បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះតាមដាននិងវាយតម្លៃកម្រិតនៃការស៊ាំនឹងថ្នាំប្រឆាំងមេរោគនៅក្នុងបាក់តេរី Escherichia coli របស់សត្វឆ្កែ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការព្យាបាលសត្វ និងស្វែងយល់ពីហានិភ័យនៃការឆ្លងមកមនុស្ស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាក និងធ្វើតេស្តភាពស៊ាំនឹងថ្នាំប្រឆាំងមេរោគដោយប្រើវិធីសាស្ត្របណ្តុះបាក់តេរីប្រៀបធៀបរវាងសត្វឆ្កែពីរក្រុម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Agar Disc Diffusion on Hospitalized Dogs ការធ្វើតេស្ត Agar Disc Diffusion លើឆ្កែសម្រាកពេទ្យ |
បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចញឹកញាប់ និងជួយពេទ្យសត្វជ្រើសរើសថ្នាំព្យាបាលត្រឹមត្រូវ។ | បង្ហាញពីអត្រានៃការស៊ាំនឹងថ្នាំមានកម្រិតខ្ពស់ ដែលជាក្តីបារម្ភសម្រាប់ការឆ្លងមេរោគក្នុងមន្ទីរពេទ្យ (Nosocomial infection)។ | បាក់តេរី Escherichia coli មានភាពធន់នឹងថ្នាំ Azithromycin (៨១.៨១%), Amoxicillin (៧២.៧២%) និង Oxytetracycline (៦៣.៦៣%)។ |
| Agar Disc Diffusion on Kennel Dogs ការធ្វើតេស្ត Agar Disc Diffusion លើឆ្កែក្នុងទ្រុង |
បង្ហាញពីស្ថានភាពបាក់តេរីតាមបែបធម្មជាតិដែលមិនសូវរងឥទ្ធិពលពីថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចដោយផ្ទាល់ក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | នៅតែរកឃើញអត្រាស៊ាំនឹងថ្នាំមួយចំនួន ដែលអាចបណ្តាលមកពីការបម្រែបម្រួលហ្សែន ឬការឆ្លងពីបរិស្ថាន។ | បាក់តេរីងាយរងគ្រោះ (Susceptible) ដោយថ្នាំ Ceftriaxone (១០០%) និង Gentamicin (៨៧.៥%) ប៉ុន្តែធន់នឹង Azithromycin ដល់ទៅ ៦៨.៧៥%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រស្តង់ដារ និងអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសបសុពេទ្យដើម្បីធានាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវនៃការបណ្តុះបាក់តេរី និងការធ្វើតេស្តភាពស៊ាំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើសត្វឆ្កែតែ ៣៥ ក្បាល (សម្រាកពេទ្យ ១៥ និងក្នុងទ្រុង ២០) ពីសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart។ ទិន្នន័យនេះមានទំហំតូច និងអាចមានភាពលម្អៀងទៅលើប្រភេទថ្នាំដែលពេទ្យសត្វនៅមន្ទីរពេទ្យនោះនិយមប្រើ។ សម្រាប់កម្ពុជា ការសិក្សានេះគឺជាសារព្រមានដ៏សំខាន់មួយអំពីហានិភ័យនៃការស៊ាំនឹងថ្នាំ (AMR) ដោយសារការប្រើប្រាស់អង់ទីប៊ីយោទិចលើសត្វចិញ្ចឹមដែលគ្មានការគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យសុខភាពសត្វ និងសុខភាពសាធារណៈនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីការស៊ាំនឹងថ្នាំនៅក្នុងសត្វចិញ្ចឹម នឹងជួយពេទ្យសត្វកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចដោយមិនបានធ្វើតេស្ត មកធ្វើតេស្តរកភាពស៊ាំជាមុនសិន ដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាពព្យាបាល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Antimicrobial resistance (ភាពស៊ាំនឹងថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ) | គឺជាដំណើរការដែលបាក់តេរី ឬមេរោគធ្វើការផ្លាស់ប្តូរហ្សែន ឬបង្កើតយន្តការការពារខ្លួន ដើម្បីតទល់នឹងប្រសិទ្ធភាពរបស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច ដែលធ្វើឱ្យថ្នាំនោះលែងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការសម្លាប់ ឬបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់ពួកវាទៀត។ | ដូចជាចោរដែលបានរៀនចេះរកវិធីដោះសោថ្មីៗ ធ្វើឱ្យសោរដែលយើងធ្លាប់តែប្រើដើម្បីការពារផ្ទះ លែងមានសុវត្ថិភាពនិងប្រសិទ្ធភាពទៀត។ |
