បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាភាពមិនប្រាកដប្រជាក្នុងការប៉ាន់ប្រមាណជីវម៉ាសលើដីនៃព្រៃឈើពីតេឡេសិក្សា (Remote Sensing) ដែលបណ្តាលមកពី "ផលប៉ះពាល់ព្រំដែន" (Border effects) ពោលគឺនៅពេលដែលមកុដដើមឈើលាតសន្ធឹងឆ្លងកាត់ព្រំដែនសិប្បនិម្មិតនៃកន្លែងសង្កេត ឬផ្ទៃស្កេនរបស់ឡាស៊ែរ (Lidar footprints)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសារពើភ័ណ្ឌព្រៃឈើ ដើម្បីបង្កើតជាគំរូដំបូលព្រៃនិម្មិតត្រីមាត្រ (3D virtual canopy model) និងធ្វើត្រាប់តាមការវាស់វែងប្រភេទឡាស៊ែរ (Lidar) ក្នុងទំហំផ្ទៃផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីវាស់វែងទំហំមកុដដើមឈើដែលចេញចូល និងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើកំហុសនៃការប៉ាន់ប្រមាណជីវម៉ាស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Small-scale Square Plots (10-20m) CHM ការប៉ាន់ប្រមាណលើផ្ទៃតំបន់ការ៉េតូចៗ (១០-២០ ម៉ែត្រ) ដោយប្រើម៉ូដែលកម្ពស់ដំបូលព្រៃ (CHM) |
អាចចាប់យកព័ត៌មានលម្អិតនៃរចនាសម្ព័ន្ធដំបូលព្រៃក្នុងកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការសិក្សាខ្នាតតូច។ | មានកំហុសខ្ពស់ខ្លាំងដោយសារផលប៉ះពាល់ព្រំដែន (Border effects) ដោយសារតែការរាប់បញ្ចូលចំណែកនៃមកុដដើមឈើដែលដុះនៅក្រៅដីឡូត៍។ | មានភាពមិនប្រាកដប្រជាខ្ពស់ (nRMSE ពី ៤៨% ដល់ ១២១%) ដែលក្នុងនោះផលប៉ះពាល់ព្រំដែនរួមចំណែកពី ៤០% ទៅ ៤៤% នៃកំហុសសរុប។ |
| Large-scale Square Plots (50-100m) CHM ការប៉ាន់ប្រមាណលើផ្ទៃតំបន់ការ៉េធំៗ (៥០-១០០ ម៉ែត្រ) ដោយប្រើម៉ូដែលកម្ពស់ដំបូលព្រៃ (CHM) |
កាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ព្រំដែនបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយសារអនុបាតបរិមាត្រធៀបនឹងផ្ទៃ (Perimeter-to-area ratio) មានទំហំតូច។ | ត្រូវការទំហំដីវាស់វែងធំ ដែលត្រូវចំណាយកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់លើដី និងអាចបាត់បង់ការបង្ហាញពីភាពប្រែប្រួលរចនាសម្ព័ន្ធលម្អិត។ | មានភាពមិនប្រាកដប្រជាទាប (nRMSE ត្រឹម ៧% ទៅ ១៧%) ដែលផលប៉ះពាល់ព្រំដែនរួមចំណែកជិតស្មើ ០% នៅទំហំ ១០០ ម៉ែត្រ។ |
| GEDI Large-footprint Lidar (23m) with Gaussian weighting ការប៉ាន់ប្រមាណប្រើឡាស៊ែរទំហំធំប្រភេទ GEDI (២៣ ម៉ែត្រ) ជាមួយនឹងការចែកចាយថាមពលរាង Gaussian |
សាកសមសម្រាប់ការតាមដានព្រៃឈើពីអវកាស និងជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីការជ្រៀតចូលនៃមកុដឈើនៅតាមគែមនៃផ្ទៃស្កេន។ | ការចែកចាយថាមពលមិនស្មើគ្នាធ្វើឱ្យដើមឈើនៅកណ្តាលផ្តល់សញ្ញាខ្លាំងជាងដើមនៅក្បែរព្រំដែន បង្កជាភាពមិនប្រាកដប្រជាថ្មីមួយទៀតដល់ម៉ូដែល។ | កំហុសសរុប (nRMSE) ស្មើនឹង ៥២% ដែលផលប៉ះពាល់ព្រំដែនចូលរួមចំណែក ២៣% នៃកំហុសនេះ។ |
| ICESat GLAS Large-footprint Lidar (65m) with Gaussian weighting ការប៉ាន់ប្រមាណប្រើឡាស៊ែរទំហំធំប្រភេទ ICESat GLAS (៦៥ ម៉ែត្រ) ជាមួយនឹងការចែកចាយថាមពលរាង Gaussian |
