បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុចំពោះប្រទេសវៀតណាមក្រោយសន្និសីទ COP21 និងបង្ហាញពីភាពមិនសមស្របនៃគម្រោងថាមពលនុយក្លេអ៊ែរដែលមានតម្លៃថ្លៃ និងគ្រោះថ្នាក់។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ អ្នកនិពន្ធបានធ្វើការវិភាគប្រៀបធៀបលើទិន្នន័យអាកាសធាតុសកល ស្ថានភាពនៃឧស្សាហកម្មនុយក្លេអ៊ែរពិភពលោក និងស្នើឡើងនូវផែនការសកម្មភាពថាមពលបៃតង។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបញ្ជាក់ពីហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុចំពោះប្រទេសវៀតណាម និងពិភពលោក។ វាអះអាងថាថាមពលនុយក្លេអ៊ែរកំពុងធ្លាក់ចុះ មានតម្លៃថ្លៃ និងគ្រោះថ្នាក់ ខណៈពេលដែលជំរុញយ៉ាងខ្លាំងឱ្យរដ្ឋាភិបាលផ្លាស់ប្តូរទៅរកយុទ្ធសាស្ត្រថាមពលកកើតឡើងវិញ និងលុបចោលជាបន្ទាន់នូវគម្រោងរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរទាំងអស់។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ភាពងាយរងគ្រោះពីអាកាសធាតុរបស់វៀតណាម (Vietnam's Climate Vulnerability) | ប្រទេសវៀតណាមប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យយ៉ាងខ្លាំងពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ រួមមានខ្យល់ព្យុះ ការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ ទឹកជំនន់ ការរអិលបាក់ដី និងការខ្វះខាតទឹកសាប។ ហានិភ័យទាំងនេះគំរាមកំហែងផ្ទាល់ដល់សន្តិសុខស្បៀង និងសុខភាពសាធារណៈ។ | យោងតាមរបាយការណ៍ វៀតណាមជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៦ ជាប្រទេសដែលមានហានិភ័យខ្ពស់បំផុត ហើយសីតុណ្ហភាពសកលអាចកើនឡើង ៥°C និងទឹកសមុទ្រកើន ១ម៉ែត្រ នៅត្រឹមឆ្នាំ ២១០០។ |
| ការធ្លាក់ចុះ និងចំណាយខ្ពស់នៃថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ (Decline and High Cost of Nuclear Energy) | ឧស្សាហកម្មថាមពលនុយក្លេអ៊ែរជាសកលកំពុងស្ថិតក្នុងវិបត្តិ ដោយសារការចំណាយលើការសាងសង់ ការថែទាំ និងការរុះរើមានតម្លៃថ្លៃខ្លាំង ហើយគម្រោងថ្មីៗតែងតែប្រឈមនឹងការពន្យារពេលរាប់ឆ្នាំ។ | ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរផ្គត់ផ្គង់ត្រឹមតែ ១១,៧% នៃអគ្គិសនីសកល។ ក្រុមហ៊ុនយក្សដូចជា AREVA ខាតបង់ប្រាក់ ២ពាន់លានអឺរ៉ូនៅឆ្នាំ ២០១៥ ខណៈក្រុមហ៊ុន EDF ជំពាក់បំណុលរហូតដល់ ៣៧,៤ពាន់លានអឺរ៉ូ។ |
| មេរៀន និងគ្រោះថ្នាក់ពីហ្វូគូស៊ីម៉ា (Lessons and Dangers from Fukushima) | ផលវិបាកនៃគ្រោះមហន្តរាយរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរគឺមានទំហំធំធេងមិនអាចប៉ាន់ស្មានបាន ដែលទាមទារពេលវេលារាប់សិបឆ្នាំ និងថវិកាមហាសាលក្នុងការដោះស្រាយកាកសំណល់វិទ្យុសកម្ម និងការសម្អាត។ | ៥ឆ្នាំក្រោយគ្រោះមហន្តរាយហ្វូគូស៊ីម៉ា មនុស្ស ៤៧០,០០០ នាក់ត្រូវជម្លៀស កម្មករ ៨,០០០នាក់កំពុងធ្វើការសម្អាត ហើយការចំណាយប៉ាន់ស្មានមានប្រមាណ ២៥ពាន់លានអឺរ៉ូ សម្រាប់តែជំហានដំបូង។ |