| Escherichia coli (បាក់តេរី Escherichia coli ឬ អ៊ីកូឡាយ) | គឺជាប្រភេទបាក់តេរីដែលជាទូទៅរស់នៅក្នុងពោះវៀនរបស់មនុស្ស និងសត្វ។ ភាគច្រើនវាមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ទេ និងជួយដល់ការរំលាយអាហារ ប៉ុន្តែប្រភេទខ្លះអាចបណ្តាលឱ្យមានជំងឺរាករូសធ្ងន់ធ្ងរ ឬឆ្លងមេរោគក្នុងផ្លូវទឹកនោម និងមុខរបួស។ | វាដូចជាអ្នករស់នៅក្នុងផ្ទះ (ពោះវៀន) ដ៏ល្អម្នាក់ ប៉ុន្តែបើវាវង្វេងទៅកន្លែងខុស (ដូចជាក្រពះនោម) វានឹងបង្កជាបញ្ហាភ្លាមៗ។ |
| Agar Disc Diffusion (Bauer-Kirby) Test (តេស្តសាយភាយលើចាហួយ Bauer-Kirby) | គឺជាវិធីសាស្ត្រមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើបាក់តេរីងាយរងគ្រោះ ឬស៊ាំនឹងថ្នាំប្រភេទណាខ្លះ។ គេដាក់បន្ទះក្រដាសតូចៗដែលមានផ្ទុកថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចផ្សេងៗគ្នាទៅលើចាហួយដែលបានបណ្តុះបាក់តេរី រួចវាស់ទំហំរង្វង់ដែលបាក់តេរីមិនអាចដុះបាន (Inhibition zone) នៅជុំវិញបន្ទះថ្នាំនោះ។ | ដូចជាការបោះគ្រាប់បែកផ្សែងបណ្តេញសត្វល្អិតចូលក្នុងហ្វូងរបស់វា ហើយយើងវាស់មើលថាតើសត្វល្អិតទាំងនោះរត់ចេញឆ្ងាយប៉ុណ្ណាពីគ្រាប់បែកផ្សែងនោះ ដើម្បីដឹងពីប្រសិទ្ធភាពថ្នាំ។ |
| Multiple drug resistance (MDR) (ភាពស៊ាំនឹងថ្នាំច្រើនប្រភេទ) | គឺជាស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់មួយដែលបាក់តេរីមួយប្រភេទមានសមត្ថភាពអាចទប់ទល់នឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចចាប់ពី ៣ ប្រភេទ ឬ ៣ ក្រុមផ្សេងគ្នាឡើងទៅ ដែលធ្វើឱ្យការព្យាបាលជួបការលំបាកខ្លាំងដោយសារខ្វះជម្រើសថ្នាំ។ | ដូចជាទាហានសត្រូវដែលពាក់អាវក្រោះការពារគ្រាប់កាំភ្លើងផង ពាក់ម៉ាស់ការពារឧស្ម័នពុលផង និងពាក់មួកការពារគ្រាប់បែកផង ដែលធ្វើឱ្យយើងពិបាកនឹងកម្ចាត់ពួកគេ។ |
| nosocomial illnesses (ការឆ្លងមេរោគក្នុងមន្ទីរពេទ្យ) | គឺជាការឆ្លងមេរោគដែលកើតឡើងទៅលើអ្នកជំងឺ ឬសត្វឈឺ ក្នុងអំឡុងពេលដែលពួកគេកំពុងសម្រាកព្យាបាលនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យ (មេរោគនោះមិនមានតាំងពីមុនពេលពួកគេចូលពេទ្យទេ) ដែលភាគច្រើនបង្កដោយបាក់តេរីដែលមានភាពស៊ាំនឹងថ្នាំខ្ពស់។ | ដូចជាអ្នកទៅមន្ទីរពេទ្យដើម្បីព្យាបាលរបួសជើង ប៉ុន្តែបែរជាឆ្លងជំងឺផ្តាសាយ ឬមេរោគផ្សេងពីទីនោះត្រលប់មកផ្ទះវិញ។ |
| broad-spectrum antibiotics (ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចសម្លាប់មេរោគទូលំទូលាយ) | ជាប្រភេទថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចដែលអាចសម្លាប់ ឬរារាំងការលូតលាស់របស់បាក់តេរីបានច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ (ទាំងក្រុម Gram-positive និង Gram-negative) ដែលគេតែងតែប្រើនៅពេលដែលគ្រូពេទ្យមិនទាន់ដឹងច្បាស់ពីប្រភេទមេរោគបង្ក។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកទម្លាក់ពីលើអាកាសដែលអាចកម្ទេចសត្រូវគ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងតំបន់នោះ ជំនួសឱ្យការប្រើកាំភ្លើងបាញ់ស៊ីបតម្រង់តែសត្រូវជាក់លាក់ម្តងមួយៗ។ |
| susceptibility (ភាពងាយរងគ្រោះ ឬ ភាពសកម្មនឹងថ្នាំ) | នៅក្នុងបរិបទមីក្រូជីវសាស្ត្រ វាគឺជានិន្នាការ ឬស្ថានភាពដែលបាក់តេរីមិនអាចទប់ទល់នឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចបាន មានន័យថាថ្នាំនោះអាចសម្លាប់ ឬបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់វាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ នេះជាលទ្ធផលដែលគ្រូពេទ្យចង់បាន។ | ដូចជាចោរដែលខ្លាចឆ្កែយាមផ្ទះ មានន័យថាឱ្យតែមានឆ្កែយាម ចោរមិនហ៊ានចូលទេ (បាក់តេរីខ្លាចថ្នាំ)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
