បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះពិនិត្យទៅលើបញ្ហាការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកភ្លៀង និងហានិភ័យនៃការជន់លិចនៅបរិវេណទី១ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ (RUPP) ដែលបណ្តាលមកពីការកើនឡើងនៃផ្ទៃមិនជ្រាបទឹក និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រដើម្បីក្លែងធ្វើបរិមាណលំហូរទឹកលើផ្ទៃដោយផ្អែកលើទិន្នន័យសណ្ឋានដី ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងសេណារីយ៉ូទឹកភ្លៀងផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Baseline Scenario (Current condition at 60.03% impervious area) សេណារីយ៉ូគោល (ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នដែលមានផ្ទៃមិនជ្រាបទឹក ៦០,០៣%) |
ផ្តល់រូបភាពពិតប្រាកដនៃស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន និងបង្ហាញពីហានិភ័យជាក់ស្តែងដែលកំពុងប្រឈម។ | បង្ហាញពីហានិភ័យនៃការជន់លិចខ្ពស់ ដោយប្រព័ន្ធបច្ចុប្បន្នមិនអាចទប់ទល់នឹងភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងបានទេ។ | ស្រះអគារ D នឹងជន់លិចក្នុងរយៈពេល ១ម៉ោង (បរិមាណទឹកហូរចូល ១១.៧៤០ ម៉ែត្រគូប លើសសមត្ថភាពស្តុក ៩.០១៦ ម៉ែត្រគូប) ក្រោមបរិមាណទឹកភ្លៀង ៦៣,៧០ មីលីម៉ែត្រ/ម៉ោង។ |
| Mitigation Scenario (10% Reduction in Impervious Area) សេណារីយ៉ូកាត់បន្ថយហានិភ័យ (ការកាត់បន្ថយផ្ទៃមិនជ្រាបទឹកចំនួន ១០%) |
អាចជួយកាត់បន្ថយបរិមាណទឹកហូរលើផ្ទៃ និងទប់ស្កាត់ការជន់លិចបានទាំងស្រុងទោះមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង។ | ទាមទារការរៀបចំកែប្រែហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការរក្សាទីធ្លាបៃតងនៅក្នុងបរិវេណសាកលវិទ្យាល័យដែលតម្រូវឱ្យមានការប្តេជ្ញាចិត្តពីអ្នករៀបចំផែនការ។ | ទោះបីជាមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងកម្រិត ៦៣,៧០ មីលីម៉ែត្រ/ម៉ោង ក៏ស្រះអគារ D នឹងមិនប្រឈមការជន់លិចឡើយ។ |
| Worst-case Scenario (100% Impervious Area + Increased Rainfall) សេណារីយ៉ូអាក្រក់បំផុត (ផ្ទៃមិនជ្រាបទឹក ១០០% និងកំណើនទឹកភ្លៀងកម្រិតខ្ពស់) |
ជួយឲ្យអ្នករៀបចំផែនការដឹងមុនពីហានិភ័យអាក្រក់បំផុតនាពេលអនាគត (ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ) ដើម្បីត្រៀមលក្ខណៈ។ | បង្ហាញពីស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងដែលទាមទារប្រព័ន្ធរំដោះទឹកខ្នាតធំ និងចំណាយថវិកាច្រើនដើម្បីដោះស្រាយ។ | បរិមាណទឹកហូរលើផ្ទៃនឹងកើនឡើងដល់ ១៥.២២០ ម៉ែត្រគូប ប្រសិនបើមានភ្លៀងធ្លាក់កម្រិត ៧៥,៥៣ មីលីម៉ែត្រ/ម៉ោង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់សណ្ឋានដីកម្រិតខ្ពស់ កម្មវិធីក្លែងធ្វើកុំព្យូទ័រឯកទេស និងទិន្នន័យអាកាសធាតុជាក់លាក់ ដែលត្រូវការចំណាយពេលវេលា ថវិកា និងជំនាញបច្ចេកទេសសមរម្យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងជាក់លាក់នៅត្រឹមបរិវេណទី១ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ (RUPP) ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងសណ្ឋានដីក្នុងតំបន់នោះប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីជាតួលេខ និងបរិមាណទឹកជាក់លាក់មិនអាចយកទៅអនុវត្តផ្ទាល់នៅតំបន់ផ្សេងបានក៏ដោយ ប៉ុន្តែកំណើននៃផ្ទៃចាក់បេតុង (impervious surface) ដែលបង្កឱ្យមានការជន់លិច គឺជានិន្នាការទូទៅមួយដែលទីក្រុងកំពុងអភិវឌ្ឍនានានៅកម្ពុជាត្រូវតែយកចិត្តទុកដាក់។
