បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបំពុលទឹក និងការកើនឡើងសារធាតុចិញ្ចឹមលើសកម្រិត (Eutrophication) នៅក្នុងបឹងបិទជិតចំនួន ២០ ក្នុងទីក្រុងហាណូយ ដែលទទួលរងឥទ្ធិពលពីទឹកកខ្វក់ទីក្រុង និងការហូរចាក់ពីទីប្រជុំជន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាកទឹក និងសារាយដើម្បីធ្វើការវិភាគ និងប្រៀបធៀបកម្រិតនៃការបំពុលដោយប្រើប្រាស់សន្ទស្សន៍វាយតម្លៃផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Trophic Level Index (TLI) សន្ទស្សន៍កម្រិតអាហារូបត្ថម្ភ (TLI) |
ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ និងមានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាខ្ពស់ជាមួយនឹងរចនាសម្ព័ន្ធសហគមន៍សារាយ។ ត្រូវបានណែនាំថាជាឧបករណ៍ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់បឹងទីក្រុង។ | ទាមទារប៉ារ៉ាម៉ែត្រច្រើនរាប់បញ្ចូលទាំង Chl-a, TP, TN, និង COD ដើម្បីយកមកគណនា។ | វាយតម្លៃគុណភាពបឹងនៅទីក្រុងហាណូយក្នុងកម្រិត Eutrophic ដល់ Extreme-trophic (៥៤.៤ ដល់ ៧៦.០ ពិន្ទុ)។ |
| Trophic Status Index (TSI) សន្ទស្សន៍ស្ថានភាពអាហារូបត្ថម្ភ (TSI) |
ងាយស្រួលគណនា និងត្រូវបានគេស្គាល់និងប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការវាយតម្លៃការបំពុលបឹង។ | អាចវាយតម្លៃកម្រិតលើសលប់ (overestimate) បើប្រៀបធៀបនឹង TLI ដោយសារទម្ងន់នៃអនុសន្ទស្សន៍ (ជាពិសេសផ្តោតខ្លាំងលើ Chl-a)។ | វាយតម្លៃបឹងក្នុងកម្រិត Polytrophic ដល់ Extreme trophic (៦៦.៩ ដល់ ៨៦.០ ពិន្ទុ) ដែលខ្ពស់ជាងជាក់ស្តែងបន្តិច។ |
| Algae Community Structure Indices សន្ទស្សន៍រចនាសម្ព័ន្ធសហគមន៍សារាយ |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជីវសាស្ត្រពិតប្រាកដ និងការរីកដុះដាលនៃសារាយ (Algal blooms) ដែលជាផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ពីការបំពុល។ | ទាមទារជំនាញកម្រិតខ្ពស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសារាយក្រោមមីក្រូទស្សន៍ និងមិនអាចគណនាបានបើខ្វះប្រភេទពូជសារាយណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ខ្វះ Desmidiaceae)។ | ចាត់ថ្នាក់បឹងពី Oligotrophic ទៅ Eutrophic ដែលមានភាពស្របគ្នា និងគាំទ្រដល់លទ្ធផលរបស់ TLI។ |
| Vietnam Water Quality Index (VN-WQI) សន្ទស្សន៍គុណភាពទឹកវៀតណាម (VN-WQI) |
ផ្តល់ការវាយតម្លៃរួមទៅលើគុណភាពទឹកទូទៅ ដោយផ្អែកលើស្តង់ដារជាតិរួមបញ្ចូលប៉ារ៉ាម៉ែត្ររូប-គីមី និងអតិសុខុមប្រាណ។ | មិនបានផ្តោតលម្អិត ឬបញ្ជាក់ជាក់លាក់ទៅលើបាតុភូត និងហានិភ័យនៃ Eutrophication នោះទេ។ | បង្ហាញថាគុណភាពទឹកបឹងភាគច្រើនមានកម្រិតពីអាក្រក់ខ្លាំងទៅខ្សោយ ដោយទទួលពិន្ទុពី ១៣.៥ ដល់ ៧០.៥។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់អំពីតម្លៃជាក់លាក់នៃធនធាននោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវឧបករណ៍វាស់វែងនៅទីវាល និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ស្តង់ដារសម្រាប់ការវិភាគគុណភាពទឹក និងជីវសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រមូលសំណាកពីបឹងចំនួន ២០ ក្នុងទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម ដែលទទួលរងឥទ្ធិពលផ្ទាល់ពីទឹកកខ្វក់ទីក្រុង និងការហូរចាក់ពីទីប្រជុំជន។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងមានអត្ថន័យណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារទីក្រុងធំៗរបស់យើងក៏មានបឹងដែលប្រឈមនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នានេះ។
