បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ទស្សនាវដ្តីនេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមផ្នែកបរិស្ថាន និងកសិកម្មសំខាន់ៗនៅក្នុងប្រទេសថៃ រួមមានផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ភាពងាយរងគ្រោះដោយទឹកជំនន់ ការកាត់បន្ថយជីវចម្រុះ វិបត្តិគ្រប់គ្រងសំណល់ និងតម្រូវការសម្រាប់ការអនុវត្តសហគមន៍ប្រកបដោយចីរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការបោះពុម្ពផ្សាយនេះចងក្រងនូវរបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវ គម្រោង និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវតាមសហគមន៍ ដោយផ្តោតលើការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងគម្រោងរាជតម្រិះ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីភាពជោគជ័យនៃការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេសថៃ តាមរយៈគំរូសហគមន៍ចូលរួម ការច្នៃប្រឌិតកសិកម្ម និងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាថាមពលកកើតឡើងវិញ។ លទ្ធផលសំខាន់ៗផ្តោតលើប្រសិទ្ធភាពនៃធនាគារសំរាម ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹកជំនន់ និងការអភិវឌ្ឍពូជស្រូវដែលធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការអភិវឌ្ឍពូជស្រូវផ្កាម្លិះ ៨០ ធន់នឹងទឹកជំនន់ (Flood-Tolerant Hom Mali 80 Rice) | អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានអភិវឌ្ឍពូជស្រូវផ្កាម្លិះ ៨០ ដែលរក្សាបាន ៩៩% នៃហ្សែនដើមរបស់វា ប៉ុន្តែមានសមត្ថភាពអាចរស់រានមានជីវិត ទោះបីជាលិចលង់ក្នុងទឹកជំនន់លើសពី ២ សប្តាហ៍ក៏ដោយ ដែលជាជម្រើសដ៏ល្អជំនួសឱ្យបច្ចេកវិទ្យា GMO ។ | ការសាកល្បងចែកជូនកសិករដាំដុះលើផ្ទៃដីជាង ១.០០០ រ៉ៃ (១៦០ ហិកតា) ទទួលបានទិន្នផលគិតជាទឹកប្រាក់ជាង ៨ លានបាត ដោយមិនពឹងផ្អែកលើជំនួយរដ្ឋ។ |
| ប្រសិទ្ធភាពនៃធនាគារសំរាមសហគមន៍ (Community Waste Bank Efficiency) | ការអនុវត្តប្រព័ន្ធធនាគារសំរាមនៅសហគមន៍ Phangkone បានបង្ហាញពីភាពជោគជ័យក្នុងការកាត់បន្ថយបរិមាណសំរាម និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ តាមរយៈការលើកទឹកចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងសុខុមាលភាពដល់ប្រជាពលរដ្ឋ។ | ក្នុងរយៈពេល ៦ ខែ សហគមន៍អាចប្រមូលសំរាមកែច្នៃបាន ៣១,៧៧ តោន និងជួយកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់បានប្រមាណ ១១០ តោន CO2-equivalent (កាត់បន្ថយ ៦,៤%)។ |
| ការគ្រប់គ្រងទឹក និងថាមពលវារីអគ្គិសនីប្រឡាយ Lad Pho (Lad Pho Canal Water Management) | គម្រោងកែលម្អប្រឡាយ Lad Pho បានជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យទឹកជំនន់យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយបង្រួញចម្ងាយរំហូរទឹក និងទាញយកថាមពលពីចរន្តទឹកដើម្បីផលិតអគ្គិសនី។ | គម្រោងនេះកាត់បន្ថយចម្ងាយផ្លូវទឹកពី ១៨ គីឡូម៉ែត្រ មកត្រឹម ៦០០ ម៉ែត្រ អាចរំដោះទឹកបាន ៤០ លានម៉ែត្រគូបក្នុងមួយថ្ងៃ និងផលិតអគ្គិសនីបាន ៥,៧៤ គីឡូវ៉ាត់ក្នុងមួយថ្ងៃពីទួរប៊ីនទឹក។ |
