក៏ដោយ។ |
| Remote sensing | បច្ចេកទេសប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា (Sensors) បំពាក់លើផ្កាយរណប យន្តហោះ ឬដ្រូន ដើម្បីថត និងប្រមូលទិន្នន័យពីផ្ទៃផែនដីពីចម្ងាយ ដោយមិនតម្រូវឱ្យមនុស្សចុះទៅវាស់វែងនៅទីតាំងផ្ទាល់ ដែលជួយសន្សំពេលវេលានិងថវិកាក្នុងការតាមដានបរិស្ថានក្នុងតំបន់ធំៗ។ | ដូចជាការឱ្យគ្រូពេទ្យថតកាំរស្មីអ៊ិច (X-ray) ដើម្បីពិនិត្យមើលសួតរបស់អ្នកជំងឺពីខាងក្រៅ ដោយមិនបាច់វះកាត់បើកមើលសួតដោយផ្ទាល់។ |
| Ecologically sustainable stocking rate | អត្រា ឬចំនួនសត្វពាហនៈអតិបរមាដែលគេអាចលែងឱ្យស៊ីស្មៅលើទំហំដីមួយហិកតាក្នុងរយៈពេលមួយខែ ដោយធានាថាសកម្មភាពនេះមិនបណ្តាលឱ្យមានការរិចរិលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី បាត់បង់ជីវចម្រុះ ឬហិនហោចធនធានទឹកដីឡើយ។ | ដូចជាការកំណត់ចំនួនសិស្សត្រឹមត្រូវក្នុងថ្នាក់រៀនមួយ ដើម្បីឱ្យគ្រូអាចបង្រៀនបានល្អនិងសិស្សអាចស្រូបយកចំណេះដឹងបាន ដោយមិនអ៊ូអរឬចង្អៀតពេក។ |
| Land degradation | ដំណើរការនៃការធ្លាក់ចុះគុណភាព និងសមត្ថភាពផលិតភាពនៃដី ដែលបង្កឡើងដោយកត្តាធម្មជាតិ ឬសកម្មភាពមនុស្ស (ដូចជាការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការឱ្យសត្វស៊ីស្មៅហួសកម្រិត) ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិលែងអាចដុះបានល្អ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីបាត់បង់តុល្យភាព។ | ដូចជាថ្មទូរស័ព្ទដែលរិចរិល សាកថ្មលែងចូល ដោយសារតែយើងប្រើប្រាស់វាលេងហ្គេមហួសកម្លាំងជាប្រចាំ ដោយមិនទុកពេលឱ្យវាសម្រាកឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
