ប្រធានបទ (Topic)៖ ឯកសារនេះផ្តល់នូវការណែនាំយ៉ាងទូលំទូលាយអំពីគោលការណ៍រុក្ខប្បវេសន៍ (Silvicultural principles) នៃការកាត់រំលោះដើមឈើក្នុងព្រៃ ដើម្បីសម្រេចបាននូវគោលដៅគ្រប់គ្រងជាក់លាក់ និងការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់វិធីសាស្ត្រដែលផ្អែកលើគោលដៅ។
រចនាសម្ព័ន្ធ (Structure)៖ មគ្គុទ្ទេសក៍នេះរៀបរាប់លម្អិតអំពីប្រភេទ អាំងតង់ស៊ីតេ និងវដ្តនៃការកាត់រំលោះសម្រាប់រចនាសម្ព័ន្ធព្រៃ និងប្រភេទឈើផ្សេងៗគ្នា រួមទាំងវិធីសាស្ត្រថែទាំ។
ចំណុចសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖
បន្ទាប់ពីអានឯកសារនេះ អ្នកគួរអាច៖
ឯកសារនេះផ្តល់នូវមគ្គុទ្ទេសក៍លម្អិតអំពីគោលការណ៍រុក្ខប្បវេសន៍នៃការកាត់រំលោះដើមឈើ (Thinning) ដោយផ្តោតលើការជ្រើសរើសប្រភេទដើមឈើ អាំងតង់ស៊ីតេ និងវិធីសាស្ត្រដែលផ្អែកលើគោលដៅគ្រប់គ្រងជាក់លាក់។ វាគ្របដណ្តប់ទាំងការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើដែលមានអាយុស្មើគ្នា (Even-aged stands) និងការបំប្លែងទៅជាប្រព័ន្ធព្រៃឈើដែលមានគម្របបន្តបន្ទាប់ (CCF) ដើម្បីបង្កើនគុណភាពឈើ និងស្ថិរភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឱ្យមាននិរន្តរភាព។
| គោលគំនិត (Concept) | ការពន្យល់ (Explanation) | ឧទាហរណ៍ (Example) |
|---|---|---|
| Tree Classification ចំណាត់ថ្នាក់ដើមឈើ |
ការចាត់ថ្នាក់ដើមឈើទៅតាមទំហំ ទម្រង់ដើម និងទីតាំងមកុដរបស់វា (Crown position) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសម្រេចចិត្តគ្រប់គ្រង។ ថ្នាក់សំខាន់ៗមានដូចជា Dominant (ដើមលេចធ្លោ), Co-dominant, Sub-dominant, Suppressed, Wolf និង Whips។ | ការកាត់ចេញនូវដើមឈើប្រភេទ Wolf (ដើមធំមានទម្រង់អាក្រក់) និង Whips (ដើមតូចស្តើងដែលបោកផ្ទប់កាប់មែកដើមជិតខាង) ដើម្បីទុកលំហសម្រាប់ដើមល្អៗឱ្យលូតលាស់ដោយសេរី។ |
| Thinning Types (Low, Crown, Intermediate) ប្រភេទនៃការកាត់រំលោះដើមឈើ |
វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសដើមឈើដើម្បីកាត់ចេញ ដែលផ្តល់លទ្ធផលរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃខុសៗគ្នា។ Low thinning កាត់ដើមខាងក្រោមដើម្បីទុកដើមធំ, Crown thinning កាត់ដើមខាងលើខ្លះដើម្បីបើកពន្លឺឱ្យដើមលេចធ្លោផ្សេងទៀត, និង Intermediate ជាការរួមបញ្ចូលគ្នា។ | ការប្រើប្រាស់ Crown thinning នៅក្នុងដំណាក់កាលដំបូងនៃការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើដើម្បីជួយឱ្យដើមឈើជម្រើស (Final crop trees) លូតលាស់អង្កត់ផ្ចិតបានលឿន និងមានស្ថិរភាពរឹងមាំ។ |
| Marginal Thinning Intensity (MTI) អាំងតង់ស៊ីតេនៃការកាត់រំលោះកម្រិតអតិបរមា |