| ប្រព័ន្ធជីវឧស្ម័នសហគមន៍ (Community Biogas System) | សហគមន៍ Baan NaKaisao បានប្រើប្រាស់កាកសំណល់សត្វ (លាមកគោ) ដើម្បីផលិតជីវឧស្ម័នសម្រាប់ជំនួសឧស្ម័ន LPG និងអុស ដែលជួយកាត់បន្ថយចំណាយ និងការពារបរិស្ថាន។ | អាងជីវឧស្ម័ន (Fixed dome digester) អាចផលិតឧស្ម័នបាន ០,៤៥ ទៅ ០,៥០ ម៉ែត្រគូបក្នុងមួយថ្ងៃ ដែលអាចជំនួសឧស្ម័ន LPG បាន ០,២៣ គីឡូក្រាម និងអាចបញ្ឆេះម៉ាស៊ីនកម្លាំង 2-hp បានកន្លះម៉ោង។ |
របាយការណ៍នេះផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗក្នុងការគាំទ្រគំនិតផ្តួចផ្តើមនៅកម្រិតសហគមន៍ និងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់កសិកម្មដើម្បីទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ (Local Government) និង សហគមន៍ (Communities) | បង្កើត និងពង្រីកគំរូធនាគារសំរាម (Waste Bank) ដោយដាក់បញ្ចូលនូវប្រព័ន្ធលើកទឹកចិត្តដូចជាការទិញលក់សំរាម និងមូលនិធិសុខុមាលភាព ដើម្បីជំរុញការកែច្នៃឡើងវិញនៅមូលដ្ឋាន។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងកសិកម្ម (Ministry of Agriculture) និង កសិករ (Farmers) | លើកកម្ពស់កសិកម្មសរីរាង្គ (Organic Agriculture) និងការប្រើប្រាស់ពូជដំណាំដែលធន់នឹងអាកាសធាតុ (ដូចជាស្រូវ Hom Mali 80) ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី និងការពារសុខភាពកសិករ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នថាមពល (Energy Institutions) និង វិស័យឯកជន (Private Sector) | វិនិយោគ និងផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេសលើប្រព័ន្ធថាមពលកកើតឡើងវិញខ្នាតតូច ដូចជា ជីវឧស្ម័ន (Biogas) និងវារីអគ្គិសនីខ្នាតតូច ដល់សហគមន៍ជនបទ។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នា ដូចជាទឹកជំនន់ រាំងស្ងួត ការប្រើប្រាស់ជីគីមីច្រើនហួសហេតុ និងកំណើនសំណល់នៅទីក្រុង។ គំរូជាក់ស្តែងរបស់ថៃ អាចជាមេរៀនដ៏ល្អសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តតាមអភិក្រមរួមបញ្ចូលគ្នាដែលផ្តោតលើសហគមន៍ជាមូលដ្ឋាននេះ នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាអាចកសាងភាពធន់ទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ព្រមទាំងលើកកម្ពស់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Clean Development Mechanism (CDM) | យន្តការអភិវឌ្ឍន៍ស្អាត ដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍វិនិយោគលើគម្រោងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីទទួលបានឥណទានកាបូនសម្រាប់ការអនុវត្តតាមកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិ។ | ដូចជាការជួលអ្នកជិតខាងឱ្យដាំដើមឈើក្នុងសួនរបស់គេ ដើម្បីឱ្យខ្យល់អាកាសក្នុងភូមិទាំងមូលបានបរិសុទ្ធសម្រាប់យើងទាំងអស់គ្នា។ |