វិធីសាស្ត្រនៃចាត់ថ្នាក់ Eutrophication និងការវាយតម្លៃគុណភាពទឹកនេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់តំបន់ទីក្រុងនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់សន្ទស្សន៍ចម្រុះជាពិសេស TLI នឹងជួយពង្រឹងការគ្រប់គ្រងគុណភាពទឹក និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដែលបង្កឡើងដោយការអភិវឌ្ឍទីក្រុងនៅប្រទេសកម្ពុជាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Eutrophication (ការកើនឡើងសារធាតុចិញ្ចឹមជ្រុល / អឺត្រុភីកម្ម) | ដំណើរការដែលប្រភពទឹកមានការកើនឡើងនូវសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសនីត្រូសែន និងផូស្វ័រ) ជ្រុលហួសហេតុ ដែលជំរុញឱ្យសារាយដុះដាលខ្លាំងរហូតធ្វើឱ្យខ្វះអុកស៊ីសែនក្នុងទឹក និងប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការដាក់ជីលើសកម្រិតទៅលើដី ដែលធ្វើឱ្យស្មៅចង្រៃដុះលូតលាស់លឿនជាងមុន និងដណ្តើមខ្យល់ដកដង្ហើមរបស់រុក្ខជាតិផ្សេងៗរហូតដល់ងាប់។ |
| Phytoplankton (ផ្លង់តុងរុក្ខជាតិ / សារាយ) | អតិសុខុមប្រាណរុក្ខជាតិ ឬសារាយតូចៗដែលរស់នៅអណ្តែតក្នុងទឹក និងអាចធ្វើរស្មីសំយោគបាន ដែលដើរតួជាមូលដ្ឋានដ៏សំខាន់នៃខ្សែសង្វាក់អាហារក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីមជ្ឈដ្ឋានទឹក។ | ដូចជាស្មៅតូចៗល្អិតៗដែលដុះអណ្តែតក្នុងទឹក និងជាចំណីចាំបាច់របស់សត្វល្អិតទឹក និងត្រី។ |
| Cyanobacteria (បាក់តេរីស៊ីយ៉ាណូ / សារាយខៀវបៃតង) | ប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាងដែលអាចធ្វើរស្មីសំយោគបាន (ជារឿយៗហៅថាសារាយខៀវបៃតង) ដែលនៅពេលវាដុះដាលខ្លាំងក្នុងទឹកសាប វាអាចផលិតជាតិពុលដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្ស សត្វ និងគុណភាពទឹក។ | ដូចជារោងចក្រគីមីតូចៗក្នុងទឹក ដែលពេលវាកើនឡើងច្រើនពេក វាបញ្ចេញសារធាតុពុលធ្វើឱ្យទឹកខូច និងមានក្លិនស្អុយ។ |
| Trophic Level Index (សន្ទស្សន៍កម្រិតអាហារូបត្ថម្ភ / TLI) | រូបមន្តគណនាដែលប្រើប្រាស់ប៉ារ៉ាម៉ែត្រច្រើនបញ្ចូលគ្នាដូចជា ក្លរ៉ូហ្វីល-អេ, នីត្រូសែន, ផូស្វ័រ និងតម្រូវការអុកស៊ីសែនគីមី (COD) ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃការបំពុលដោយសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងបឹងឱ្យបានកាន់តែច្បាស់លាស់ និងទូលំទូលាយ។ | ដូចជាកាតពិន្ទុពិនិត្យសុខភាព ដែលវាស់ទាំងសម្ពាធឈាម ជាតិស្ករ និងកូឡេស្តេរ៉ុលរួមគ្នា ដើម្បីសន្និដ្ឋានពីសុខភាពរាងកាយទាំងមូលឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Secchi depth (ជម្រៅសេកគី / កម្រិតភាពថ្លានៃទឹក) | រង្វាស់សម្រាប់វាស់ភាពថ្លា ឬភាពល្អក់នៃទឹក ដោយប្រើបន្ទះមូលមានពណ៌សនិងខ្មៅ (Secchi disk) ទម្លាក់ទៅក្នុងទឹករហូតដល់មើលលែងឃើញ។ វាជួយប្រាប់ពីកម្រិតនៃសារធាតុព្យួរ និងដង់ស៊ីតេសារាយក្នុងទឹក។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតចុះអ័ព្ទក្នុងបរិយាកាស បើមើលមិនសូវឃើញឆ្ងាយមានន័យថាមានអ័ព្ទ (ឬក្នុងករណីនេះគឺសារាយ និងកករ) ក្រាស់នៅក្នុងទឹក។ |
| Chlorophyll-a (ក្លរ៉ូហ្វីល-អេ) | សារធាតុពណ៌បៃតងនៅក្នុងរុក្ខជាតិ និងសារាយដែលជួយក្នុងការធ្វើរស្មីសំយោគ។ កំហាប់របស់វានៅក្នុងទឹកត្រូវបានប្រើជាសូចនាករផ្ទាល់ដើម្បីវាស់បរិមាណ ឬដង់ស៊ីតេនៃសារាយដែលកំពុងលូតលាស់។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់ជាតិពណ៌បៃតងនៅក្នុងសួនច្បារ ដើម្បីដឹងថាសួននោះមានរុក្ខជាតិដុះច្រើនកម្រិតណា។ |
| Biochemical Oxygen Demand (តម្រូវការអុកស៊ីសែនជីវគីមី / BOD) | បរិមាណអុកស៊ីសែនរលាយដែលបាក់តេរី ឬអតិសុខុមប្រាណត្រូវការដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងទឹក ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ កម្រិត BOD កាន់តែខ្ពស់ បញ្ជាក់ថាទឹកនោះមានកម្រិតបំពុលដោយកាកសំណល់សរីរាង្គកាន់តែខ្លាំង។ | ដូចជាបរិមាណខ្យល់ដង្ហើមដែលហ្វូងមនុស្សត្រូវការដើម្បីបញ្ចេញកម្លាំងបោសសម្អាតសំរាម បើមានសំរាមកាន់តែច្រើន ពួកគេត្រូវការខ្យល់ដកដង្ហើមកាន់តែច្រើន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