ជាអត្រាអតិបរមាដែលទំហំឈើ (Volume) អាចត្រូវបានកាត់ចេញដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលសរុបប្រចាំឆ្នាំរបស់ព្រៃ។ ជាទូទៅ វាស្មើនឹង ៧០% នៃទិន្នផលកំណើនប្រចាំឆ្នាំ (Yield Class) របស់ព្រៃឈើគោលដៅ។ | ប្រសិនបើព្រៃឈើមួយមានទិន្នផលកំណើន (Yield Class) ១៤ ការកាត់រំលោះកម្រិត MTI នឹងត្រូវកាត់យកឈើចេញប្រមាណ ៤៩ ម៉ែត្រគូបក្នុងមួយហិកតា រៀងរាល់រង្វិលជុំ ៥ ឆ្នាំម្តង។ |
| Final Crop Tree Management ការគ្រប់គ្រងដើមឈើជាដំណាំចុងក្រោយ |
វិធីសាស្ត្រដែលផ្តោតលើការកំណត់ដើមឈើដែលមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ទុកដល់ពេលប្រមូលផលចុងក្រោយ ដោយកាត់រំលោះដើមឈើដែលប្រកួតប្រជែងជុំវិញវា ដើម្បីជំរុញកំណើន និងបង្កើនតម្លៃ។ | ការកំណត់ដើមឈើប្រណីតពី ១០០ ទៅ ២០០ ដើមក្នុងមួយហិកតា ដើម្បីថែទាំពិសេស និងកាត់តែកមែក (Pruning) យកសាច់ឈើផ្នែកខាងក្រោមដែលគ្មានភ្នែក (Knot-free timber)។ |
| Continuous Cover Forestry (CCF) Transformation ការបំប្លែងទៅជាគម្របព្រៃឈើបន្តបន្ទាប់ |
ដំណើរការនៃការផ្លាស់ប្តូរព្រៃឈើឯកត្តកម្ម (Even-aged) ទៅជារចនាសម្ព័ន្ធព្រៃឈើដែលមានអាយុ និងកម្ពស់ចម្រុះគ្នា តាមរយៈការកាត់រំលោះជាប្រចាំ ដើម្បីជំរុញការដុះកូនឈើថ្មីតាមធម្មជាតិដោយមិនចាំបាច់កាប់ឆ្ការទាំងស្រុង។ | ការបើកចន្លោះប្រហោងតូចៗនៅក្នុងដំបូលព្រៃ (Canopy gap) ដើម្បីឱ្យពន្លឺថ្ងៃធ្លាក់ដល់ដី ដែលជួយឱ្យគ្រាប់ពូជដើមឈើជ្រុះដុះឡើងជាស្រទាប់ថ្មី បង្កើតបានជារចនាសម្ព័ន្ធព្រៃចម្រុះ។ |
ចំណេះដឹងអំពីបច្ចេកទេសនៃការកាត់រំលោះដើមឈើនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការកែលម្អការគ្រប់គ្រងចម្ការឈើដាំ និងការស្តារព្រៃឈើឡើងវិញប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ការបញ្ចូលទ្រឹស្តីរុក្ខប្បវេសន៍នេះទៅក្នុងការអប់រំនឹងជួយសិស្សានុសិស្ស និងមន្ត្រីជំនាញកម្ពុជាឱ្យមានសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើផែនការ និងគ្រប់គ្រងធនធានព្រៃឈើប្រកបដោយលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ និងផ្តល់ទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។
លំហាត់ និងសកម្មភាពសិក្សាដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹង៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស (English) | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Marginal Thinning Intensity (MTI) | អត្រាអតិបរមានៃបរិមាណឈើដែលអាចកាត់ចេញបានដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់និងទិន្នផលសរុបរបស់ព្រៃឈើ។ ជាទូទៅ វាស្មើនឹង ៧០% នៃទិន្នផលកំណើនប្រចាំឆ្នាំ (Yield Class) របស់តំបន់នោះ។ | ដូចជាការដកតែប្រាក់ចំណេញពីគណនីធនាគារមកចាយ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ប្រាក់ដើមដែលកំពុងកើនឡើង។ |