| Low Carbon Society | សង្គមដែលប្រជាពលរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាលរួមគ្នាផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ និងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់យ៉ាងអតិបរមា តាមរយៈការកែច្នៃសំណល់ និងការប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញនៅមូលដ្ឋាន។ | ដូចជាសហគមន៍មួយដែលសមាជិកគ្រប់រូបរើសសម្រាមធ្វើជី និងជិះកង់ ដើម្បីកុំឱ្យមានផ្សែងហុយបំផ្លាញបរិស្ថានភូមិ។ |
| Genome Sequencing | ដំណើរការអាន និងវិភាគលេខកូដហ្សែនរបស់ភាវៈរស់ ដែលជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកសិកម្មអាចស្វែងរកហ្សែនល្អៗសម្រាប់បង្កាត់ពូជដំណាំថ្មីៗ ដូចជាការពង្រឹងស្រូវឱ្យមានភាពធន់នឹងទឹកជំនន់ ឬសត្វល្អិតដោយមិនបាច់ប្រើបច្ចេកវិទ្យា GMO ។ | ដូចជាការអានប្លង់មេនៃសាងសង់ផ្ទះ ដើម្បីដឹងថាតើត្រូវចាក់គ្រឹះត្រង់ណាខ្លះទើបផ្ទះនោះរឹងមាំអាចទប់នឹងខ្យល់ព្យុះបានយ៉ាងល្អ។ |
| Fixed dome digester | ប្រព័ន្ធអាងបិទជិតសាងសង់ពីបេតុង ឬឥដ្ឋ សម្រាប់ផលិតជីវឧស្ម័ន ដែលដំណើរការដោយការរលួយកាកសំណល់សរីរាង្គក្នុងបរិយាកាសគ្មានអុកស៊ីហ្សែន ដើម្បីបង្កើតជាឧស្ម័នមេតានសម្រាប់ជំនួសឧស្ម័នឥន្ធនៈទិញពីទីផ្សារ។ | ដូចជាក្រពះសិប្បនិម្មិតមួយដ៏ធំ ដែលស៊ីលាមកសត្វ និងកាកសំណល់ផ្ទះបាយ ហើយបញ្ចេញខ្យល់ហ្គាសមកវិញសម្រាប់ដុតចម្អិនម្ហូប។ |
| Endemic plant | ប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានប្រភពដើម និងអាចរស់រានមានជីវិតដុះលូតលាស់តែនៅក្នុងប្រព័ន្ធប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៃតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលទាមទារការអភិរក្សកម្រិតខ្ពស់ព្រោះវាងាយនឹងឈានដល់ការផុតពូជ។ | ដូចជាម្ហូបប្រចាំត្រកូលមួយមុខ ដែលមានអ្នកចេះធ្វើតែនៅក្នុងភូមិមួយនេះប៉ុណ្ណោះ បើបាត់បង់រូបមន្តនេះទៅ គឺគ្មានអ្នកណាអាចធ្វើបានទៀតទេ។ |
| Hydroelectric turbine generators | ប្រព័ន្ធម៉ាស៊ីនអគ្គិសនី ដែលដំណើរការដោយការប្រើប្រាស់ថាមពលចលនានៃចរន្តទឹកហូរ ដើម្បីបង្វិលកង្ហារទួរប៊ីនបង្កើតជាចរន្តអគ្គិសនីសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់តម្រូវការប្រើប្រាស់ ដែលជាដំណោះស្រាយថាមពលស្អាតរួមបញ្ចូលគ្នានឹងការរំដោះទឹកជំនន់។ | ដូចជាកង់រទេះរោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវ ដែលវិលដោយសារកម្លាំងទឹកទន្លេរុញច្រាន ដើម្បីបង្កើតកម្លាំងបង្វិលផលិតជាភ្លើងអគ្គិសនី។ |
| Greenhouse Gases (GHGs) | សមាសធាតុឧស្ម័ននៅក្នុងបរិយាកាសផែនដី (ដូចជា កាបូនឌីអុកស៊ីត និងមេតាន) ដែលបញ្ចេញដោយសកម្មភាពមនុស្ស អាចស្រូបយកកម្តៅព្រះអាទិត្យ និងធ្វើឱ្យបរិយាកាសភពផែនដីឡើងកម្តៅ បង្កជាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការយកដំបូលកញ្ចក់ទៅគ្របពីលើផ្ទះ ដែលធ្វើឱ្យពន្លឺថ្ងៃចូលបាន តែមិនអាចភាយកម្តៅចេញមកក្រៅវិញ ទើបធ្វើឱ្យខាងក្នុងកាន់តែក្តៅខ្លាំង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
