Original Title: Evaluation of anthelmintic activity of the stem bark extract and chemical constituents of Bridelia ferruginae (Benth) Euphorbiaceae
Source: doi.org/10.46882/FAFT/1282
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការវាយតម្លៃសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងដង្កូវព្រូននៃសារធាតុចម្រាញ់ពីសំបកដើម និងសមាសធាតុគីមីរបស់រុក្ខជាតិ Bridelia ferruginae (Benth) Euphorbiaceae

ចំណងជើងដើម៖ Evaluation of anthelmintic activity of the stem bark extract and chemical constituents of Bridelia ferruginae (Benth) Euphorbiaceae

អ្នកនិពន្ធ៖ Lasisi A. A., Drug Research Unit, Department of Chemistry, University of Agriculture, Abeokuta, Ogun State, Nigeria, Kareem S. O., Department of Microbiology, University of Agriculture, Abeokuta, Ogun State, Nigeria

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2021 Frontiers of Agriculture and Food Technology

វិស័យសិក្សា៖ Pharmacognosy

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការបង្ករោគដោយសារដង្កូវព្រូននៅក្នុងពោះវៀន ដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្សនិងសត្វ ដោយស្វែងរកជម្រើសនៃការព្យាបាលតាមបែបធម្មជាតិពីរុក្ខជាតិ Bridelia ferruginae។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រាញ់យកសារធាតុគីមីពីសំបកដើម និងធ្វើតេស្តសកម្មភាពជីវសាស្ត្រលើដង្កូវព្រូនប៉ារ៉ាស៊ីត។

ការចម្រាញ់ និងបំបែកសារធាតុគីមីពីរុក្ខជាតិ (Bioactivity-guided fractionation)
ការធ្វើតេស្តសកម្មភាពប្រឆាំងដង្កូវព្រូនក្នុងទីពិសោធន៍ (In vitro anthelmintic assay)
ការវិភាគរចនាសម្ព័ន្ធសមាសធាតុគីមីដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យាវិសាលគម (Spectroscopic structural elucidation)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

សារធាតុចម្រាញ់ CH2Cl2 និង CHCl3 ព្រមទាំងសមាសធាតុទាញយកបាន បង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់ដង្កូវព្រូន Fasciola gigantica, Taenia solium និង Pheritima posthuma ដែលអាស្រ័យលើកំហាប់ជាក់ស្តែង។
សមាសធាតុ Quercetin និង Kaempferol ដែលចម្រាញ់បាន គឺជាសារធាតុដែលមានសក្តានុពលប្រឆាំងដង្កូវព្រូនខ្លាំងជាងគេបំផុត បន្ទាប់មកគឺ glucoside នៃ betulinic acid និង betuline។
នៅកំហាប់ចាប់ពី 50 mg/ml ឡើងទៅ សារធាតុចម្រាញ់និងសមាសធាតុទាំងនេះ មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាងថ្នាំប្រឆាំងដង្កូវព្រូនស្តង់ដារ (piperazine citrate)។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Standard Drug (Piperazine citrate) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំទម្លាក់ព្រូនស្តង់ដារ	ជាថ្នាំស្តង់ដារដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ និងប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងការព្យាបាល ដែលងាយស្រួលរកក្នុងការប្រៀបធៀប។	អាចបង្កឱ្យមានភាពស៊ាំនឹងថ្នាំរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីត និងមានប្រសិទ្ធភាពទាបជាងសមាសធាតុចម្រាញ់ចេញពីរុក្ខជាតិនៅពេលប្រើក្នុងកំហាប់ខ្ពស់ (>50 mg/ml)។	នៅកំហាប់ 10 mg/ml ពេលវេលាស្លាប់របស់ព្រូន F. gigantica គឺ 80 នាទី។
Isolated Flavonoids (Quercetin & Kaempferol) ការប្រើប្រាស់សមាសធាតុហ្វ្លាវ៉ូណូអ៊ីតដែលបំបែកបានពីរុក្ខជាតិ	មានសក្តានុពលប្រឆាំងដង្កូវព្រូនខ្ពស់ខ្លាំង (Intrinsic high anthelmintic potency) និងធ្វើសកម្មភាពលឿនជាងថ្នាំស្តង់ដារ។	ទាមទារដំណើរការចម្រាញ់ និងបំបែកសមាសធាតុគីមីដ៏ស្មុគស្មាញ ចំណាយពេលយូរ និងត្រូវការឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើបៗ។	នៅកំហាប់ 10 mg/ml ពេលវេលាស្លាប់របស់ព្រូន F. gigantica ដោយសារ Kaempferol គឺត្រឹមតែ 45 នាទីប៉ុណ្ណោះ។
Stem Bark Extracts (CH2Cl2 & CHCl3) ការប្រើប្រាស់សារធាតុចម្រាញ់ពីសំបកដើម	ងាយស្រួលក្នុងការទាញយកជាងការបំបែកជាសមាសធាតុទោល និងនៅតែរក្សាបាននូវប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់ព្រូនខ្ពស់តាមកម្រិតកំហាប់។	ជាល្បាយនៃសារធាតុគីមីច្រើនប្រភេទ ដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការគ្រប់គ្រងកម្រិតស្តង់ដារនៃសារធាតុសកម្ម (Standardization)។	សារធាតុចម្រាញ់ CH2Cl2 មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាង CHCl3 ដោយសម្លាប់ព្រូន F. gigantica ក្នុងរយៈពេល 57 នាទី នៅកំហាប់ 10 mg/ml។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការចំណាយធនធានច្រើនលើឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍គីមីកម្រិតខ្ពស់ សារធាតុរំលាយ និងជំនាញបច្ចេកទេសឯកទេស។