| Continuous Cover Forestry (CCF) | ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងព្រៃឈើដែលរក្សាគម្របព្រៃជាបន្តបន្ទាប់ដោយមិនមានការកាប់ឆ្ការទាំងស្រុង (Clearfelling)។ វាផ្តោតលើការកាត់រំលោះដើម្បីបើកពន្លឺ និងជំរុញការដុះកូនឈើថ្មីតាមធម្មជាតិបង្កើតជារចនាសម្ព័ន្ធចម្រុះ។ | ដូចជាការបេះតែផ្លែឈើទុំចេញពីដើមជាបណ្តើរៗ ដោយទុកឱកាសឱ្យផ្លែខ្ចីនិងផ្កាបន្តធំធាត់ ជំនួសឱ្យការកាប់រំលំដើមទាំងមូលដើម្បីបេះម្តងគត់។ |
| Crown thinning | ការកាត់រំលោះដើមឈើដោយយកចេញនូវដើមឈើនៅស្រទាប់ខាងលើ (Dominant និង Co-dominant) មួយចំនួន ដើម្បីបើកលំហពន្លឺដល់ដើមឈើជម្រើស (Final crop trees) ផ្សេងទៀតឱ្យលូតលាស់បានលឿននិងមានគុណភាពល្អ។ | ដូចជាការកាត់តែកមែកឈើធំៗដែលបាំងពន្លឺ ដើម្បីឱ្យពន្លឺថ្ងៃអាចជះដល់រុក្ខជាតិដែលយើងចង់ថែទាំនៅខាងក្រោម។ |
| Yield Class (YC) | សន្ទស្សន៍ប្រើសម្រាប់វាស់វែងសក្តានុពលនៃកំណើនទិន្នផលឈើអតិបរមាក្នុងមួយហិកតាក្នុងមួយឆ្នាំ (គិតជាម៉ែត្រគូប) សម្រាប់ទីតាំងណាមួយ។ វាជួយកំណត់ពីវដ្ត និងអាំងតង់ស៊ីតេនៃការកាត់រំលោះដែលសមស្រប។ | ដូចជាការវាយតម្លៃកម្រិតទិន្នផលស្រូវក្នុងមួយហិកតា ដើម្បីដឹងថាដីស្រែមួយកន្លែងមានជីជាតិកម្រិតណា។ |
| Basal area (BA) | ផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃមុខកាត់ដើមឈើទាំងអស់ក្នុងមួយហិកតា (វាស់ត្រឹមកម្ពស់ទ្រូង ១.៣ ម៉ែត្រពីដី) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាស្តង់ដារសម្រាប់វាយតម្លៃដង់ស៊ីតេ (ភាពញឹក) និងស្តុកឈើនៅក្នុងព្រៃ។ | ដូចជាការគណនាទំហំផ្ទៃដីដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយសសរផ្ទះទាំងអស់ ដើម្បីដឹងថាតើផ្ទះនោះមានសភាពចង្អៀតកម្រិតណា។ |
| Final Crop Tree | ដើមឈើដែលត្រូវបានជ្រើសរើសទុកតាំងពីដំណាក់កាលដំបូងៗនៃការកាត់រំលោះ ដើម្បីរក្សាទុកដល់ពេលប្រមូលផលចុងក្រោយ ដោយសារវាមានទម្រង់ដើមត្រង់ល្អ សុខភាពល្អ និងអាចផ្តល់តម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បំផុត។ | ដូចជាការជ្រើសរើសកូនសិស្សពូកែជាងគេប្រចាំថ្នាក់ដើម្បីបំប៉នជាពិសេសសម្រាប់ការប្រឡងសិស្សពូកែថ្នាក់ជាតិ។ |
| Thinning Type Ratio (TTR) | សមាមាត្ររវាងទំហំអង្កត់ផ្ចិតមធ្យមនៃដើមឈើដែលត្រូវកាត់ចេញ ធៀបនឹងទំហំអង្កត់ផ្ចិតមធ្យមនៃដើមឈើទាំងអស់មុនពេលកាត់រំលោះ។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើការកាត់រំលោះនោះជាប្រភេទ Low, Crown, ឬ Neutral thinning។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបទម្ងន់ត្រីដែលយើងរើសចេញ ទៅនឹងទម្ងន់ត្រីមធ្យមទាំងអស់ក្នុងកន្ត្រក ដើម្បីដឹងថាយើងកំពុងរើសយកតែត្រីតូចៗឬត្រីធំៗ។ |
| Stand stability | សមត្ថភាពនៃព្រៃឈើទាំងមូលក្នុងការទប់ទល់នឹងកម្លាំងខ្យល់បក់ខ្លាំង (Windthrow)។ ស្ថិរភាពនេះអាស្រ័យលើការកាត់រំលោះទាន់ពេលវេលាដែលអនុញ្ញាតឱ្យដើមឈើនីមួយៗពង្រឹងប្រព័ន្ធឫស និងមានមកុដ (Crown) រឹងមាំ។ | ដូចជាការចងបាច់ចង្កឹះបញ្ចូលគ្នាឱ្យមានទម្រង់រឹងមាំ ដើម្បីកុំឱ្យវាងាយបាក់នៅពេលមានកម្លាំងសង្កត់ពីខាងក្រៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