វិធីសាស្ត្រក្លែងធ្វើលំហូរទឹកលើផ្ទៃដោយប្រើម៉ូដែលជលសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការរៀបចំគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលការវាយតម្លៃជលសាស្រ្តទៅក្នុងការធ្វើផែនការប្រើប្រាស់ដីធ្លី គឺជាជំហានចាំបាច់មួយដើម្បីធានាបាននូវនិរន្តរភាព និងភាពធន់ទៅនឹងបញ្ហាទឹកជំនន់ទីក្រុងនារដូវវស្សានៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| PCSWMM modeling software | កម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីក្លែងធ្វើ និងវិភាគពីរបៀបដែលទឹកភ្លៀងហូរលើផ្ទៃដី និងចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធលូក្នុងតំបន់ទីក្រុង ឆ្លើយតបនឹងសេណារីយ៉ូផ្សេងៗ។ | ដូចជាហ្គេមក្លែងធ្វើទីក្រុង (SimCity) ប៉ុន្តែផ្តោតសំខាន់លើការមើលថាទឹកនឹងហូរទៅណាខ្លះ និងជន់លិចត្រង់ណាខ្លះពេលមានភ្លៀងធ្លាក់។ |
| impervious surface | ផ្ទៃដីដែលត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយវត្ថុធាតុដែលទឹកមិនអាចជ្រាបចូលបាន ដូចជាផ្លូវកៅស៊ូ ចិញ្ចើមផ្លូវបេតុង និងដំបូលអគារ ដែលធ្វើឱ្យបរិមាណទឹកហូរលើផ្ទៃមានសភាពខ្លាំង និងកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ប្រៀបដូចជាការពាក់អាវភ្លៀង ពេលភ្លៀងធ្លាក់ ទឹកមិនអាចជ្រាបចូលស្បែកយើងទេ គឺវាហូរចុះមកក្រោមទាំងអស់រួចដក់លើដី។ |
| surface runoff | បរិមាណទឹកដែលហូរលើផ្ទៃដីចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធលូ ស្រះ ឬទន្លេ នៅពេលដែលដី ឬផ្ទៃខាងលើមិនអាចស្រូបយក ឬជ្រាបទឹកភ្លៀងនោះបានទាន់ពេលវេលា។ | ដូចជាពេលយើងចាក់ទឹកលើតុប្លាស្ទិក ទឹកមិនជ្រាបចូលតុទេ តែវានឹងហូរធ្លាក់មកកៀនៗតុ។ |
| bathymetric survey | ការវាស់ស្ទង់ជម្រៅទឹក និងការធ្វើផែនទីសណ្ឋានដីនៅក្រោមបាតស្រះ ទន្លេ ឬសមុទ្រ ដើម្បីគណនាទំហំផ្ទុកទឹកពិតប្រាកដដែលអាចស្តុកទឹកបាន។ | ដូចជាការប្រើឈើចាក់ស្ទង់មើលថាទឹកក្នុងធុងមានជម្រៅប៉ុនណា និងបាតធុងមានរាងបែបណាអញ្ចឹង។ |
| real-time-kinetic (RTK) | បច្ចេកទេសនៃការវាស់ស្ទង់ដោយប្រើប្រព័ន្ធរលកសញ្ញាផ្កាយរណប (GPS) កម្រិតខ្ពស់ ដែលអាចកំណត់ទីតាំង និងកម្ពស់ដីបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ក្នុងកម្រិតលម្អិតដល់សង់ទីម៉ែត្រ។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើ Google Maps ដែរ ប៉ុន្តែវាមានភាពច្បាស់លាស់ដល់កម្រិតអាចប្រាប់បានថាអ្នកកំពុងឈរលើកាំជណ្តើរទីប៉ុន្មាន។ |
| catchment | តំបន់ភូមិសាស្ត្រមួយដែលប្រមូលទឹកភ្លៀងទាំងអស់ដែលធ្លាក់មក ហើយរុញច្រានបង្ហូរតម្រង់ទៅកាន់ចំណុច ឬតំបន់ស្តុកទឹកតែមួយ ដូចជាប្រព័ន្ធលូ ស្រះ ឬបឹង។ | ដូចជាចានដែកធំមួយដែលត្រងទឹកភ្លៀង ហើយរុញទឹកទាំងអស់នោះឱ្យហូរចូលទៅតាមរន្ធបង្ហូរនៅកណ្តាលតែមួយ។ |
| return period | វិធីសាស្ត្រខាងស្ថិតិនៅក្នុងប្រព័ន្ធជលសាស្រ្តក្នុងការប៉ាន់ស្មានថា តើព្រឹត្តិការណ៍ភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ឬទឹកជំនន់កម្រិតណាមួយ អាចនឹងកើតឡើងម្តងក្នុងចន្លោះពេលប៉ុន្មានឆ្នាំ (ឧ. ភ្លៀងជុំទី៥ឆ្នាំ ឬ 5-year return period)។ | ប្រៀបដូចជាការទស្សន៍ទាយថាក្នុងចំណោមសន្លឹកបៀ ៥សន្លឹក មានឱកាសចាប់បានអាត់១សន្លឹកក្នុងរង្វង់ ៥ដងនៃការចាប់។ |
| Green-Ampt infiltration method | រូបមន្តគណិតវិទ្យានៅក្នុងម៉ូដែលជលសាស្ត្រ ដែលប្រើសម្រាប់គណនាពីអត្រាល្បឿនដែលទឹកភ្លៀងអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងប្រភេទដីផ្សេងៗគ្នានៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់។ | ដូចជាការគណនាថាតើអេប៉ុងមួយអាចបឺតស្រូបទឹកបានលឿនប៉ុណ្ណានៅពេលយើងចាក់ទឹកពីលើវា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