Hardware: ម៉ាស៊ីនរំហួតវិលជុំ (Rotary evaporator), ឧបករណ៍ចម្រាញ់ (Soxhlet apparatus) និងម៉ាស៊ីនវិភាគវិសាលគម (NMR Spectrometer 400 MHz)។
Chemicals: សារធាតុរំលាយសរីរាង្គ (Methanol, n-hexane, Chloroform, Dichloromethane, Ethyl acetate) និង Silica gel សម្រាប់ធ្វើ Chromatography។
Biological Samples: ដង្កូវព្រូនរស់ពីសត្វ (Fasciola gigantica, Taenia solium) និងជន្លេន (Pheritima posthuma) សម្រាប់ធ្វើតេស្ត។
Expertise: ចំណេះដឹងនិងជំនាញផ្នែកគីមីវិទ្យារុក្ខជាតិ (Phytochemistry) ការបំបែកសមាសធាតុ (Chromatography) និងការបកស្រាយទិន្នន័យ NMR។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយប្រមូលគំរូរុក្ខជាតិ និងដង្កូវព្រូនពីតំបន់ជាក់លាក់ក្នុងរដ្ឋ Oyo និង Ogun។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ គុណភាពដី និងបរិស្ថាននៅតំបន់អាហ្វ្រិក អាចធ្វើឱ្យកំហាប់សារធាតុសកម្មនៅក្នុងរុក្ខជាតិខុសប្លែកពីតំបន់ផ្សេង។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ព្រោះរុក្ខជាតិអម្បូរ Bridelia ដែលដុះនៅកម្ពុជា (ប្រសិនបើមាន) ឬរុក្ខជាតិផ្សេងទៀត អាចនឹងមានកម្រិតមេតាបូលីតបន្ទាប់បន្សំ (Secondary metabolites) ខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាដោយផ្ទាល់ក្នុងស្រុក។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រនៃការចម្រាញ់និងការធ្វើតេស្តសកម្មភាពប្រឆាំងដង្កូវព្រូននៅក្នុងការសិក្សានេះ គឺពិតជាអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់មន្ទីរពិសោធន៍នៅកម្ពុជា។

វិស័យបសុពេទ្យ និងកសិកម្ម (តំបន់ជនបទ): គម្រោងស្រាវជ្រាវអាចយកគំរូតាមការសិក្សានេះ ដើម្បីរកមើលរុក្ខជាតិឱសថក្នុងស្រុកដែលអាចផលិតជាថ្នាំទម្លាក់ព្រូនធម្មជាតិសម្រាប់សត្វពាហនៈ (គោ ក្របី ជ្រូក) ជួយកាត់បន្ថយការចំណាយលើថ្នាំគីមីរបស់កសិករខ្មែរ។
មហាវិទ្យាល័យឱសថសាស្ត្រ (UHS, RUA): និស្សិតនិងសាស្ត្រាចារ្យអាចប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ Bioassay-guided fractionation នេះ ដើម្បីធ្វើតេស្តបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពនៃរុក្ខជាតិឱសថបុរាណខ្មែរ ដែលមានប្រវត្តិប្រើប្រាស់ជាថ្នាំទម្លាក់ព្រូន។
មជ្ឈមណ្ឌលជាតិស្រាវជ្រាវវេជ្ជសាស្ត្របូរាណ (NCTM): ការសិក្សានេះផ្តល់ជាក្របខណ្ឌរឹងមាំមួយក្នុងការបញ្ជាក់ពីមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រ (Scientific validation) នៃឱសថបុរាណ ឈានទៅរកការផលិតថ្នាំធម្មជាតិដែលមានសុវត្ថិភាពនិងប្រសិទ្ធភាព។

ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់នូវគំរូដ៏ល្អមួយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវឱសថសាស្ត្រ ដែលកម្ពុជាអាចយកមកអនុវត្តដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីធនធានរុក្ខជាតិឱសថក្នុងស្រុក សម្រាប់បម្រើដល់វិស័យសុខាភិបាលនិងកសិកម្ម។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

ជ្រើសរើសរុក្ខជាតិឱសថក្នុងស្រុក និងប្រមូលគំរូ: ស្វែងរកឯកសារឱសថបុរាណខ្មែរ ដើម្បីជ្រើសរើសរុក្ខជាតិដែលមានប្រវត្តិប្រើជាថ្នាំទម្លាក់ព្រូន រួចចុះប្រមូលគំរូ (ឧទាហរណ៍ សំបកដើម ឬស្លឹក) ដោយបញ្ជាក់ពីអត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិឱ្យបានត្រឹមត្រូវដោយអ្នកជំនាញរុក្ខសាស្ត្រ។
អនុវត្តការចម្រាញ់សារធាតុ (Plant Extraction): សម្ងួតនិងកិនរុក្ខជាតិ រួចប្រើប្រាស់ Soxhlet apparatus ដើម្បីចម្រាញ់សារធាតុដោយប្រើសារធាតុរំលាយដូចជា Methanol។ បន្ទាប់មក រំលាយឱ្យខាប់ដោយប្រើ Rotary evaporator និងធ្វើការបែងចែក (Partition) ដោយប្រើសូលុយស្យុងដូចជា Dichloromethane ឬ Chloroform។
ធ្វើតេស្តសកម្មភាពប្រឆាំងព្រូន (In-vitro Bioassay): ប្រមូលដង្កូវព្រូនរស់ពីទីសត្តឃាត (ឧទាហរណ៍ Fasciola gigantica ពីថ្លើមគោ)។ រៀបចំការធ្វើតេស្តដោយដាក់ព្រូនក្នុងចាន Petri ជាមួយសារធាតុចម្រាញ់នៅកំហាប់ផ្សេងៗគ្នា និងប្រៀបធៀបជាមួយថ្នាំស្តង់ដារដូចជា Piperazine citrate រួចកត់ត្រាពេលវេលាពិការនិងស្លាប់របស់ព្រូន។
បំបែកសមាសធាតុសកម្ម (Bioactivity-guided Fractionation): ជ្រើសរើសសារធាតុចម្រាញ់ណាដែលមានប្រសិទ្ធភាពជាងគេ យកទៅបំបែកជាសមាសធាតុទោល ដោយប្រើបច្ចេកទេស Silica gel Column Chromatography និងត្រួតពិនិត្យភាពបរិសុទ្ធដោយ Thin Layer Chromatography (TLC)។
កំណត់រចនាសម្ព័ន្ធគីមី (Structural Elucidation): បញ្ជូនសំណាកសមាសធាតុបរិសុទ្ធដែលទទួលបានទៅវិភាគដោយប្រើ NMR Spectroscopy (1H and 13C) ឬសហការជាមួយសាកលវិទ្យាល័យដៃគូក្រៅប្រទេស (ប្រសិនបើកម្ពុជាពុំទាន់មានម៉ាស៊ីន) ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណសារធាតុសកម្ម (ឧទាហរណ៍ Flavonoids ឬ Triterpenoids)។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Anthelmintic activity (សកម្មភាពប្រឆាំងដង្កូវព្រូន)	សមត្ថភាពនៃសារធាតុគីមី ឬឱសថក្នុងការសម្លាប់ ឬធ្វើឱ្យដង្កូវព្រូនប៉ារ៉ាស៊ីត (ដូចជាព្រូនពោះវៀន ឬព្រូនថ្លើម) ពិការ រួចធ្លាក់ចេញពីរាងកាយមនុស្ស ឬសត្វ ដោយមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់រាងកាយម្ចាស់ផ្ទះ (Host)។	ដូចជាថ្នាំកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ ដែលសម្លាប់តែសត្វល្អិតនោះ ប៉ុន្តែមិនប៉ះពាល់ដល់ដើមឈើ។
Bioactivity-guided fractionation (ការបំបែកសារធាតុដោយផ្អែកលើសកម្មភាពជីវសាស្ត្រ)	ដំណើរការក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបំបែកល្បាយសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិជាផ្នែកតូចៗ (Fractions) រួចយកផ្នែកនីមួយៗទៅធ្វើតេស្តរកប្រសិទ្ធភាពព្យាបាលជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីឈានទៅរកការទាញយកសារធាតុសកម្មទោលបរិសុទ្ធតែមួយគត់ដែលមានប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដ។	ដូចជាការភ្លក់គ្រឿងផ្សំម្ដងមួយៗចេញពីសម្លមួយឆ្នាំង ដើម្បីរកមើលឱ្យច្បាស់ថាតើគ្រឿងផ្សំមួយណាដែលធ្វើឱ្យសម្លនោះមានរសជាតិឆ្ងាញ់ជាងគេ។