| ហានិភ័យនៃគម្រោងនុយក្លេអ៊ែរនៅវៀតណាមកណ្តាល (Risks of Nuclear Projects in Central Vietnam) | ផែនការសាងសង់រ៉េអាក់ទ័រនុយក្លេអ៊ែរនៅភាគកណ្តាលនៃប្រទេសវៀតណាម គឺជាការសម្រេចចិត្តដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុត ដោយសារតំបន់នោះមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រចង្អៀត និងប្រឈមនឹងគ្រោះធម្មជាតិធ្ងន់ធ្ងរ។ | របាយការណ៍ព្រមានពីគម្រោងសាងសង់រ៉េអាក់ទ័រចំនួន ១៤ (កម្លាំង ១០០០ ទៅ ១៥០០ MW) នៅតំបន់ដែលអាចប្រឈមនឹងខ្យល់ព្យុះកម្រិតល្បឿនពី ២៥០ ទៅ ៣០០ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង ដែលអាចបង្កជាគ្រោះមហន្តរាយធំ។ |
ផ្អែកលើការវិភាគពីហានិភ័យ និងនិន្នាការសកល របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗដើម្បីផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រថាមពល។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម (Vietnamese Government) | លុបចោលជាបន្ទាន់នូវកម្មវិធីថាមពលនុយក្លេអ៊ែរដែលមានមហិច្ឆតាខ្ពស់ និងចំណាយច្រើន ហើយបង្វែរការវិនិយោគរាប់ពាន់លានដុល្លារនោះ ទៅលើការបន្ស៊ាំនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ខ្ពស់ (High) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | បង្កើតក្រសួងថាមពលកកើតឡើងវិញ (Ministry of Renewable Energy) និងវិនិយោគជាបន្ទាន់លើបច្ចេកវិទ្យាថាមពលជីវម៉ាស ពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងខ្យល់។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ / អាជ្ញាធរ (Relevant Institutions / Authorities) | កាត់បន្ថយការខ្ជះខ្ជាយថាមពល បង្កើនប្រសិទ្ធភាពថាមពល និងលុបបំបាត់កាកសំណល់ចេញពីប្រភពដើម តាមរយៈការធ្វើសាមញ្ញកម្មនីតិវិធីសម្រាប់គម្រោងថាមពលស្អាត។ | មធ្យម (Medium) |
| វិស័យអប់រំ និងសាធារណជន (Education Sector & Public) | បញ្ជ្រាបការអប់រំអំពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការសន្សំសំចៃថាមពលដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ជាពិសេសកុមារតាំងពីកម្រិតបឋមសិក្សា ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថរបស់ពួកគេ។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏ជាប្រទេសដែលងាយរងគ្រោះពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុផងដែរ។ លើសពីនេះ ខណៈពេលដែលកម្ពុជាកំពុងអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធអគ្គិសនីរបស់ខ្លួន បទពិសោធន៍នៃការបរាជ័យរបស់ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ និងភាពចាំបាច់នៃថាមពលកកើតឡើងវិញ គឺជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់ការធ្វើផែនការយុទ្ធសាស្ត្រថាមពលជាតិ។
កម្ពុជាអាចទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីការរកឃើញនេះ ដោយប្តេជ្ញាចិត្តប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលនយោបាយថាមពលបៃតង គ្មានការបំពុល ដែលមិនត្រឹមតែការពារបរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងទាក់ទាញការវិនិយោគអន្តរជាតិប្រកបដោយចីរភាពផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| COP 21 | សន្និសីទលើកទី២១ នៃបណ្តាភាគីអនុសញ្ញាក្របខ័ណ្ឌអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (UNFCCC) ដែលជាវេទិកាបង្កើតកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ដើម្បីកម្រិតការឡើងកម្តៅផែនដីមិនឱ្យលើសពី 2°C។ ក្នុងបរិបទគោលនយោបាយ វាជាកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | ដូចជាកិច្ចសន្យាអន្តរជាតិមួយដែលប្រទេសទាំងអស់យល់ព្រមរួមគ្នាដើម្បីបញ្ឈប់ការឡើងកម្តៅផែនដីកុំឱ្យហួសកម្រិតគ្រោះថ្នាក់។ |