ផ្ទៃស្កេនទំហំធំជួយកាត់បន្ថយបរិមាណមកុដដើមឈើដែលលាតសន្ធឹងចេញចូលបានយ៉ាងល្អប្រសើរ និងផ្តល់ភាពសុក្រឹតខ្ពស់សម្រាប់ការគណនាកាបូនកម្រិតតំបន់។ | ទំហំស្កេនធំពេកមិនសាកសមសម្រាប់ការវិភាគកម្រិតដើមឈើនីមួយៗ (Individual tree level) នោះទេ។ | កំហុសសរុបធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ១៥% (nRMSE) ដែលផលប៉ះពាល់ព្រំដែនមានត្រឹមតែ ៦% ប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការធ្វើត្រាប់តាមកុំព្យូទ័រ (Computer simulation) និងទិន្នន័យសារពើភ័ណ្ឌព្រៃឈើ ដែលតម្រូវឱ្យមានសមត្ថភាពគណនាខ្ពស់សម្រាប់ការបង្កើត និងវិភាគទិន្នន័យព្រៃឈើត្រីមាត្រ។
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យពីព្រៃនៅ Barro Colorado Island (BCI) ប្រទេសប៉ាណាម៉ា ដែលជាប្រភេទព្រៃចាស់ (Old-growth forest) សម្បូរដោយដើមឈើមានមកុដធំៗ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានព្រៃស្រដៀងគ្នានេះក្តី ប៉ុន្តែក៏មានព្រៃរបោះ (Deciduous dipterocarp forest) ដែលមានលក្ខណៈមកុដដើមឈើខុសគ្នា ដូច្នេះការយកសមីការមកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់អាចនឹងវាយតម្លៃលើស ឬខុសពីទំហំជាក់ស្តែងនៃផលប៉ះពាល់ព្រំដែននៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនិងរបកគំហើញនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ពិសេសក្នុងការកែលម្អភាពសុក្រឹតនៃការប៉ាន់ប្រមាណស្តុកកាបូនព្រៃឈើ (REDD+) តាមរយៈតេឡេសិក្សា។
សរុបមក ការជ្រើសរើសទំហំដីឡូត៍វាស់វែង និងការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីលក្ខណៈបច្ចេកទេសនៃឧបករណ៍ Lidar នីមួយៗ គឺជារឿងចាំបាច់បំផុតដើម្បីធានាបាននូវតម្លាភាព និងភាពត្រឹមត្រូវក្នុងការវាយតម្លៃស្តុកកាបូននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Border effect | ជាបាតុភូតដែលកើតឡើងនៅពេលមកុដដើមឈើលាតសន្ធឹងឆ្លងកាត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនសិប្បនិម្មិតនៃកន្លែងវាស់វែង (Plot)។ វាធ្វើឱ្យទិន្នន័យពីឡាស៊ែរ (Lidar) និងទិន្នន័យដើមឈើលើដីមិនស៊ីគ្នា ព្រោះឡាស៊ែរថតជាប់មកុដឈើដែលដុះនៅក្រៅដីឡូត៍ ខណៈដែលការគណនាជីវម៉ាសលើដីរាប់បញ្ចូលតែដើមឈើណាដែលដុះក្នុងព្រំដែនប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការថតរូបសមាជិកគ្រួសារក្នុងបន្ទប់មួយ តែថតជាប់ដៃឬជើងរបស់អ្នកជិតខាងដែលលូកតាមបង្អួចចូលមក ធ្វើឱ្យម៉ាស៊ីនគិតច្រឡំថាជាសមាជិកគ្រួសារយើងដែរ។ |
| Canopy height model (CHM) | ជាម៉ូដែលរូបភាពឌីជីថល (Raster) ដែលបង្ហាញពីកម្ពស់ផ្ទៃខាងលើបង្អស់នៃដំបូលព្រៃធៀបនឹងផ្ទៃដី។ វិធីសាស្ត្រនេះប្រមូលយកតែចំណុចខ្ពស់ៗបំផុតនៃមកុដដើមឈើនៅរៀងរាល់ទីតាំងកូអរដោនេ (X, Y) ដើម្បីបង្កើតជាផែនទីកម្ពស់សរុបនៃព្រៃសម្រាប់ការប៉ាន់ប្រមាណជីវម៉ាស។ | ដូចជាការយកភួយដ៏ធំមួយទៅដណ្ដប់ពីលើព្រៃទាំងមូល រួចវាស់កម្ពស់នៃទម្រង់រាងភួយនោះនៅគ្រប់ៗចំណុចទាំងអស់ធៀបនឹងដី។ |