Triterpenoids (ទ្រីទែប៉េណូអ៊ីត)	ជាក្រុមសមាសធាតុសរីរាង្គធម្មជាតិ (មានផ្ទុកអាតូមកាបូន ៣០) ដែលជារឿយៗត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងរុក្ខជាតិ។ វាមានសកម្មភាពឱសថសាស្ត្រខ្ពស់ ដូចជាប្រឆាំងការរលាក ប្រឆាំងមេរោគ និងសម្លាប់ប៉ារ៉ាស៊ីត។ ឧទាហរណ៍នៅក្នុងការសិក្សានេះគឺ Betuline និង Betulinic acid។	គឺជាក្រុមសារធាតុគីមីការពារខ្លួនពីធម្មជាតិរបស់រុក្ខជាតិ ដែលមនុស្សអាចចម្រាញ់យកមកធ្វើជាថ្នាំសម្លាប់មេរោគ ឬប៉ារ៉ាស៊ីតបានយ៉ាងពូកែ។
Flavonoids (ហ្វ្លាវ៉ូណូអ៊ីត)	ជាក្រុមសារធាតុពណ៌ធម្មជាតិនៅក្នុងរុក្ខជាតិដែលដើរតួជាសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម (Antioxidant) យ៉ាងខ្លាំងក្លា និងមានសមត្ថភាពរារាំងអង់ស៊ីមសំខាន់ៗរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីត ធ្វើឱ្យពួកវាចុះខ្សោយ និងស្លាប់។ ឧទាហរណ៍ដូចជាសារធាតុ Quercetin និង Kaempferol។	ដូចជារបាំងការពារច្រែះដែលជួយការពារកោសិការាងកាយយើង និងមានសមត្ថភាពបញ្ចេញជាតិពុលបំពុលដង្កូវព្រូនឱ្យងាប់។
Spectroscopic studies (ការសិក្សាដោយប្រើវិសាលគម)	ជាបច្ចេកទេសវិភាគគីមីកម្រិតខ្ពស់ (ដូចជាបច្ចេកទេស NMR) ដែលប្រើប្រាស់ដែនម៉ាញេទិក និងរលកវិទ្យុ ដើម្បីសង្កេតមើលពីរបៀបដែលអាតូមតម្រៀបគ្នានៅក្នុងម៉ូលេគុល ដែលជួយអ្នកស្រាវជ្រាវអាចគូររូបរាង ឬរចនាសម្ព័ន្ធគីមីពិតប្រាកដនៃសារធាតុដែលចម្រាញ់បាន។	ដូចជាការថតកាំរស្មីអ៊ិច (X-ray) ទៅលើម៉ូលេគុលតូចៗ ដើម្បីមើលឃើញរចនាសម្ព័ន្ធឆ្អឹងកងរបស់វាពីខាងក្នុងយ៉ាងច្បាស់។
Structural-activity relationship (ទំនាក់ទំនងរវាងរចនាសម្ព័ន្ធនិងសកម្មភាព)	ការសិក្សាអំពីរបៀបដែលរូបរាង ឬទម្រង់គីមីជាក់លាក់នៃម៉ូលេគុលមួយ (ឧទាហរណ៍ ទីតាំងនៃក្រុមអ៊ីដ្រុកស៊ីល -OH) ជះឥទ្ធិពលដល់កម្រិតប្រសិទ្ធភាពរបស់វាក្នុងការព្យាបាល ឬសម្លាប់មេរោគ/ព្រូន។	ដូចជាការសង្កេតមើលថាតើទម្រង់នៃធ្មេញកូនសោរាងបែបណា ទើបអាចចាក់សោរទ្វារ (សម្លាប់មេរោគ) បានលឿន និងត្រឹមត្រូវជាងគេ។
Piperazine citrate (ពីប៉េរ៉ាហ្ស៊ីន ស៊ីត្រាត)	ជាថ្នាំពេទ្យស្តង់ដារដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ព្យាបាលការឆ្លងដង្កូវព្រូន។ វាដំណើរការដោយធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ និងសាច់ដុំរបស់ព្រូនពិការ រួចធ្លាក់ចេញមកក្រៅតាមលាមក។ ក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានប្រើជាថ្នាំគោល (Positive control) សម្រាប់ប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពជាមួយថ្នាំធម្មជាតិ។	ជាថ្នាំទម្លាក់ព្រូនទូទៅដែលពេទ្យតែងតែឱ្យយើងផឹក ដែលធ្វើឱ្យសាច់ដុំព្រូនស្ពឹកងាប់លែងកម្រើកបាន រួចរអិលចេញពីរាងកាយតាមការបន្ទោរបង់។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