| GIEC (IPCC) | ក្រុមប្រឹក្សាអន្តររដ្ឋាភិបាលស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលជាស្ថាប័នវិទ្យាសាស្ត្រវាយតម្លៃហានិភ័យ និងផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ របាយការណ៍របស់ស្ថាប័ននេះ ផ្តល់ជាមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់រដ្ឋាភិបាល និងអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយដើម្បីចាត់វិធានការឆ្លើយតប។ | ដូចជាក្រុមវេជ្ជបណ្ឌិតកំពូលៗដែលពិនិត្យមើលស្ថានភាពជំងឺរបស់ផែនដី និងប្រាប់រដ្ឋាភិបាលពីវិធីព្យាបាល។ |
| EPR (European Pressurized Reactor) | រ៉េអាក់ទ័រនុយក្លេអ៊ែរជំនាន់ទី៣ ដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីបង្កើនសុវត្ថិភាពនិងប្រសិទ្ធភាព ប៉ុន្តែក្នុងរបាយការណ៍នេះ វាត្រូវបានរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងថាមានតម្លៃថ្លៃកប់ពពក និងតែងតែជួបបញ្ហាយឺតយ៉ាវក្នុងការសាងសង់រាប់ឆ្នាំ ដែលធ្វើឱ្យខាតបង់ថវិកាជាតិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ម៉ាស៊ីនផលិតអគ្គិសនីនុយក្លេអ៊ែរម៉ូដែលថ្មី ដែលគេអះអាងថាសុវត្ថិភាព តែតាមពិតស៊ីលុយច្រើន និងសាងសង់មិនងាយរួចរាល់។ |
| Corium | សារធាតុរាវក្តៅខ្លាំង ដែលកើតឡើងនៅពេលស្នូលរ៉េអាក់ទ័រនុយក្លេអ៊ែររលាយ (Meltdown) ដូចករណីនៅ Fukushima។ វាមានជាតិវិទ្យុសកម្មខ្ពស់បំផុត និងអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងដី ឬទឹកក្រោមដី ដែលបង្កហានិភ័យបរិស្ថានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលមិនអាចគ្រប់គ្រង ឬសម្អាតបានងាយស្រួលឡើយ។ | ដូចជាកម្អែលភ្នំភ្លើងដែលពោរពេញដោយជាតិពុលវិទ្យុសកម្ម ដែលកើតចេញពីការរលាយម៉ាស៊ីននុយក្លេអ៊ែរ។ |
| Circular Economy (Nền kinh tế khép kín) | ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើការកាត់បន្ថយកាកសំណល់ពីប្រភពដើម និងការប្រើប្រាស់ធនធានឲ្យអស់លទ្ធភាព តាមរយៈការកែច្នៃ ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ និងការជួសជុល។ ក្នុងគោលនយោបាយ វាជួយកាត់បន្ថយសម្ពាធលើការទាញយកធនធានថ្មីៗ និងរួមចំណែកកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន។ | ដូចជាការយករបស់ដែលប្រើរួចទៅកែច្នៃជារបស់ថ្មី ដើម្បីកុំឱ្យមានសំរាមបោះចោល និងមិនបាច់កាប់បំផ្លាញធនធានធម្មជាតិបន្ថែម។ |
| Low-carbon economy (Nền kinh tế ít carbon) | ការរៀបចំប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងឧស្សាហកម្មឡើងវិញ ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ការពឹងផ្អែកលើឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល (ធ្យូងថ្ម ប្រេង ឧស្ម័ន) ដែលបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិក។ គោលនយោបាយនេះទាមទារការវិនិយោគធំលើថាមពលកកើតឡើងវិញ និងការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថប្រើប្រាស់។ | សេដ្ឋកិច្ចដែលរកលុយ និងដំណើរការប្រទេសបានដោយមិនចាំបាច់បញ្ចេញផ្សែងពុលបំផ្លាញបរិយាកាស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