| 3D voxel space | គឺជាការបំបែកលំហត្រីមាត្រ (3D) ជាប្រអប់គូបតូចៗ (Voxel) ដែលមានទំហំប៉ុនៗគ្នា (ឧទាហរណ៍ 1m x 1m x 1m) ដើម្បីតំណាងឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ព្រៃឈើ (ដូចជាមកុដ មែក ស្លឹក)។ វាជួយឱ្យកុំព្យូទ័រអាចធ្វើការគណនាបរិមាណមែកធាង និងកំណត់ទីតាំងរបស់ឈើនិមួយៗបានយ៉ាងងាយស្រួលសម្រាប់ការធ្វើត្រាប់តាម (Simulation)។ | ដូចជាការយកដុំឡេហ្គោ (Lego) រាងគូបតូចៗមករៀបតម្រៀបបន្តុបលើគ្នា ដើម្បីសាងសង់ចេញជារូបរាងដើមឈើមួយដើមក្នុងកុំព្យូទ័រ។ |
| Allometric relationships | ជាសមីការគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់ទស្សន៍ទាយលក្ខណៈរូបរាង ឬទំហំផ្នែកណាមួយរបស់ដើមឈើ (ឧទាហរណ៍ កម្ពស់ ទទឹងមកុដ ឬជីវម៉ាសសរុប) ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យដែលងាយស្រួលវាស់វែង (ដូចជា អង្កត់ផ្ចិតគល់ឈើ DBH)។ ក្នុងឯកសារនេះ គេប្រើវាដើម្បីបង្កើតទម្រង់មកុដដើមឈើនិម្មិតពីទិន្នន័យបញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌ។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយទំហំស្បែកជើង និងទម្ងន់របស់មនុស្សម្នាក់ ដោយគ្រាន់តែដឹងពីកម្ពស់របស់គាត់តាមរយៈរូបមន្តស្ថិតិ។ |
| Gaussian energy distribution | ជាទម្រង់នៃការចែកចាយថាមពលរបស់ពន្លឺឡាស៊ែរ (Lidar) គឺថាមពលនឹងប្រមូលផ្តុំខ្លាំងបំផុតនៅចំកណ្តាលនៃរង្វង់ស្កេន ហើយចុះខ្សោយបន្តិចម្តងៗនៅពេលឃ្លាតឆ្ងាយទៅរកគែមរង្វង់។ វាធ្វើឱ្យដើមឈើនៅកណ្តាលរង្វង់ផ្តល់សញ្ញាត្រឡប់មកវិញខ្លាំងជាងដើមឈើនៅក្បែរព្រំដែន ដែលអាចផ្លាស់ប្តូរលទ្ធផលគណនាជីវម៉ាស។ | ដូចជាការបញ្ចាំងពិលទៅលើជញ្ជាំង ដែលពន្លឺភ្លឺច្បាស់ខ្លាំងបំផុតនៅចំណុចកណ្តាល ហើយស្រអាប់បន្តិចម្តងៗនៅតាមបរិវេណជុំវិញ។ |
| Periodic boundary conditions | ជាបច្ចេកទេសក្នុងការព្យាករណ៍ម៉ូដែលកុំព្យូទ័រ ដើម្បីលុបបំបាត់បញ្ហាផលប៉ះពាល់ព្រំដែនដោយច្នៃប្រឌិត។ នៅពេលមកុដដើមឈើលាតសន្ធឹងផុតព្រំដែនម្ខាងនៃដីឡូត៍ នោះចំណែកដែលលានចេញនោះនឹងត្រូវកំណត់ឱ្យយកមកដាក់បញ្ចូលវិញនៅព្រំដែនម្ខាងទៀត (ទល់មុខគ្នា) ធ្វើឱ្យបរិមាណសរុបមិនបាត់បង់ ហើយក៏គ្មានមកុដឈើពីខាងក្រៅអាចជ្រៀតចូលបានដែរ។ | ដូចជាការលេងហ្គេម Pac-Man ដែលពេលតួអង្គដើរធ្លាយចេញផុតអេក្រង់ខាងឆ្វេង វានឹងលេចចេញមកវិញភ្លាមនៅគែមអេក្រង់ខាងស្តាំ។ |
| Large-footprint lidar | ជាបច្ចេកវិទ្យាឡាស៊ែរ (ជាទូទៅបំពាក់លើផ្កាយរណប ដូចជា GEDI ឬ ICESat GLAS) ដែលបាញ់កាំពន្លឺគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃរង្វង់ដីធំៗ (ឧទាហរណ៍ អង្កត់ផ្ចិត ២៣ ម៉ែត្រ ឬ ៦៥ ម៉ែត្រ) ក្នុងពេលតែមួយ។ វាចាប់យកទម្រង់រលកសញ្ញាបញ្ឈរពីកំពូលឈើដល់ដី (Waveform) នៃតំបន់ទាំងមូល ជាជាងការចាប់យកជាចំណុចឡាស៊ែរតូចៗចង្អៀតៗ។ | ដូចជាការបោះសំណាញ់ដ៏ធំមួយចូលទៅក្នុងទឹក ដើម្បីស្ទាបស្ទង់អ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលមានក្នុងរង្វង់សំណាញ់នោះក្នុងពេលតែមួយ ជាជាងការប្រើសន្ទូចស្ទូចមម្តងមួយៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
